Шиа дінінің ғылыми орталықтары – хаузалар. Бұл мақалада хаузаның мағынасы, араб және парсы тілдеріндегі анықтамасы, діни білімнің ошағы ретіндегі ролі жайлы ақпарат бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шииттік семинария
Shi'a seminary
Хауза (حوزة) немесе хауза ʿilmīyah (حوزة علمیة) – шииттік мұсылман ғалымдары білім алатын медресе (яғни семинария) үшін жиынды термин (көпше түрі – хаузат). Хауза сөзі араб және парсы тілдерінде кездеседі. Араб тілінде бұл сөз "бір нәрсені нық ұстау" мағынасын білдіреді. Осыған сәйкес, хауза ʿilmīyah – (мұсылман дінінің) берік білімін алу орны. Парсы тілінде хауза бір жердің немесе аймақтың орталық бөлігін білдіреді. Сондықтан парсы тілінде хауза ʿilmīyah "білім орны" дегенді білдіреді. Сөздің тағы бір мағынасы – "білім айналымы". Бірнеше ірі Ұлы аятоллалар хаузаны құрайды. Ирактағы Наджаф және Ирандағы Құм қалаларындағы оқу орындары шииттік ғалымдарды даярлаудағы ең маңызды семинариялық орталықтар болып саналады. Дегенмен, Кербала (Ирак), Исфахан және Машхад (Иран), Бейрут (Ливан), Лакхнау (Үндістан), Лахор (Пәкістан), Еуропа және Солтүстік Америка сияқты әлемнің басқа қалаларында да бірнеше шағын хаузалар бар. Шариғат соттары бар Иран, Пәкістан және Ауғанстан сияқты елдерде хауза ислам соттарында қызмет ететін заңгерлерді даярлайтын заң мектебі ретінде де жұмыс істейді.
A hawza (حوزة) or ḥawzah ʿilmīyah (حوزة علمیة) is the collective term (plural hawzat) for madrasa (i. e. seminary) where Shi'a Muslim scholars are educated. The word ḥawzah is found in Arabic as well as the Persian language. In Arabic, the word means "to hold something firmly". Accordingly, ḥawzah ʿilmīyah would mean a place where the firm knowledge (of the Muslim religion) is acquired. In the Persian language, ḥawzah refers to the middle part of a place or an area. Ḥawzah ʿilmīyah in Persian, therefore, means "the place of knowledge". Another meaning of the word is "circle of knowledge". Several senior Grand Ayatollahs constitute the hawza. The institutions in Najaf, Iraq and Qom, Iran, are the preeminent seminary centers for the education of Shi'a scholars. However, several smaller hawzas exist in other cities around the world, such as at Karbala, Iraq, Isfahan and Mashhad in Iran, Beirut, Lebanon, Lucknow, India, Lahore, Pakistan, Europe and North America. In countries with sharia courts such as Iran, Pakistan, and Afghanistan, a hawza also functions as a law school for those wanting to practice law in Islamic courts.
Хауза 'Илмия Хуахаран (әйелдер хаузасы)
Сондай-ақ, көбінесе Иранда орналасқан әйелдер хаузалары бар. XIX ғасырдың басында Қазвиндегі Салихия медресесі бірнеше әйел муджахидтерді даярлаған әйелдер бөлімін ашты. Құмда әйелдерге арналған алғашқы семинарияны 1973 жылы ұлы аятолла Мұхаммед Қазем Шариатмадари құрды, ол өзінің Дар әл-Таблиғ хаузасына Дар әл-Захра деп аталатын әйелдер бөлімін қосты. 1974/75 жылдары Хағани мектебі "Мактаб-е-Таухид" деп аталатын әйелдер бөлімін ашты. Құмнан тыс жерлердегі әйелдер семинариялары: Фасадағы Мактаб е Фатима (1961 жылы ашылған), Шираздағы Мактаб е Захра (1964 жылы ашылған), Исфахандағы Мактаб е Фатима (1965 жылы Леди Амин ашқан), Тегерандағы Захра и Атар (1966 жылы ашылған) және Машхадтағы Мадрасе е 'Эльмия Наргес (1966 жылы ашылған). 1979 жылғы Иран революциясынан кейін мемлекет әйелдер хаузалары жүйесін орталықтандыра бастады. Құмдағы әйелдер семинариялары біріктіріліп, үлкен бір мектепке – Джамиат әл-Захраға айналдырылды. Хорасан облысында, діни орталығы Машхад қаласында, әйелдер мектебі Хорасан облысы әйелдер семинарияларын басқару орталығының (Марказ е Модириат е Хавзая е ʿЭльмия Хвахаран) басқаруына көшті. Елдің қалған бөлігінде әйелдер семинариялары Әйелдер семинарияларын басқару орталығына (Марказ е Модириат е Ḥawzahā ye ʿElmiyya Khwaharān) біріктірілді. 1990 жылдардың ортасынан бері соңғы орталық Иран бойынша 300-ден астам семинария құрды (революцияға дейін бүкіл елде оннан да аз болған).
There are also a number of women's hawza, mostly located in Iran. Already in the early 1800s, the Salehiyya madrasa in Qazvin ran a women's section where several female mujtahids were trained. In Qom, the earliest seminary for women was established by the grand ayatollah Mohammad Kazem Shariatmadari, who in 1973 added a women's section to his hawza Dar al Tabligh, called Dar al Zahra. Next, the Haghani school opened a women's wing in 1974/75, called Maktab e Tawhid. Outside Qom, women's seminaries included Maktab e Fatema of Fasa (opened in 1961), Maktab e Zahra of Shiraz (opened in 1964), Maktab e Fatimah of Isfahan (opened by Lady Amin in 1965), Zahra i Athar of Tehran (opened in 1966), and Madrase ye 'Elmīyya Narges of Mashhad (opened in 1966). After the 1979 revolution in Iran, the state began to centralize the women's hawza system. The women's seminaries in Qom were centralized into one large school, the Jamiat al Zahra. In Khorasan with its clerical center of Mashhad, the women's maktabs came under the aegis of the state run Centre for Management of Women's Seminaries of Khorasan. In the rest of the country, women's seminaries were integrated into the Centre for Management of Women's Seminaries (Markaz e Modiriat e Ḥawzahā ye ʿElmiyya Khwaharān). Since the mid 1990s the latter center has established more than 300 seminaries across Iran (before the revolution less than a dozen existed in the entire country).
Хауза 'Илмия батыста
Сонымен қатар, батыста, әсіресе Ұлыбританияда бірнеше хауза бар. Ұлыбританиядағы ең көне және беделді хаузалардың бірі – Аль-Махди институты (АМИ). 1993 жылы Аятұлла Хусейн Амини мен Аятұлла профессор Саид Мостафа Мохагег Дамадтан ижтихад рұхсатын алған Шейх Ариф Абдулхүсейін құрған Аль-Махди институты, дәстүрлі діни білімді қазіргі заманғы академиялық тәсілдермен үйлестіру мақсатымен исламдық білім беру орталығы (хауза) ретінде ашылды. АМИ-дің білім беру жүйесіндегі басты бағдарлама – «Хауза» бағдарламасы. Бұл бағдарлама Құм және Нажаф хаузаларының оқу жоспарлары негізінде құрылған, классикалық ислам ғылымдарын сыни және академиялық тұрғыдан үйретеді. Сабақтар көбінесе ағылшын тілінде өтеді, сонымен қатар араб тілі де оқытылады. Бағдарламаны аяқтаған түлектер Бирмингем университетінен исламтану магистрі дәрежесін алуға құқылы. АМИ-дің «Трансфер студенттер бағдарламасы» арқасында басқа ислам оқу орындарының студенттері де осы бағдарламаға қатысып, магистрлік дәреже алуға мүмкіндік алады.
There are also a number of ḥawzah in the West particularly in the United Kingdom. One of longest established hawza in the UK is Al Mahdi Institute (AMI). Founded in 1993 by Shaykh Arif Abdulhussain, who received ijāza of ijtihād from Ayatollah Hussain Amini and Ayatollah Professor Sayyid Mostafa Mohaghegh Damad, Al Mahdi Institute began as an Islamic educational institute (hawza) with the objective of combining traditional seminarian scholarship with modern academic study approaches. The Hawza Programme is at the core of AMI's educational offerings. Modeled on the curriculums of the ḥawzah of Qom and Najaf, it offers training in classical Islamic sciences, employing a critical and academic approach. Courses are primarily taught in English with Arabic language instruction. The programme culminates in eligibility for a Master's degree in Islamic Studies from the University of Birmingham. Additionally, AMI's 'Transfer Student Scheme' enables students from other Islamic institutions to also join the programme and pursue the MA degree.