Кіріспе

Адамдармен тікелей байланыс орнатудың жүйелі бастамасы – Wikipedia нұсқаулығы, тікелей байланыс орнатудың жүйелі бастамасы. Canvassing, сондай-ақ есік қағу немесе телефон арқылы үгіт жүргізу деп те аталады, бұл саяси науқандар кезінде кеңінен қолданылатын, адамдармен тікелей байланыс орнатудың жүйелі бастамасы. Canvassing түрлі мақсаттарда қолданылуы мүмкін: саяси науқандар, халықтық қаржы жинау, қоғамдық хабардарлықты арттыру, жаңа мүшелерді тарту және тағы басқалар. Науқан жүргізушілер адамдармен жеке сөйлесу үшін есіктерді қағып, үйге барады. Саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдар қолдаушыларды анықтау, шешімін қабылдамағандарды көндіру және сайлаушылар тізіміне жаңа сайлаушыларды тіркеу үшін canvassing-ті пайдаланады, бұл дауыс беруге шақыру операцияларының маңызды бөлігі болып табылады. Бұл саяси науқандардың «жердегі жұмыс» немесе «далалық жұмыс» деп аталатын негізгі құралы. Ұйымдастырылған саяси canvassing Ұлыбританиядағы сайлау науқандарында маңызды құралға айналды және әр сайлауда мыңдаған еріктілердің қатысуымен жүзеге асырылатын тұрақты практика болып қала береді, сондай-ақ ұқсас саяси жүйелері бар көптеген елдерде де қолданылады. Canvassing қылмыстық тергеп-тексеру кезінде құқық қорғау органдары жүргізетін аудандық тексеруді де білдіруі мүмкін. Бұл қылмыс орнына жақын тұратын тұрғындардан, дүкен иелерінен және басқалардан сұрақ алудың жүйелі тәсілі, олар пайдалы ақпарат бере алады. АҚШ-та сайлау қорытындыларын жинақтау және ресми нәтижелерді растау процесі де canvassing деп аталады.

Практика

Қазіргі заманғы сайлау науқанында кандидат, еріктілер және/немесе ақылы сауалнамашылар жұмыс істей алады. Сауалнамашыларға сайлаушылар базасынан жасалған, байланыс құруға тиіс үй шаруашылықтарының тізімі беріледі, бұл тізімдер сауалнама парақтары (немесе сауалнама қолданбасына қол жеткізу) немесе Ұлыбританияда оқу блокноттары деп аталады. Кейбір науқандар қазіргі таңда қағаз парақтарды планшет немесе смартфон қолданбаларымен алмастырған. Сауалнамашы тізімдегі әрбір үй шаруашылығымен байланысуға тырысып, науқан ұсынған сұрақтар мен көндіруші хабарламаларды қамтитын сценарийді жеткізеді. Көптеген сайлау сауалнамалары адамның қалай дауыс беретінін анықтауға бағытталған. Қолдау білдіргендер ерікті болуға немесе аулаға қоятын белгіні алуға шақырылуы мүмкін. Дауысы шешілмегендерге көндіруші хабарлама жеткізілуі мүмкін. Егер сауалнама аяқпен жүргізілсе, сауалнамашы жарнамалық парақтарды да таратуы мүмкін. Сауалнама кезінде алынған нәтижелер сайлаушылар базасына енгізіледі. Бұл науқанның сайлаушылар тізімін жаңартады, көшіп кеткен немесе қайтыс болғандарды алып тастап, жаңа тұрғындарды қосады. Сұрақтардан алынған деректер қосымша байланыс үшін пайдаланылады, қолдау білдіргендер дауыс беруге шақыру немесе қаржы жинау тізіміне қосылуы мүмкін, ал қарсылық білдіргендер болашақ байланыстан шығарылуы мүмкін.

Шығу тегі

Терминнің шығу тегі "кенеп" сөзінің ескі жазуынан басталады, кенепке шайқап, сұрыптау арқылы, демек, мұқият талқылау. Ұйымдастырылған сауалнаманың алғашқы мысалы Рим Республикасындағы сайлауларда кездеседі. Сол кезде кандидаттар Форумдағы барлық сайлаушылармен қол алысып амандасатын. Кейбір кандидаттардың құлағына жақындап сөйлеу үшін, олардың барлығының есімдерін жаттап алған құл – номенклатор қолданылатын, осылайша кандидат оларды атымен шақырып сәлемдесе алатын. Қазіргі заманғы сауалнама Англиядағы бәсекелі сайлаудың пайда болуымен байланысты. Англия Парламентінің алғашқы ғасырларында сайлаулар көбінесе бәсекесіз өтетін. Сайлауда жеңілу өзің үшін, сондай-ақ достарың мен отбасың үшін арсыздық саналды. Сондықтан, сайлауалды науқандағы жұмыс кішкентай сайлаушылар тобының пікірін білумен шектелді. Кандидат жеңіске жеткілікті дауыс жинағанына көз жеткізгеннен кейін ғана өзінің үміткерлігін жариялайтын. Елизавета дәуірінен бастап, Стюарттар кезіндегі қақтығыстар кезінде кеңейе бастаған сайлаулар ашық түрде бәсекелесе бастады. Сауалнама жүргізу даулы стратегия болып саналды. 1604 және 1626 жылдары дауыс жинауға тыйым салынды. Бұл еркін сайлауларға қатысты бұзушылық ретінде қарастырылды, өйткені дауыстар сайлаушының өз ойын құрастыруынан гөрі, көндіру арқылы жеңіске жететін. Дегенмен, 17 ғасырдың соңына қарай сауалнама ағылшын сайлауларында стандартты тәжірибеге айналды. Бәсекелес науқандар барлық сайлаушыларды толыққанды сауалнамадан өткізуге тырысты, тіпті ең үлкен округтерде де бұл тек бірнеше мың адамды қамтыды. Кандидаттардың сауалнамаға көп уақыт пен ақша жұмсауының көптеген себептері болды. Бұрынғы дәстүрге сәйкес, қолдаушылардың пікірін білу үшін көптеген кандидаттар сауалнаманы қолдау деңгейін анықтау үшін пайдаланды және егер бұл жеткіліксіз болса, сайлау күніне дейін бас тартатын. Бұл мәселе қаржылық жағдайға да байланысты болды. Сайлаушылар тамақ-асумен қамтамасыз етілуін күткен заманда науқандар қымбатқа түсетін. Осы кезеңде кандидаттар сайлаудың өзіне қатысты шығындарды өтеуге міндетті болды. Егер кандидаттар сауалнама кезінде жеткілікті дауыс таппаса, олар ақшаны ысырап етуден бұрын сайлаудан бас тартатын. Сайлаушылардың тізімін жасау да маңызды болды, өйткені тек кейбір округтерде ғана толық сайлау тізімдері сақталды. Көптеген науқандарда дауыс беруге қатысуға лайық мүліктік талаптарға кім жауап беретіні туралы заңдық дау-дамайлар маңызды болды, ал сауалнамалар қолдаушыларды тізімге қосу және қарсыластардың талаптарын тексеру үшін қолданылды. Өсіп келе жатқан қолдаушылар тізімі сайлау күні жұмысын ұйымдастыру үшін де маңызды болды. Алғашқы сайлауларда барлық сайлаушылар орталық қалаға, көбінесе үйлерінен қашық жерге баруға тиіс болды, ал дауыс беру бірнеше күнге созылуы мүмкін. Осы уақытта сайлаушылар жұмыстан және егістіктерінен алыстап қалатын. Мысалы, 1640 жылғы Ұзақ Парламент сайлауында жеңілген бір кандидат Кентте 639 қолдаушыны анықтаған, бірақ тек 174 адам дауыс берді, көпшілігі дауыс беру үш күнге созылатынын білгеннен кейін үйлеріне қайтып кетті.

Еліктіру және сыбайлас жемқорлық

Сайлауға түскен үміткер мүмкіндігінше көп есік қағып, сайлаушыларды өз жағына тартуға тырысады. Көптеген сайлаушылармен сөйлесу – «көкжиекті көпшілікті» жеңудің аса маңызды құралы саналды, бұл бейнелеуді Уильям Хогарттың «Шайлаудың әзіл-қалжыңдары» сериясындағы суреттерінде жақсы көрсеткен. Көбінесе бұл сайлаушыларға тікелей пара беру арқылы жасалатын. Мұндай жағдай тек аз ғана аудандарда кездесті, бірақ кейбір жерлерде үлкен пара беру әдетке айналды. Пара берілмейтін аймақтарда үміткерлер сайлаушыларды тамақ, сусын және тойлармен қамтамасыз етуге міндетті болды. Ең қымбат науқандардағы барлық шығындар бүгінгі ақшамен санағанда бірнеше миллион фунт стерлингке жететін, тіпті бай үміткерлерге де қаржылық қиындықтар тудыратын. АҚШ-та өткен алғашқы сайлауларда сайлауға қатысу сирек болды. Көптеген сайлаулар қарсылығызсыз өтті, тіпті бірнеше үміткер қатысқан жарыстарда да үміткердің өзі үгіт-насихат жүргізуі дұрыс емес деп есептелді. 19 ғасырдың басында партиялық жүйе дамыған сайын сайлаулар бәсекелі бола бастады және үміткерлердің мүддесін қорғайтын ерікті ұйымдар құрылды. Ұлыбританиядағыдай, сайлаушылармен жұмыс істеу олардың жұмысының маңызды бөлігіне айналды және олар ауданның әрбір сайлаушысына баруға тырысты. Бұл жүйе көп ұзамай ауқымды жемқорлыққа ұшырады. АҚШ-тың шығыс жағындағы ірі қалаларда «машина саясаты» дамыды. Жеңіске жеткен үміткерлер өз қолдаушыларын лауазымдармен марапаттады, тікелей пара беру де кең таралды. Бір зерттеу бойынша, «Алтын ғасыр» сайлауларында Нью-Йорк сайлаушыларының 20 пайызы өз дауыстары үшін ақы алған. Ұлыбританияда 1832 жылғы реформалық акт жемқорлыққа қарсы күресті күшейтіп, сайлау құқығын кеңейтті. Бұл, ұлттық партиялардың күшінің артуымен бірге, сайлау науқанын өзгертіп жіберді. Жаңа заң бойынша кімнің дауыс беруге құқығы бар екенінің тізімі болған жоқ, сондықтан әрбір сайлаушы өзін тіркеуге міндетті болды. Партиялар сайлаушылар тізіміне өз жақтастарын қосу мақсатымен жаппай сайлаушылармен жұмыс істеді. Мысалы, Норвичте 1874 жылғы сайлауда 3000 либерал және 2000 консерватор сайлаушылардың тізімін жүргізу үшін жалақы алды. Ауқымды ақы төленген сайлау науқаны 1883 жылғы Жемқорлық пен Заңсыз әрекеттерге Қарсы Араласу Актісімен аяқталды, ол сайлау науқанына жұмсалатын қаржыны шектеді. Осылайша, ақы төленген сайлау науқанымен айналысатын адамдардың орнына еріктілердің шағын топтары жұмыс істеді. Біріккен Корольдікте де сайлаушылардың тіркелуін автоматтандыру үшін заңдар өзгертілді, бұл партиялардың оған күш жұмсау қажеттілігін жойды.

Сайлаушыны анықтау және бас тарту

Сыбайлас жемқорлық азайған соң, партиялар дауыс алу үшін ынандыру және дауыс беруге жұмылдыру (GOTV) күш-жігерін қолдануға қайта оралды. Бұл әсіресе Ұлыбританиядағы Лейбористік партия және Канададағы CCF сияқты жаңа социалистік партиялар үшін шындық болатын, олардың ақшасы аз болғанмен, үйден-үйге жұмыс істей алатын, құлшыныспен толы еріктілер тобы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары жалпы алғанда, үйден-үйге жұмыс істеудің азаюы байқалды. Саяси ғалымдар дәстүрлі науқандардың пайдалылығына күдікпен қарастыра бастады. Мичигандық үлгідегі сайлаушылар мінез-құлқы қалыпты ақылға айналды. Ол сайлаушылардың терең тамырланған партиялық адалдығы бар екенін және мұндай адалдықты өзгертуге жылдар қажет екенін көрсетеді. Есіктің алдына қарапайым соққы сайлаушының пікірін өзгерте алмайды. Сондықтан партиялар сайлаушыларды ынандырудан қол үздіп, өз жақтастарын анықтауға және олардың дауыс беруін қамтамасыз етуге көшті. Британдық Лейбористік партиясы 1945 жылы Рединг сайлау округін жеңу үшін Ян Микардо әзірлеген Рединг жүйесін қабылдады. Ол лейбористерді қолдайтын аймақтарға ғана назар аударуға және олардың қатысуын арттыруға негізделген, ал қарсы дауыс берушілерді елемеді. Дегенмен, тіпті осы тәсілдер де жеткіліксіз болды. Дэвид Батлердің Ұлыбритания сайлауларының Нюфилд моделі бойынша, 1950 және 1960 жылдары жергілікті науқандар нәтижеге ешқандай әсер етпегені анықталды. Теледидардың пайда болуымен ресурстар жергілікті жұмыстардан бұқаралық жарнамаға ауыстырылды, ал үйден-үйге жұмыс істеу өткеннің реліквиісі ретінде қарастырылды. Айвор Крю «теледидар дәуірінде сайлау округін ұйымдастырудың ешқандай мәні жоқ» деді. Бір саясаттанушы үйден-үйге жұмыс істеу «қатысушыларға белгілі бір қанағат сезімін сыйлайтын, бірақ сайлау нәтижесіне ешқандай әсер етпейтін күрделі рәсім» деген сенім болғанын жазды.

Жаңғыру

АҚШ-та 1996 жылғы сайлау кезінде сайлаушылар арасындағы сауалнамалардың көрсеткіші ең төменгі деңгейге жетті, сондай-ақ саяси волонтерлердің ең төменгі саны мен дауыс беруге қатысудың ең төменгі көрсеткіші тіркелді. Саяси ғалымдар сауалнамалардың тиімділігін қайта бағалауға кірісті. Ұлыбританиядағы жаңа зерттеулер бұрынғы онжылдықтармен салыстырғанда, күшті далалық науқанның сайлау қорытындысына әсер ететінін көрсетті. АҚШ-та Алан С. Гербер мен Дональд Грин бақыланатын эксперименттер сериясын жүргізіп, жеке сауалнамалардың дауыс беруге қатысуды арттырудың ең тиімді құралдарының бірі екенін дәлелдеді. 2000 жылдан бері сайлау науқанында сауалнамалар кеңінен жанданды. 2000 жылғы сайлауда Ал Гордың күшті науқаны сайлау күні бірнеше дауыс жинап, бұрынғы күні сауалнамалар көрсеткен нәтижеге қарағанда, халықтың басым дауысымен жеңуге жеткілікті болды. Содан кейін республикашылар науқанның соңғы үш күнінде «72 сағаттық бағдарламаны» іске қосып, маңызды сайлау округтерінде бірнеше дауыс жинағанын көрсетті. 2008 және 2012 жылдарғы Обаманың сайлау науқаны далалық бағдарламаға ресурстарды жұмсағаны үшін ерекше аталып өтті. Жаңа технологиялар сауалнама жүргізу тәсілін өзгертті. COVID-19 пандемиясына дейін есіктен-есікке сауалнамалар ең көп таралған тәсіл болса да, сауалнамалар телефон, SMS және әлеуметтік желілер арқылы да жүргізілуі мүмкін. Демократтардың NGP VAN сияқты сайлаушылар туралы кеңінен жинақталған деректер базасы сауалнама деректерін, тұтынушылар туралы ақпаратты және демографиялық сипаттамаларды біріктіріп, сайлаушыларды дәл анықтауға мүмкіндік берді. Науқандар енді округтің барлық есіктерін қағудың орнына, үміткерді қолдауға немесе дауыс беруге ықтимал сайлаушыларды анықтап, оларға бағытталды. Ірі науқандар сауалнамалардың тиімділігін арттыру және жетілдіру үшін A/B сынақтарын қолданды.

Әлем бойынша

Ұлыбританияда бастау алған, ең көп тараған жері – британдық саяси жүйеден үлгі алған елдер. Бұл Ирландия, АҚШ, Канада, Австралия және Жаңа Зеландиядағы сайлауларда қалыпты жағдай. Үндістанда көптеген сайлау округтерінде миллионнан астам сайлаушы болса да, партиялар әр ауылдың әр үйіне барып, дауыс жинау үшін адамдарды жіберуге тырысты. Көптеген елдерде үй-үй аралап дауыс жинау кеңінен белгілі емес. Ол Бразилия және Чили сияқты бірнеше Латын Америкасы елдерінде қолданылған. Обаманың сайлау кампаниясындағы кең таралған дауыс жинау тактикасынан кейін, Франция мен Германияда да осыған ұқсас тәсілдер қолданылды. Скандинавияда үй-үй аралап дауыс жинау 20 ғасырдың бірінші жартысында сайлау кампаниясының қалыпты бөлігі болды, бірақ содан бері бұл практика азайды. Ол әлі де бар, бірақ белсендінің біреудің есігін қағуы әдепсіздік деп есептеледі. Кәсіподақтар немесе жұмыс берушілер ұйымдастырған жұмыс орындарында дауыс жинау жиі кездеседі. Жапонияда солшылдардың ықпалына түсу қаупінен дауыс жинауға тыйым салынған. Бұл 1925 жылғы алғашқы жалпы сайлау заңынан бері күшінде. Бұл шектеулер бірнеше рет Жоғарғы Сотқа әкелінді, бірақ конституциялық деп танылды.

Тиімділігі

1927 жылы Гарольд Фут Госнеллдің зерттеуінен бастап, сауалнамалардың тиімділігін зерттеудің ұзақ тарихы бар. 1980 жылдарға дейін жүргізілген бақыланатын және табиғи эксперименттер сериясы, сауалнамалардың сайлауға қатысуға шамалы әсер ететінін, ал кімге дауыс беру керектігіне көрінетін ықпал етпейтінін көрсетті. 1999 жылы Гербер мен Грин алғашқы мақалаларын жариялады, онда Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы муниципалды сайлауда сауалнамалардың нәтижесінде сайлауға қатысушылардың саны айтарлықтай артқандығын көрсететін қатаң бақыланатын экспериментті ұсынды. Бұл зерттеу осы тақырыпқа қызығушылықты қайта жақтандырды. Содан бері Гербер, Грин және басқа да саясаттанушылар осы нәтижелерді растайтын және ең тиімді әдістерді анықтайтын бағдарлама жүргізді. Аяқпен жүргізілетін сауалнама – ең тиімді байланыс әдісі, ол сайлауға қатысуды шамамен 7 пайыздық пунктке дейін арттырады, ал телефон арқылы байланыс 2,6 пайыздық пунктке дейін арттырады. Тікелей пошта, робот қоңыраулары және электрондық пошта сияқты басқа байланыс әдістерінің әсері шамалы немесе анықталмайды. 2018 жылы American Economic Review журналында жарияланған зерттеу, 2012 жылғы Франция президенттік сайлауында Франсуа Олландтың үгіт-насихаты атынан үйден-үйге сауалнама жүргізудің "сайлауға қатысуға әсер етпегенімен, Олландтың бірінші турдағы дауыс үлесін арттырғанын және екінші турдағы жеңісінің төрттен бір бөлігін құрағанын" көрсетті. Бұл сапарлардың әсері келесі сайлауларда да сақталды, бұл тұрақты ықпал екенін көрсетеді. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, кейбір еуропалық елдерде сауалнамалар аз жүргізіледі. British Journal of Political Science журналындағы мақалада, Еуропадағы сауалнамалардың тиімділігі АҚШ-тағыдан әлдеқайда төмен екеніне қатысты дәлелдер табылды, Даниядағы сауалнамалар туралы бірнеше зерттеулер жинақталды. Алайда, бұл зерттеме осы айырмашылықтың себебі туралы бір нақты қорытындыға келмеді.