Кіріспе

Соқпалы аспаптардың бір түрі – жұптап ойналатын цимбалдар.

Соқтығыстыра ойналатын цимбалдар (концерттік цимбалдар, оркестрлік цимбалдар немесе дабыл цимбалдары деп те аталады) – әр қолға бір цимбал ұстап, екеуін бірге соғу арқылы ойналатын, бір-біріне сәйкес келетін жұптардағы цимбалдар. Бұл цимбалдарды аспалы цимбалдардан ажырату үшін оларды қолмен ойналатын цимбалдар деп те атайды.

Терминология

Музыкалық ноталарда, соққылы сымбальдар әдетте сымбальдар ретінде немесе кейде жай ғана C. C. деп көрсетіледі. Егер оркестрлік нотада сымбальдың басқа түрі, мысалы, аспалы сымбаль қажет болса, онда тарихи себептер бойынша бұл да жиі сымбальдар деп көрсетіледі. Кейбір композиторлар мен аранжировщиктер соққылы сымбальдарды көрсету үшін "сымбальдар" немесе "соққы сымбальдар" сөздерін, ал аспалы сымбальды көрсету үшін "сымбал" сөзін қолданады. Композиторлар көбінесе соққылы сымбальдар мен аспалы сымбальдарды бір партияға біріктіреді. Қайсысы қажет екенін көрсету үшін бірнеше тәсіл қолданылады. Егер "таяқпен" немесе "балғамен" деп жазылса, онда аспалы сымбаль қолданылады. Соққылы сымбальдарға қайта оралу итальян тілінде "a due" сөз тіркесімен белгіленеді. Орыс композиторлары соққылы және аспалы сымбальдарды ажырату үшін белгілер ойлап тапты: аспалы сымбальмен ойналатын нотаның үстіне + (плюс белгісі), ал соққылы сымбальмен ойналатын нотаның үстіне ° (ашық шеңбер) жазылады.

Классикалық музыка

Оркестрлік ортада, сымбалды қоңырауға жақын орналасқан бас бармақ пен көрсету саусағымен, барабан таяғын ұстағандай ұстайды. Сымбалды 45 градус бұрышта ұстайды, күшті қол сымбалды екінші сымбалдың үстіне ұстап тұрады. Соққы жасау үшін, қолдардың бір-бірінен алшақтауымен басталатын қысқа дайындық қозғалысы жасалады, содан кейін күшті қолмен сымбал төменгі сымбалдың үстіне түсіріледі. Дұрыс орындалған соққылар, жалын сияқты, сымбалдың төменгі жақтары біріккенше жанасады. Бұл ауа қуыстарының пайда болуын болдырмау үшін жасалады. Соққыдан кейін сымбалды ұстаудың бірнеше тәсілі бар. Кейбіреулер сымбалды тік көтеріп ұстайды, сымбалдың ішкі жағы көрермендерге қаратылады. Бұл дыбыстың сыртқа емес, жоғары қарай берілуіне байланысты үн созуын қысқартады және қолдар сымбалмен жанасады. Ал басқалары сымбалды еденге параллель ұстайды. Бұл дыбыстың көлденең бағытта берілуіне мүмкіндік береді, соның арқасында көрермендерге ең көп дыбыс жетеді.

Марш өнерлері

Марш-орталықтарда, мысалы барабандар корпусы немесе марш-бандада, цимбалдар көбінесе барабандық топтың бір бөлігі ретінде марштайды. Цимбалдарды маршпен ойнау техникасы оркестрлік цимбалдардан мүлдем өзгеше. Әдетте, маршпен ойнайтын цимбалшылар "Гарфилд тұтқасы" деп аталатын әдісті қолданады (Гарфилд кадеттері барабан және керней корпусы қолданғандықтан осылай аталған), онда қол белбеулерден өтеді және алақанның цимбалдың дөңгелегіне тірелуіне мүмкіндік беру үшін бұрылады. Бұл техника аспапты жақсырақ басқаруға және "визуалды эффектілер" деп аталатын қозғалыстарға – флиптер мен айналулар сияқты жарқын маневрлерге мүмкіндік береді. Соңғы жылдары цимбалдарды алдыңғы топқа ауыстыруға бейімділік байқалады, бірақ цимбалдар әлі де жабық перкуссиялық топтарда маңызды аспап болып табылады.

Сапалы шапқыштар

Барабан жиынтығында әдетте педальмен басқарылатын бас киім тіреуіне орнатылған бір жұп соққылы сымбалдар болады. Бұл сымбалдар көбінесе қолмен ойнатылатын сымбалдарға қарағанда кішкентай және жеңіл болып келеді, олар барабан таяқшаларымен де ойнатылады, сондай-ақ педальды пайдаланып бір-біріне соғылысады. Hi-hat вадевильдік оркестрлерде бас барабаншы, тоқыл барабаншы және сымбалшының қызметтерін бір адамға біріктіру қажеттілігінен пайда болды, нәтижесінде қазіргі барабан жиынтығы қалыптасты.

Қайыс

Оркестрлік соққылы сымбалдағы қоңырауларындағы тесіктерден былғары немесе нейлонды баулар өткізіледі, олар қоңыраудың ішінде түйілген төрт ұшына жалғанады, бұл орындаушыға оларды ұстауға мүмкіндік береді. Шеруде қолданылатын сымбалдағы қоңырауларға қолды қорғау үшін былғары төсемдер орнатылады. Қытайлық соққылы сымбалдарга тұтқалар қажет емес, себебі шаршы пішіндес қоңырауларды оларсыз да берік ұстауға болады, көбінесе қоңыраулардағы тесіктер арқылы өткізілген бау арқылы біріктіріледі, бұл орындаушыға соққаннан кейін қоңырауларды босатуға, демпферлеуді азайтуға және дыбыстың ұзақтығын арттыруға, сондай-ақ сымбалды қозғап Доплер эффектін тудыруға мүмкіндік береді.