Ирандық Әміршаһ Мохаммад Фазел Ланкарани: Өмір және қызметі

Кіріспе

Иранның Бас аятолласы (1931–2007)

Бас аятолла Мұхаммед Фазел Ланкарани (1931–16 маусым 2007) – ирандық он екі имамдық шиа дінінің Маржасы. Ол Бас аятолла Боруджердидің шәкірті болды. Оның анасы парсы, әкесі әзербайжандық.

Өмірбаян және қызметтік қызмет

Ланкарани Иранның Қом қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Ланкараннан (қазіргі Әзірбайжан Республикасында) Наджаф пен Құмда оқып, ақырында соңғысында қоныстанған. Оның анасы Сәйед әулетінен еді. Ланкарани араб, әзербайжан, парсы және орыс тілдерін жетік білген. Ланкарани 25 жасында аятолла Боруджердиден ижтихадқа, яғни заңдық дереккөздерді (Құран мен Сүннетті) тәуелсіз түсіндіруге рұқсат алды. Ол Биби Масума А.С. қасиетті орнында намаз оқыды. Ұлы аятолла Фазель Ланкарани аятолла Хомейнидің қайтысынан кейін Құмдағы орталық шиит діни оқу орны – Хауза 'Илмия, оны ислам заңы саласындағы (Маржа әл-тақлид) ең білімді маман деп жариялады. Ол қайтыс болған кезде Ирандағы жеті Ұлы аятолланың бірі болды. Оның "Рисала" кітабында әр түрлі тақырыптар бойынша ислам заңдарының түсіндірмесі бар және ол араб, ағылшын, парсы, түрік және басқа да тілдерде қолжетімді. Ланкарани өмірінің соңғы 25 жылы ислам заңын (фикһ) және Усул әл-фикһті түсіндіру саласында сабақ берді. Шииттік Бас аятолла ретінде ол көптеген ізбасарларынан жомарт үсыныстар алды. Автор Хуман Мадждың айтуынша, "Ланкаранидің көмекшілерінің бірі" оған "Ланкарани қазынасына ай сайын шамамен он миллион доллар тек оның жақтастарынан түседі" деді. Фазель Ланкарани аятолла Хомейнидің берік жақтасы болды, ол Иран революциясына дейін бірнеше рет түрмеге қамалып, бір рет жер аударылды. Иран революциясынан кейін ол Иранның жетекші діни органы – Сарапшылар Ассамблеясының мүшесі болды. 1998 жылы Ланкарани Иран үкіметінен Ауғанстандағы шииттерді қорғау үшін "бар күшін салуға" шақырды. Ланкарани сондай-ақ басқа бір автор Рафиқ Тағи мен Тағи редакторы Самир Сәдақатоғлуды исламды сынағандықтары үшін өлтіруге шақыратын фетва шығарды. Тағидің жазбалары Тегерандағы Әзірбайжан елшілігі алдында жақында наразылық тудырды. Ирандық және исламдық заңға сәйкес, бұл үкімдер тек егер аталған адамдар ерікті түрде Иранға кірсе және билік органдарына бағынса ғана қолданылады. Бұл фетвамен байланысты болуы мүмкін, Рафиқ Тағи 2011 жылдың 19 қарашасында Баку ауруханасында көпшілік ортада жеті рет пышақталғаннан кейін қайтыс болды. Ланкарани жыныстарды бөлуді қатай қолдады және президент Ахмадинежадтың әйелдерге стадиондардағы футбол матчтарын еркек ойыншыларды көруге құқық бар деген мәлімдемесіне қарсы болды. 2007 жылдың басында президент әйелдерге футбол жарыстарын ашуға тырысқаннан кейін ол президент Ахмадинежадпен кездесуден "бірнеше апта бойы бас тартты". Ланкарани Иранның КЭДҰ-ға қосылуына да қарсы болды. Парламент (Иран Мәжілісі) КЭДҰ-ға қол қою және ратификациялау мәселесін талқылауға кіріскенде, ол КЭДҰ-ға қосылу және гендерлік теңдікке ұмтылу исламдық құндылықтарға қайшы келетінін мәлімдеді. Ол мұсылмандық ортодоксалдылықты анықтауға кең негіз беретін Амман хабарына қол қойған уламалардың бірі.

Lankarani was born in Qom, Iran. His father was from Lankaran (now in today's Azerbaijan Republic) who studied in Najaf and Qom and eventually settled in the latter. His mother was a woman of Sayed descent. Lankarani was fluent in Arabic, Azerbaijani, Persian, and Russian. Lankarani received his ijtihad, the permission of independent interpretation of the legal sources (the Qur'an and the Sunnah), from Ayatollah Boroujerdi at the age of 25. He led the prayer in the haram of Bibi Masouma A. S in Qum. Grand Ayatollah Fazel Lankarani was declared as the most knowledgeable specialist in the field of Islamic law (Marja al taqlid) by the central Shi'a school of religious studies in Qom, Hawza 'Ilmiyyah, after the death of Ayatollah Khomeini. At the time of his death, he was one of seven Grand Ayatollahs in Iran. His Resalah, the book including his interpretation of Islamic laws on different topics, is available in Arabic, English, Persian, Turkish, and other languages. Lankarani taught in the areas of the interpretation of Islamic law (fiqh) and Usul al fiqh for the last 25 years of his life. As a Shia Grand Ayatollah, he received generous contributions from his many followers. According to author Hooman Majd "one of Lankarani's aides" told him that "approximately ten million dollars a month flows" into Lankarani's treasury "from his supporters alone." Fazel Lankarani was a strong supporter of Ayatollah Khomeini, being jailed several times and exiled once prior to the Iranian revolution. After the Iranian Revolution, he was a member of the Assembly of Experts, Iran's leading religious body. In 1998, Lankarani called for the Iranian government to do "its utmost" to protect Shiites in Afghanistan, then reportedly endangered by the Taliban. Lankarani also issued a fatwa calling for the deaths of another author, Rafiq Tağı, an Azeri writer, and Tagi's editor, Samir Sədaqətoğlu, who were accused of criticizing Islam. Tagi's writings sparked recent demonstrations outside the Azerbaijani embassy in Teheran. According to Iranian and Islamic law, these sentences are only applicable if either individual freely and wilfully enters Iran and submit themselves to the authorities. Possibly related to the fatwa, Rafiq Tağı died in a Baku hospital on November 19, 2011, after having been stabbed with a knife seven times in public. Lankarani believed strongly in the separation of sexes and opposed President Ahmadinejad's declaration that women have the right to attend soccer matches at stadiums despite the fact that they would see male soccer players. He "famously refused for weeks" to meet with President Ahmadinejad in early 2007 after the president attempted to open soccer events to women. Lankarani was also staunchly opposed to Iran joining CEDAW. When the parliament (the Iranian Majles) was going to debate the signing and ratification of CEDAW, he announced that joining CEDAW and moving toward gender equality would contradict Islamic values. He is one of the Ulama signatories of the Amman Message, which gives a broad foundation for defining Muslim orthodoxy.