Иран-Ирактық Шиа ғалымы Әбу әл-Қасым әл-Хуэйи

Кіріспе

Ирандық-ирактық шиит маржасы (1899-1992) Ұлы аятолла Сәйід Әбу әл-Қасым әл-Мұсауи әл-Хойі (/ аудио = En us Әбу әл-Қасым әл-Хойі Ирактағы айтылуы (Voice of America). ogg/'/ɑː//b//uː// //æ//l// /'/k//ɑː//s//ɪ//m// //æ//l// /'/x//h//uː//i / AHboo al KAHsim al KHOOee; أبو القاسم الموسوي الخوئي; ; 19 қараша 1899 – 8 тамыз 1992) – ирандық-ирактық шиит маржасы. Әл-Хойі он екілік шиа ғилымдарының ең ықпалдыларының бірі саналады. 1970 жылы Мұхсин әл-Хакимнің қайтысынан кейін, ол 1992 жылы өмірінің соңына дейін шиа әлемінің көп бөлігінің рухани жетекшісі болды. Одан кейін Абдул-Ала әс-Сабзиуари қысқа мерзімге оның орнын басты, ол 1993 жылы қайтыс болды. Содан кейін оның бұрынғы шәкірті Әли әс-Систани семинария басшылығын өз қолына алды, нәтижесінде оның көптеген ізбасарлары әс-Систанидің ізбасарларына айналды.

Өмірбаян

Әл-Хой 1899 жылы Иранның Батыс Әзірбайжан провинциясындағы Хой қаласында дүниеге келген. Хой Иранда өсті. 13 жасында үлкен ағасы Абдулламен бірге Иракқа көшіп, қасиетті Нажаф қаласында қоныстанды. Мұнда ол қаланың ғалымдарынан шиит теологиясын оқып үйрене бастады. Соңында ол аятолла дәрежесіне жетіп, маржа атанды. Хой өмірінің соңына дейін Нажафта тұрып, мұғалімдік қызмет етті және шиит теологиясы негізінде фәтуа шығаруға лайықты ғалымдардың білімін қадағалады. Нажафтағы ұстаз және ғалым ретіндегі беделінің арқасында ол бүкіл әлемдегі шииттердің маңызды басшысы болды. 1971 жылы Мұхсин әл-Хакимнің қайтысынан кейін ең беделді Ұлы аятолла атанды. Осы лауазымында ол әлемнің түкпір-түкпіріндегі көптеген мекемелерге демеушілік жасады, олар халықтың әл-ауқатын жақсартумен айналысты, сондай-ақ мұсылман әлемінің теология студенттеріне стипендиялар тағайындады. Ол ислам құқығы мен заңгерлік қағидаларында ерекше мектептің негізін қалаушы және калам (исламдық теология), риджал (хадистерді жеткізушілердің өмірбаянын зерттеу), фиқһ (ислам заңгерлігі) және тәфсир (Құранды түсіндіру) салаларындағы көрнекті мамандардың бірі саналады. Оның қызығушылықтары астрономия, математика және философияны қамтыды. Әл-Хойдің өз заманының ең көрнекті ғалымы екендігіне күмәндік келтіргендер де болды. 1970 жылдары Кербелада тұратын радикалды теолог, Ұлы аятолла Мұхаммед әл-Ширази, Нажафтағы Әл-Хой және басқа дін қызметкерлерімен теократиялық биліктің заңдылығы мәселесінде ұзаққа созылған дауға түсті. Бұл даудың нәтижесінде Әл-Хой Әл-Ширазидің діни ғалым мәртебесін жоюға тырысты. Парсы шығанағы соғысынан кейін Хой, Ирак күштерінің жеңілісінен кейін болған шииттердің көтерілісі кезінде Саддам Хусейннің бұйрығымен тұтқындалды. Тұтқындалғаннан кейін ол Бағдатқа жеткізіліп, Саддам Хусейнмен бірге көпшілік алдында пайда болуға мәжбүр болды. Хусейн ақырында Хойға Нажафқа оралуға рұқсат берді, бірақ ол үй қамауына алынды. Хой 1992 жылдың 8 тамызында 92 жасында Нажаф қаласында дүние салды. Оның жаназасын шәкірті Әли әл-Систани басқарды. Ол Нажафтағы Имам Әли мазарында жерленді.

Al Khoei was born in the Iranian city of Khoy, West Azerbaijan province in 1899. Khoei grew up in Iran. Around the age of 13, he moved to Iraq along with his older brother Abdullah and took up residence in the holy city of Najaf where he began studying Shia theology with the scholars of that city. He eventually attained the rank of Ayatollah and was made a marja. Khoei continued to live in Najaf, becoming a teacher for the remainder of his life, and overseeing the studies of scholars who would be qualified to issue fatwas based on Shia theology. Due to his prominent position as a teacher and scholar in Najaf, he became an important leader of worldwide Shias. He was made the most prominent Grand Ayatollah in 1971 after the death of Muhsin al Hakim. In this position, he became a patron of numerous institutions across the globe that sought to provide welfare, and also provided scholarships to theological students from across the Muslim world. He is considered as the architect of a distinct school of thought in the principles of jurisprudence and Islamic law, and one of the leading exponents of kalam (scholastic theology) and rijal (study of the biographies of transmitters of ahadith, the prophetic traditions), fiqh (jurisprudence), and tafseer (exegesis of the Qur'an). His interests included astronomy, mathematics, and philosophy. Al Khoei's status as the pre eminent scholar of his age did not go unchallenged. In the 1970s, Grand Ayatollah Mohammed Al Shirazi, a radical theologian based in Karbala had a long running feud with Al Khoei and his fellow clerics in Najaf over the legitimacy of theocratic rule. The dispute resulted in Al Khoei seeking to dismiss Al Shirazi's status as a religious scholar. After the Persian Gulf War, Khoei was arrested by Saddam Hussein during the mass Shia uprising that followed the defeat of Iraqi forces. While under arrest, he was taken to Baghdad and forced to make public appearances with Saddam Hussein. Hussein eventually allowed Khoei to return to Najaf, but he was placed under house arrest. Khoei died on 8 August 1992 in Najaf, at the age of 92. His funeral was led by his student Ali al Sistani. He was buried in the Shrine of Imam Ali in Najaf.

Қауіпсіздік

Ол бүкіл әлемдегі мұсылмандар үшін әлеуметтік, мәдени, білім беру және қайырымдылық мекемелерін құруға өте жақын болды. Ол құрған мекемелердің кейбіреулері:

Куинс, Нью-Йорктегі Имам Әл-Хой қайырымдылық қоры. Нью-Йорк штатының Куинс қаласындағы Әл-Иман мектебі. Лондон қаласындағы Әс-Садық және Әз-Захра мектептері. Ұлыбританияның Лондонындағы Имам Әл-Хой ислам орталығы. Исламабадтағы Джамия-түл Каутар. Наджафтағы Дарул Хикма. Құм қаласындағы Мәдинатул-Илм. Бұл шиит әлеміндегі ең ірі дінтану орталықтарының бірі саналады. Кешенде 500 отбасыға арналған мектеп ғимараты мен тұрғын үйлер бар. Бангкоктағы Әс-Саййид әл-Хой орталығы. Дакадағы Әс-Саййид әл-Хой орталығы. Бейруттегі Имам Әл-Хой жетімдер үйі. Хайдарабадтағы Имам әз-Замана миссиясы. Мумбайдағы Наджафи үйі. Ол сонымен қатар Ирактан және Ливан, Иран, Сирия, Парсы шығанағы елдері, Үндістан, Пәкістан, Ауғанстан, Оңтүстік-Шығыс Азия сияқты елдерден келген 1000-ге жуық дінтану студенттеріне демеушілік жасады. Ол мектептерді ұстауға, оқушыларға жатақ, мұғалімдердің жалақысы және тұру шығындарына қаржылай көмек берді.

Студенттер

Бұрынғы студент Әли әл-Систани қазіргі уақытта Ирактағы ең жоғары дәрежелі шиа дінбасы және Ирактың шиа көпшілігіне зор ықпал етеді деп кеңінен саналады. Оның Ирактағы орташа шиа саясатын қалыптастырудағы жетістіктерінің деңгейі "көбінесе оның ұстазы және шешені әл-Хойидің мұрасына байланысты" делінеді. Әл-Хойидің тағы бір маңызды шәкірті – Мұхаммед Садик Рохани, ол да әл-Хойимен жақын қарым-қатынаста болды. Ол Ирандағы жоғары діни қайраткерлердің бірі саналды, Вахид Хурасанимен бірге.

Саяси әсері

Әл-Хойи аятолла Рухолла Хомейнидің Нажафта тұрған кезінен бастап "ескі қарсыласы" болды және Хомейнидің Велаят е факихи теориясын – яғни, ислам үкіметінің негізін билік құратын дін ғалымы құруы керек деген пікірін – "Исламдағы жалған жаңалық" деп жоққа шығарды, деп мәлімдейді ғалым Вали Наср. Наср Әл-Хоидің Хомейни идеяларының таралуын шектеудегі маңыздылығы "көбінесе бағаланбайды және мойындалмайды" дейді. Иран революциясының алғашқы жылдары шиит әлемінде ынта жоғары болғанымен, Әл-Хойи "Хомейниді елемеуге" жақтастарын ашық түрде шақырды және "діни және саяси билікті ажырату идеясына көбірек еркіндік беретін" шиит ой-пікірін "жанды қалпырды", сондай-ақ, ислами үкіметтің тартымдылығы шииттер арасында жоғалғанша осылай істеді. Мұхаммед Тақи. 1989 жылы ол Қордың бас хатшысы болды. 1991 жылғы Шабан көтерілісінен кейін әкесімен бірге үй қамауында болды. Мұхаммед Тақинің 1994 жылдың 21 шілдесінде Саддам Хусейннің тапсырысымен жасалған жол апаттарынан қаза тапқаны хабарланды. Әкесінің дәрістерін баяндаудан басқа, ол Kitab al Iltizamat al Taba'iya Fi al Uqud атты кітаптың авторы. Абд әл-Маджид. Ол Шабан көтерілісінен кейін көп ұзамай Ирактан Лондонға эмиграциялады. Ағасы Мұхаммед Тақи қайтыс болғаннан кейін Қордың бас хатшысы болды. 2003 жылы Бағдадтың АҚШ күштеріне түскеннен кейін ол Наджафты әкесінің қамқорлығымен болған даңқ пен сәніне қайтару жоспарымен Иракқа оралды. Алайда, 2003 жылдың 10 сәуірінде Нажафтағы Имам Әли мешітінің жанында қаза тапты. Ибрахим. 1991 жылы Шабан көтерілісінен кейін Баас режимі оны үйінен ұрлап әкетті.