Кіріспе
Соққылы музыкалық аспап – соғылып немесе қыртылып дыбыс шығаратын музыкалық аспап, оның ішінде бекітілген немесе жабық соққылармен, қолмен соғылып, қыртылып немесе басқа ұқсас аспапқа соғылып дыбыс береді. Зоомузыкалық аспаптар мен адам дауысын есепке алмағанда, соққылы аспаптар отбасы ең көне музыкалық аспаптардың бірі саналады. Аспаптарды атауға және оларды ойнаушылары – перкуссионистермен байланыстыруға жиі қолданылатын термин болғанымен, перкуссия органология ғылымы сипаттағандай, аспаптарды жүйелі түрде жіктеуге арналған категория емес. Перкуссиялық аспаптар идиофон, мембранофон, аэрофон және хордофон органологиялық классқа жататыны төменде көрсетілген. Оркестрдегі соққылы аспаптар бөліміне көбінесе мембранофонға жататын тимпан, үлпе барабан, бас барабан, дабыл, ал идиофонға жататын цимбалдар мен үшбұрыш кіреді. Дегенмен, бұл бөлімде сыбызғылар мен сиреналар сияқты аэрофондар немесе соққымен дыбыс шығарылатын құбырлар да болуы мүмкін. Соққылы техникаларды тіпті адам денесіне де қолдануға болады, мысалы, дене соққысы. Екінші жағынан, челеста сияқты клавишті аспаптар әдетте соққылы аспаптар бөліміне жатпайды, бірақ глокеншпиль мен ксилофон (пианино клавиштары жоқ) сияқты клавишті соққылы аспаптар кіреді. Соққылы аспаптар екі негізгі классқа бөлінеді: белгілі бір биіктіктегі дыбыс шығаратын, яғни нотасы бар соққылы аспаптар және белгісіз биіктіктегі дыбыс шығаратын, яғни нотасы жоқ соққылы аспаптар.
A percussion instrument is a musical instrument that is sounded by being struck or scraped by a beater including attached or enclosed beaters or rattles struck, scraped or rubbed by hand or struck against another similar instrument. Excluding zoomusicological instruments and the human voice, the percussion family is believed to include the oldest musical instruments. In spite of being a very common term to designate instruments, and to relate them to their players, the percussionists, percussion is not a systematic classificatory category of instruments, as described by the scientific field of organology. It is shown below that percussion instruments may belong to the organological classes of idiophone, membranophone, aerophone and chordophone. The percussion section of an orchestra most commonly contains instruments such as the timpani, snare drum, bass drum, tambourine, belonging to the membranophones, and cymbals and triangle, which are idiophones. However, the section can also contain aerophones, such as whistles and sirens, or a blown conch shell. Percussive techniques can even be applied to the human body itself, as in body percussion. On the other hand, keyboard instruments, such as the celesta, are not normally part of the percussion section, but keyboard percussion instruments such as the glockenspiel and xylophone (which do not have piano keyboards) are included. Percussion instruments are most commonly divided into two classes: pitched percussion instruments, which produce notes with an identifiable pitch, and unpitched percussion instruments, which produce notes or sounds in an indefinite pitch.
Функция
Баспа аспаптары ырғақпен ғана емес, сонымен қатар әуен мен үйлесімділікпен де ойнай алады. Перкуссияны музыкалық ансамбльдің «омыртқасы» немесе «жүрек соғуы» деп жиі атайды, ол көбінесе бас аспаптары бар болған жағдайда, олармен тығыз байланыста жұмыс істейді. Джаз және басқа да танымал музыка ансамбльдерінде пианист, бассист, барабаншы және кейде гитарист ырғақ тобы деп аталады. Хайдн мен Моцарт заманынан бері толық оркестрге жазылған көптеген классикалық шығармалар, струналы, ағаш және мыс аспаптарға баса назар аудару үшін оркестрленген. Дегенмен, көбінесе кем дегенде бір жұп тимпан қосылады, бірақ олар көбінесе үнемі ойнамайды. Олар қажет болған кезде қосымша акценттер беру үшін қолданылады. 18-шы және 19-шы ғасырларда үшбұрыш немесе цимбал сияқты басқа да баспа аспаптары қолданылды, бірақ олар да көбінесе сирек қолданылды. 20-шы ғасырдың классикалық музыкасында баспа аспаптарын қолдану жиіледі. Музыканың барлық стильдерінде перкуссия маңызды рөл атқарады. Әскери марштарда және дойбылар мен барабандарда солдаттарды бірқадамды және тұрақты жылдамдықпен ұстап тұратын бас барабанның соққысы, ал полктің әуеніне нақты және шешуші үн беретін кішкентай барабан болып табылады. Классикалық джазда «свинг» деген сөзді естігенде, адам бірден хай-хэт немесе райд-симбалдың ерекше ырғағын ойлайды. Соңғы танымал музыка мәдениетінде, рок, хип-хоп, рэп, фанк немесе тіпті соул хит-парадтарында немесе әндерінде перкуссиялық ырғақ жоқ деген үш-төрт әнді табу өте қиын. Баспа аспаптарының алуан түрлілігіне байланысты, тек баспа аспаптарынан ғана құралған ірі музыкалық ансамбльдерге кездесуге болады. Бұл ансамбльдерде ырғақ, мелодия және үйлесімділік толыққанды ұсынылған.
Перкуссиялық нота
Биіктігі бар соққы аспаптары үшін музыканы, көптеген соққы емес аспаптар қолданатын бас және скрипка кілттерімен нотаға түсіруге болады. Белгілі бір биіктігі жоқ соққы аспаптарына арналған музыка арнайы ырғақ немесе соққы кілтімен жазылады. Гитараның да арнайы "таб" нотасы бар. Көбінесе, ырғақ кілті орнына бас кілт қолданылады. Бұрынғы резервацияға сәйкес.
Дыбыс шығару әдістерімен
Көптеген мәтіндер, соның ішінде Аризона университетінің Гари Кукінің «Перкуссияны оқыту» еңбегі, аспаптардың физикалық ерекшеліктерін және олардың дыбыс тудыру жолдарын зерттеуден басталады. Бұл, әлде бір, атау берудің ғылыми тұрғыдан ең ұнамды жолы, ал басқа парадигмалар тарихи немесе әлеуметтік жағдайларға көбірек байланысты. Байқаулар мен тәжірибелер арқылы аспаптың дыбыс қалай тудыратынын анықтап, оны төмендегі төрт санаттың біріне жіктеуге болады:
Музыкалық функция немесе оркестрлеу бойынша
Құралдарды функциялары бойынша жіктеу кезінде соққылы аспаптың анық немесе анық емес дыбыс биіктігін шығаратынын ескеру пайдалы. Мысалы, маримба және тимпани сияқты кейбір соққылы аспаптар нақты негізгі дыбыс биіктігін тудырады, сондықтан олар мелодия ойнай алады және музыкада гармониялық функцияларды атқарады. Ал, керісінше, реңкоз және барабан сияқты аспаптар мұндай күрделі обертонды және кең жиілік спектрін қамтитын дыбыстар шығарады, сондықтан ешқандай дыбыс биіктігін анықтау мүмкін емес.
Мәдени маңызы немесе дәстүрі бойынша
Мәдени шығу тегіне байланысты соқпалы аспаптарды талқылау кең таралған. Бұл, әдеттегі немесе қазіргі заманғы деп есептелетін аспаптар мен белгілі бір географиялық аймақ немесе мәдениетте маңызды тарихы немесе мақсаты бар халық аспаптары арасындағы айырмашылыққа алып келді.
Ән шығару қабілеті бойынша
Мелодиялық емес соққы аспаптары: бонго, барабан және т.б. Мелодиялық соққы аспаптары: шыны маримба, гендер және т.б.