Кіріспе

Соқпалы аспап

Хай-хэт (хай-хэт, жоғары шапқы және т.б.) – екі тарелкадан және педальдан тұратын, барлығы металл тіреуге орнатылған құрал. Бұл рок, поп, джаз және блюз сияқты көптеген музыка стиліндегі барабаншылар қолданатын стандартты барабан жиынтығының бір бөлігі. Тарелкаларды педальмен жауып, "чк" дыбысын шығаруға немесе таяқпен соғуға болады. Соғу кезінде оларды ашық, жабық, ашық және содан кейін дыбысты басу үшін жабуға, немесе жабық және содан кейін ашып, нотаның соңында жылтыр эффект жасауға болады. Хай-хэт қаншалықты күшпен соғылса және педаль басылмаған "ашық" күйде болса, соғұрлым әртүрлі дыбыстарды шығарады – тыныш "чк" (немесе "чик") дыбыстарынан бастап, педальді жұмсақ басып, әуеннің тыныш бөлігіне немесе гитараға жеке ойнаудың басына қосымша, өте қатты дыбыстарға дейін (мысалы, қатты металл музыкасында қолданылатын ашық тарелкаларды таяқпен күшпен соғу). "Хай-хэт" термині әдетте толық жиынтыққа (екі тарелка, тіреу, педаль, механизм) қатысты болғанымен, кейде барабаншылар оны тек екі тарелканы ғана атау үшін қолданады.

Тарих

Бастапқыда бас киімдерді "кленгер" деп атаған, олар бас барабанның жиегіне орнатылған кішкентай сыбызғылар болатын және бас барабан педаліне қолмен соғылатын. Содан кейін "аяқ киімдер" пайда болды. Келесісі – төменгі шұлық, төменгі бала немесе төменгі шляпа, педальмен басқарылатын сымбалдықтар, қазіргі заманғы бас киім тіреуіне ұқсас аяқ биіктігіндегі құрылғыны қолданатын. Стандартты өлшемдері болған, кейбіреулері ауыр қоңыраулы, шамамен дейін. Жаңа аспаптың алғашқы танымал шебері – "Папа" Джо Джонс, ол ашылып, жабылатын бас киімді соғып, уақытты сақтайтын "саяхат" ырғақтарын ойнап, саяхат сымбалының жаңаруына ықпал етті. 2008 жылдың 8 тамызында Jazz Profiles Blogspot-та жарияланған басқа да мәлімдеме бойынша, бас киімді ойлап табушы – барабаншы Уильям "О'Нил" Спенсер (1909 ж.т., 1944 ж.ө.). Легендарлы джаз барабаншысы "Филли Джо Джонс" (1923 ж.т., 1985 ж.ө.) бас киім тарихы туралы түсінігін былай сипаттады: "Мен О'Нилді қатты ұнаттым. Ол 1943 жылы, мен жұмыс істеген Филадельфиядағы клубқа келді, менімен бас киім туралы сөйлесті. Мен төменгі бас киімнің аяқ сымбалын қолдандым. О'Нил бас киімді ойлап тапқан адам. Мен солай сенемін. Ол 4/4 өлшемінде ойнағанда '2' және '4' кездерінде қалпақты жабуды ұсынды. Бұл идея бұрын естімегенімнен дұрыс сияқы болды." 2008 жылғы Jazz Profiles мақаласының редакторы бас киімді ойлап тапқандардың арасында Джо Джонс пен Кайзер Маршаллды да атады. "Папа" Джонстың барабан стилі мен техникасындағы жетістіктерін ескермей, 2013 жылғы Modern Drummer мақаласы "Папа" Джонсты барабанда щеткаларды алғаш рет қолданғаны және уақытты бас барабаннан бас киімге ауыстырғаны үшін ("свинг импульсіне назар аударуды" қамтамасыз ету) мойындады. 1960 жылдардың соңына дейін стандартты бас киімдердің өлшемі болды, кәсіби сымбалдардың ассортиментінде сирек кездесетін баламасы бар еді, ал кішкентай өлшемдері балалар жиынтықтарымен шектелді. 1970 жылдардың басында хард-рок барабаншылары (Led Zeppelin тобының Джон Бонам сияқты) Paiste Giant Beat сияқты бас киімдерді қолдана бастады. 1980 жылдардың соңында Zildjian өзінің революциялық Special Recording бас киімдерін шығарды, олар тікелей эфирде немесе жазбада жақын микрофонмен жазуға арналған кішкентай, ауыр бас киімдер болды, ал басқа өндірушілер де одан кейін Sabian сияқты өзінің мини бас киімдерімен ілесіп қалды. 1990 жылдардың басында Paiste Visions сериясының бөлігі ретінде әлемдегі ең кішкентай бас киімдердің бірі болып табылатын мини бас киімдерді ұсынды. 1980 жылдардан бастап көптеген өндірушілер төменгі сымбалдарда ниттерді қолданумен тәжірибе жасады. Бірақ 1990 жылдардың соңына қарай стандартты өлшем қайтадан болды, сирек кездесетін баламасымен, ал кішкентай бас киімдер негізінен арнайы дыбыстар үшін қолданылды. Ниттермен жабдықталған бас киімдер танымал болған жоқ. Қазіргі заманғы бас киімдер қазіргі заманғы крэш сымбалдардан әлдеқайда ауыр, бұл жеңіл және жұқа крэш сымбалдарға, сондай-ақ ауыр бас киімдерге бағытталған үрдісті көрсетеді. Тағы бір өзгеріс – бас киімдердің жұбы бірдей болмауы мүмкін, төменгі бөлігі көбінесе жоғарғысынан ауыр, және мүмкін желдетілген. Мысалдар: төменгі сымбалында тесіктері бар Sabian Fusion Hats, сондай-ақ Sabian X cellerator, Zildjian Master Sound және Zildjian Quick Beats, Paiste Sound Edge және Meinl Soundwave. Кейбір барабаншылар тіпті әр түрлі сымбал диапазондарынан (мысалы, Zildjian K/Z бас киімдері), әр түрлі өндірушілерден және тіпті әр түрлі өлшемдерден (K Custom Session бас киімдері сияқты, онда жоғарғы бас киім төменгісінен кішкентай) мүлдем үйлеспейтін бас киімдерді қолданады. Макс Роуч ең алдымен жоғарғы және төменгі бас киімдерді қолданғанымен белгілі. Соңғы жаңалықтарға X бас киімдері (тұрақты, жабық немесе жартылай ашық бас киімдер) және кабельдік немесе қашықтан басқарылатын бас киімдер кіреді. Стандартты терминология дами түсті. Ашық және жабық бас киімдер екі сымбал бір-бірінен бөлек немесе бірге (ашық немесе жабық) кездесетін ноталарды білдіреді, ал педальді бас киімдер екі сымбалға соққы беру үшін қолданылатын педальмен ғана ойналатын бөліктерге немесе ноталарға қатысты. Көптеген сымбал үлгілері ашық және жабық ноталардың комбинациясынан тұрады. Кейбір бас киімдерде штативті иілтуге немесе айналдыруға болады. Басқа конфигурацияда штатив қалдырылмайды және тұрақты бас барабанның жағына бекітіледі, бұл өте үлкен немесе қос бас барабандары бар жиынтықтар үшін өте қолайлы.

Сыйымдылық

Стандартты тұтқа дөңгелек тісті жағаны қолданады, ол шымбылдың астында жартылай бұралып бекітіледі, және оның үстінде екі дөңгелек тісті сақина болады. Жаға бұраудың соңына қарай тартылады, ал сақиналар бір-біріне қарай тартылады.

Қалқымалы сымбатты

Ауыспалы тұтқасы стандартты бас киім тіреуіне орнатылған бас киімдерді педальді пайдаланбастан жабуға мүмкіндік береді. Ауыспалы тұтқаға қолмен немесе барабан таяқшасымен итеруге болатын рычаг (дереу) жабдықталған. Бұл әрекет жоғарғы Hi-Hat сыбызғысын босатады, ол төменгі сыбызғыға түсіп, сонда қалады, ал гравитация күші бас киімдерді бос жабық күйде ұстап тұрады, оларды осы позицияда таяқшалармен ойнауға мүмкіндік береді. Педальді қайта іске қосу тұтқаны қосып, ойнаушыға қалыпты ойнауды жалғастыруға рұхсат береді. Drop clutches екі бас барабан педалін пайдаланатын ойнаушыларға Hi-Hat педалін баспасдан жабық Hi-Hat ойнауға мүмкіндік беру үшін жасалды, және бұл олардың негізгі мақсаты болып табылады. Гравитацияға сүйенгендіктен, ауыспалы тұтқа сыбызғыларды бірге ұстап тұратын кернеуді бақылауға мүмкіндік бермейді және минималды кернеуді ғана қамтамасыз етеді. Екінші жағынан, егер ойнаушы стандартты бас киім тіреуінің жоғарғы сыбызғысын ойнау алдында қолмен түсірсе, бұл кез келген қажетті кернеуді орнатуға мүмкіндік береді, ал педальді ойнау кезінде кернеуді арттыру үшін пайдалануға болады, бірақ бас киімдерді ашуға немесе кернеуді азайтуға болмайды. Кейбір барабаншылар осы техниканы ұнатады және ауыспалы тұтқаны қол жетімді дыбыстарды тым шектейді деп есептейді. 2020 жылы Tama Sizzle Touch Drop Clutch-ты ұсынды. Бұл тұтқаны түсіргенде, жоғарғы және төменгі сыбызғылар арасындағы қашықтықты тұтқаның үстіндегі реттегіш бұранда арқылы реттеуге болады. Тұтқаны стандартты күйге қайтару үшін барабаншы бас киім тіреуінің педалін басады. Аз қолданылатын балама – бұл құлыптағыш Hi-Hat педалы, мысалы Tama "Cobra Clutch". Бұл және осыған ұқсас жоғары сапалы құлыптағыш педальдар кернеуді бақылауға мүмкіндік береді. Ол негізгі педальдан бөлек құлыптағыш педальді басу арқылы іске қосылады.

Кабельдік шапқыштар

Қылқанды шапка немесе қашықтан басқарылатын шапка педальдан тәуелсіз түрде хай-хэт цимбалдарын орналастыруға мүмкіндік беретін кабельді қолданады. Жұмыс әдеттегідей жүзеге асырылады.

X-шешелер

X шапқышы – екі Hi Hat цимбалын цимбал тұтқасына жабық күйде орнатуға мүмкіндік беретін адаптер. Педаль жоқ, цимбалдар тұрақты кернеуде жабық күйде ұсталады, бұл сымбальды үйірмеге ұқсас. Олар көбінесе ауыр металл музыкасымен, әсіресе қос бас барабанды қолданатын стильдермен байланысты. X шапқышын пайдалану арқылы, бас барабан педальдерінде екі аяғын қолданатын барабаншы да Hi Hat-ты ойнауға мүмкіндік алады.

Түрлі цимбалдық хай-хаттар

Дәстүрлі хай-хэт сымбалдарынан (әдетте 14 дюйм, бірақ 13 немесе 15 дюйм де жиі қолданылады) басқа, қол жетімді сымбалдардың мол түрлерінің арқасында олардың көптеген түрлері хай-хэт ретінде қолданылады. Барабаншы Томас Ланг қосымша хай-хэт ретінде Белл сымбалдарынан жасалған хай-хэтті пайдаланады. Терри Боццио бұрмаланған дыбыс алу үшін екі қытай сымбалын хай-хэт түрінде қолданады. Осы принцип бойынша, Сабиан барабаншы Тони Вердеросамен бірлесіп 12 дюймдік VFX бұрмалау хай-хэттерін жасады, онда төменгі жағында крэш сымбалы, ал жоғарғы жағында қытай сымбалы қолданылған.

Цимбалсыз бас киім

Нарықта көптеген түрлі хай-хэт сымбалдарынан өзге, Latin Percussion Shekere хай-хэты, 80-ші жылдардың соңында Терри Боццио жасаған Remo Spoxe хай-хэттері, Factory Metal Hat Crasherz немесе Baldman Percussion Junk Hats сияқты сымбал емес хай-хэт педальдері де кездеседі. Бұл аспаптар барабан жиынтығындағы негізгі хай-хэт педаліна қосымша әртүрлі дыбыстар мен текстураларды ұсынады, сонымен қатар жиынтықтың педаль қатарын кеңейтуге мүмкіндік береді.

Қолдану

Жабық күйде немесе педальмен ойнағанда, Hi Hat қысқа, айқын, өшірілген соққылық дыбыс шығарады, бұл "бишек" деп аталады. Цимбалдар арасындағы аралықты реттеу арқылы ашық Hi Hat-тың дыбысын жылтыр, созылған үннен салт цимбалына ұқсас дыбысқа өзгертуге болады. Барабан таяғымен ойнағанда, педальдің күйіне байланысты цимбалдар қысқа, өткір немесе ұзақ, құмдай дыбыс шығарады. Бұл стильде джаз музыкасында 2-ші және 4-ші соққыларды баса көрсету үшін, аяқты көтеріп түсіру арқылы цимбалдарды бір-біріне соқтығыстыруға болады. Рок музыкасында Hi Hat көбінесе әр соққыда немесе 1-ші және 3-ші соққыларда ойнатылады, ал цимбалдар бірге ұсталады. Барабаншы дыбысты аяқпен басқара алады. Аяққа аз қысым жасағанда цимбалдар еркін үйкеліседі, бұл үнді күшейту үшін үлкен созылу мен дыбыс деңгейін береді. Аралас ырғақта "пешек" деп аталатын ырғақ жиі қолданылады. Оны жасау үшін цимбалдар екі рет жылдам соғылады, бірінші соққыда жабылып, екінші соққы алдында ашылады, содан кейін үлгіні аяқтау үшін "бишек" дыбысымен жабылады (цимбалдар "бишек" дыбысына соғылуы мүмкін немесе соғылмауы мүмкін). Оң жақта ойнайтын барабаншы әдетте сол аяғымен Hi Hat педалін ойнайды және бір немесе екі барабан таяғын пайдалана алады. Рок пен джаздың дәстүрлі Hi Hat ырғақтары қолдарды қиыстыру арқылы жасалған, сондықтан оң таяқ Hi Hat-ты, ал сол таяқ төменгі барабанды ойнайды, бірақ бұл әрқашан осылай болмайды. Біллі Кобхам, Картер Бофорд, Шон Дровер және Саймон Филлипс сияқты шебер барабаншылар ашық қолмен ойнайды, сол қолымен соққы береді. Кенни Аронофф және Америка Құрама Штаттарының президенттері тобының Джейсон Финн сияқтылар екі техниканы да қолданады. Кейбір барабан жиынтықтарында оң жақта ойнайтын барабаншылар үшін қосымша Hi Hat болуы мүмкін. Бұл күйдің ортасында барабандар немесе цимбалдар ойнағанда көрінеді. Бұл техника метал жанрында жиі қолданылады, мысалы, Metallica тобының Ларс Ульрих және Dream Theater тобының Майк Портной. Рок пен джазда барабаншы көбінесе бірдей таяқ үлгісін Hi Hat цимбалы мен райд цимбалы арасында ауыстырады, мысалы, өлеңдерде Hi Hat-ты, ал әннің хорында райдты қолданады, немесе жетекші үзіліс немесе басқа да аспаптық соломен бірге райдты қолданады. Queen тобының барабаншысы Роджер Тейлор көптеген ерекше Hi Hat техникаларын қолданады, оның ішінде әр ырғақты баса көрсету үшін Hi Hat-ты ашу және Snare соққысын ойнағанда Hi Hat-ты сәл ашық қалдыру. Оның ерекшелігі - бірінші және үшінші соққыларда Hi Hat-ты ашу. AC/DC тобының Фил Радд ерекше Hi Hat техникаларын қолданады, оның ішінде әр ырғақта Hi Hat-ты қатты баса көрсету және арасында жұмсақ ойнау. The Rolling Stones тобының Чарли Уоттс Hi Hat-ты Snare барабанымен бірге ойнамайтын техниканы қолданды. Стандартты 8-ші нота үлгісін ойнаса, ол 1-ші және 3-ші соққыларда Hi Hat-ты ойнайды, ал 2-ші және 4-ші соққыларда Snare барабаны ойналмайды. Көптеген хип-хоп музыкасында Hi Hat барабан таяқтарымен қарапайым 8-ші нота үлгісінде ойнатылады, бірақ мұндай ойнау көбінесе барабан машинасымен немесе Hi Hat дыбысы жазылған ескі жазбадан жасалады, ол үлгілеуге немесе ұқсас жазу мүмкіндігі бар құрылғыға жүктеледі.