Кіріспе

Металл қоңыраулары бар қол барабаны. Тамбурин – перкуссиялық аспаптар тобына жататын музыкалық аспап. Классикалық анықтама бойынша тамбурин – барабан жарғағы бар аспап, бірақ кейбір түрлерінде жарғақ болмауы мүмкін. Тамбурин көбінесе басқа перкуссиялық аспаптармен бірге қолданылады. Оны, мысалы, барабан жиынтығының бір бөлігі ретінде тіреуге орнатуға болады (және барабан таяқшаларымен ойнауға болады), немесе қолға ұстап, аспапты ұру, соғу немесе шайқау арқылы ойнауға болады. Тамбуриндердің пішіні әртүрлі, ең көп таралғаны – дөңгелек пішін. Ол көптеген музыка жанрларында кездеседі: араб халық музыкасы, израильдік халық музыкасы, түрік халық музыкасы, грек халық музыкасы, итальян халық музыкасы, француз халық музыкасы, классикалық музыка, Галисияның дәстүрлі музыкасы, Астурияның дәстүрлі музыкасы, парсы музыкасы, самба, госпел музыкасы, поп музыкасы, кантри музыкасы және рок музыкасы.

Тарих

Тамбуриннің шығу тегі белгісіз, бірақ ол б.з.д. 1700 жылға дейін дамыған тарихи жазбаларда кездеседі және ежелгі музыканттар оны алғаш рет ежелгі Египетте, ежелгі Таяу Шығыста, содан кейін Грекия және басқа да жерлерде қолданған. Тамбурин саудагерлер немесе музыканттар арқылы Еуропаға жеткен. Тамбурин ежелгі Египетте қолданылған, онда оны еврейлер тоф деп атаған, аспап көбінесе діни мақсаттарда пайдаланылған. "Тамбурин" сөзі француз тіліндегі "tambourin" сөзінен шыққан, ол Прованста қолданылатын ұзын, тар барабанды білдіреді, бұл сөз "барабан" деген мағына беретін "tambour" сөзінің кішіргіші болып табылады және араб тіліндегі "tunbur" ("барабан") сөзінің ықпалымен өзгерген. Бұл сөз орта парсы тіліндегі "tambūr" ("лютня, барабан") сөзінен келген.

Ойнау

Тамбурин қолмен ұсталып немесе тұғырға орнатылып ойнала береді, оны түрліше тартуға болады: қоңырларды сыпырып немесе шайқап, қолмен немесе таяқпен күшті соғып, тіпті тамбуринмен аяққа немесе жамбасқа соғу арқылы.

Тамбурин орамалары

Тамбуринді ойнаудың бірнеше тәсілі бар. Ең оңайы – тамбурин ұстаған қолыңызды білек буынынан айналдырып, жылдам алға-артқа қозғау.

Баяушақ

Ойынның жетілдірілген әдісі – бас бармақ немесе саусақпен домалату. Ортаңғы саусақ немесе бас бармақ домбыраның терісі немесе жиегі бойымен жылжытылып, аспаптың қоңырауларынан жылдам домалату жасалады. Домбыраны ұстамайтын қолдың бас бармағы немесе ортаңғы саусағы аспаптың басына, жиектен шамамен бір сантиметр қашықтықта, қысым жасап айналады. Дұрыс орындалғанда, саусақ бас бетімен жылдам секіріп, домалату дыбысын шығарады. Әдетте, домалатудың соңы қолдың өкшесімен немесе басқа саусақпен аяқталады. Бұл әдісті жеңілдету үшін, аспап басының жиектеріне ара шабы немесе қарағай шайыры жағылады. Бұл материалдар үйкелісті арттырып, орындауды жеңілдетеді. Бас бармақты бас айналасында "сегіздік" пішінімен қоздыру арқылы үздіксіз домалатуға қол жеткізуге болады.

Классикалық музыкада

Вольфганг Амадей Моцарт – шығармаларына тамбурин енгізген алғашқы батыс композиторларының бірі. XVIII ғасырдың соңынан бері ол батыс оркестрлік музыкасында жиі қолданыла бастады, мысалы, Пётр Ильич Чайковскийдің "Щелкунчик" сюитасынан кейбір би пьесаларында көрініс тапқан. Густав Холсттың жеті бөлімді оркестрлік сюитасы "Планеталар" да бірнеше жерде тамбуринды, әсіресе "Юпитер" бөлімінде пайдаланады. Жорж Бизенің "Кармен" операсындағы әйгілі "Хабанера" ариясының әр хорында тамбурин соққылары бар.

Бюбен

Бубен (орыс тілінде Бубен, украин тілінде Бубон, словен тілінде boben, чех тілінде buben, поляк тілінде bęben) – соққылы аспаптар тобына жататын, домбыраға ұқсас музыкалық құрал. Бубен – бір жағына тартылған мембранасы бар ағаш немесе металл шеңбер (кейбір бубендерде мембрана болмайды). Кейбір бубендерге металл сақиналар, пластиналар, сыңғырлағыштар немесе кішкентай қоңыраулар бекітіледі. Оны қолмен ұстап, түрлі тәсілдермен ойнауға болады – сыңғырлағыштарды дірілдетуден бастап, қолмен қатты соғуға дейін. Бұл аспап билерде, жеке немесе хор орындауларында ырғақты сүйемелдеу үшін қолданылады. Бубенді көбінесе халық және кәсіби музыкалық ұжымдар, сондай-ақ оркестрлер пайдаланады. Атауы грек тіліндегі βόμβος ("төмен және құңсырт дыбыс") және βομβύλη ("араның бір түрі") сөздерімен, сондай-ақ индоарий тіліндегі бамбара ("ара") және ағылшын тіліндегі bee сөзімен байланысты. Бубеннің көптеген елдерде, әсіресе Шығыста ежелден бері бар екені мәлім. Бубеннің түрлері көп: деф, даф немесе кавал (Әзербайжан), даф немесе хавал (Армения), даира (Грузия), доира (Өзбекстан және Тәжікстан), даир немесе деф (Иран), бендеир (Араб елдері), пандеро (Испания). Киев Русі кезінде барабандар мен әскери дабылдарды бубен деп атаған.

Даф

Даф (دف) – Иран, Әзірбайжан, араб әлемі, Түркия (теф деп аталады), Өзбекстан (чильдерма деп аталады), Үндістан субконтинентінде (дафли деп аталады) және Түрікменстанда халық және классикалық музыканы сүйемелдеу үшін қолданылатын үлкен өлшемді домбыра немесе парсы-араб тілдеріндегі шеңберлі барабан. Даф әдетте ойналып жатқан музыканың ритмін және темпін көрсетеді, осылайша монофониялық шығыс музыкасында дирижер рөлін атқарады. Парсы ақыны Рудаки, өлеңдерінде музыкалық аспаптардың атауларын жиі қолданған, Рубаиінің бірінде даф пен домбыраны (табурак) еске алады. Албандар дафты (Даф) жиі қолданады. Көбінесе оны әйелдер мен қалыңдықтар тойларда, келіншек кіреберіске қарай басып келе жатқанда, рәсімді бастау үшін ойнайды.

Пандейро

Галисия немесе Португалияда пайда болған пандеироны португалдық жазбагерлер Бразилияға әкелді. Бұл – бір жарғақты мембранасы бар, шеңберіне қоңыраулар орнатылған қол соққылы аспап. Ол бразилиялық дәстүрлі музыканың өте тән элементі болып табылады.

Пандероа

Баск пандеросы – қазіргі кезде көбінесе трикитика (баск диатоникалық аккордеон)мен дуэтте орындалатын халық аспабы. Музыканттар мерекелерде көңіл көтеру үшін немесе сирек жағдайларда сахнада орындағанда ән айтады. Пандеро кейде албока мен тистуға да сүйемелдейді. Бірақ, мұндай дуэттер әрқашан болған емес. 1923 жылы куәландырылғандай, жастар тек пандероның ырғағымен билеу үшін жиналған, онда ойнаушының (әйелдің) дауысынан басқа ешқандай музыкалық аспап қолданылмаған.

Рик

Рик (кейде риққ немесе рик деп те жазылады) – араб музыкасында дәстүрлі аспап ретінде қолданылатын түрлі домбыра. Араб тілінде сөйлейтін елдерде халық және классикалық музыканың екеуінде де маңызды аспап болып саналады. Бұл аспаптарды көбінесе "құрақтайтын аспаптар" деп атайды.

Дайырех

Дэйрех (немесе дойра, доджра, даджре, дойра, даир) – Иран (Парсы), Балқан аймағы және Ауғанстан, Тәжікстан, Өзбекстан сияқты көптеген Орталық Азия елдерінде халықтық және классикалық музыканы сүйемелдеу үшін қолданылатын, қоңыраулары бар орташа өлшемді шеңбер барабан. Бұл соққы аспабы, барабан мен домбыра арасындағы кезеңдік нұсқа.

Қаңжыра

Канджира немесе ганджира – домбыралар тұқымдасына жататын Оңтүстік Үнді барабаны. Ол көбінесе Карнатик музыкасы концерттерінде (Оңтүстік Үнді классикалық музыкасы) мридангамға көмекші аспап ретінде қолданылады. Бұл аспап Үндістанның солтүстік, хинди тілінде сөйлейтін аймақтарында дафли (डफली) деп аталады және оркестрлерде, жеке орындауларда кеңінен таралған. Непалда даанф, дампу, ринг және хаиджади сияқты түрлі домбыралар кездеседі.

Қиыршық тас

Тар (طار) – түрік тіліндегі бір қапталды доңғалақты барабан, бірақ ол Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс елдерінде кеңінен таралған.

Димпель

Тімбрль немесе табрет (көне еврейлердің тофы, исламның дефi, Испания морилерінің адуфесі), қазіргі заманғы дауылпазға ұқсас израильдіктердің басты соққылы музыкалық аспабы.

Рабана

Рабана (көпшесі – рабан) – Шри-Ланкада қолмен ойналатын, бір жақты дәстүрлі қол соққы аспабы.

Ребана

Ребана – Оңтүстік-Шығыс Азияда, әсіресе Индонезия, Малайзия, Бруней және Сингапурда исламдық діни музыкасында қолданылатын малай тамбурині.