Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саксонияның 1532-1547 жылдар аралығындағы сайлаушысы Иоанн Фредерик I (30 маусым 1503 жылы Торгауда дүниеге келген – 3 наурыз 1554 жылы Веймарда қайтыс болған), «Ұлыпейіл» деп аталатын, Саксонияның сайлаушысы (1532–1547) және Шмалькальдия лигасының басшысы болды.
Elector of Saxony from 1532 to 1547
John Frederick I (30 June 1503 in Torgau – 3 March 1554 in Weimar), called the Magnanimous, was the Elector of Saxony (1532–1547) and head of the Schmalkaldic League.
Алғашқы жылдар
Иоанн Фредерик – Саксонияның электоры Иоаннның тұңғыш ұлы, оның бірінші әйелі София Мекленбург-Швериннен. Анасы оның дүниеге келгеннен кейін он төрт күн өткен соң, 1503 жылғы 12 шілдеде қайтыс болды. Иоанн Фредерик өмір бойына жоғары бағалаған Георг Спалатиннен білім алды. Спалатин – Мартин Лютердің досы және кеңесшісі болғандықтан, Спалатиннің тәрбиесі арқылы Иоанн Фредерик Лютердің үйретіктеріне деген құлшынысын дамытты. Оның тарих білімі жан-жақты болды, ал барлық ғылымдарды қамтитын кітапханасы Германиядағы ең ірі кітапханалардың біріне жатты. Ол Лютермен жеке қарым-қатынас орнатып, реформаторға қарсы алғашқы эксклюзивтік бұйрық шығарылған кезде оған хат жазыса бастады және Лютердің берілген жақтасы екенін көрсетті. Ол реформалық қозғалыстың дамуын мұқият бақылады. Лютердің еңбектерін оқып, оның шығармаларының алғашқы толық (Виттенберг) басылымын жариялауға шақырды, ал өмірінің соңғы жылдарында Йена басылымын дайындауға көмектесті. Торгаудағы Хартенфельс сарайында лютерандық құлшыныс орыны ретінде арнайы салынған капелланы тұрғызып, Мартин Лютерді ашылу жорасында уағыз айтуға шақырды. Иоанн Фредериктің сарайындағы лютерандық әсер 1527 жылы Иоанн Фредериктің үйленуіне дайындық ретінде Вейт Варбек жасаған «Магелон» француз романының аудармасында да көрінеді; католик элементтері жойылды. Әкесі оны сол кездегі саяси және дипломатиялық мәселелермен таныстырды, ол Кройцбург пен Фридевальдта Гессенмен келісімшарт жасау бойынша алғашқы келіссөздерді жүргізді. Ол Отар ісіне байланысты туындаған ала-құлалыққа белсенді қатысты (Жохан Тұрақтыны қараңыз), және Лютер оның жасына қарамастан, бейбітшілікті сақтауға салған еңбегі үшін оған алғыс айтты. Екінші Шпейер диетасы (1529) кезінде ол уақытша әкесінің орнына үкіметтің бағын өзіне алды. Архиегерцог Фердинандтың интригалары оны диетадан кейін евангелистік иеліктерге арналған императорлық жарлық жасауға итермеледі, бұл оның қорғану құқығы мен міндетіне әкесінен гөрі көбірек сенімді екенін көрсетті. 1530 жылы Аугсбург диетасына қатысып, Аугсбургтік мойыстамаға қол қойды және іс-қимылдарға белсенді қатысты. Оның ұстанымы назарсыз қалмады, және ол император Карл V-нің наразылығына ұшырады.
John Frederick was the eldest son of John, Elector of Saxony by his first wife, Sophie of Mecklenburg Schwerin. His mother died fourteen days after his birth, on 12 July 1503. John Frederick received his education from George Spalatin, whom he highly esteemed during his whole life. Spalatin was Martin Luther's friend and advisor and thus, through Spalatin's schooling, John Frederick developed a devotion to the teachings of Luther. His knowledge of history was comprehensive, and his library, which extended over all sciences, was one of the largest in Germany. He cultivated a personal relationship with Luther, beginning to correspond with him in the days when the bull of excommunication was first issued against the Reformer, and showing himself a convinced adherent of Luther. He carefully observed the development of the reformatory movement. He read Luther's writings, urged the printing of the first complete (Wittenberg) edition of his works, and in the latter years of his life promoted the compilation of the Jena edition. At the Elector's Schloss Hartenfels at Torgau, he constructed a chapel specifically designed to be a Lutheran place of worship and invited Martin Luther to deliver the inaugural sermon. The influence of Lutheranism at John Frederick's court is also visible in the translation by Veit Warbeck of the French romance the Magelone, made in preparation of John Frederick's marriage in 1527; Catholic elements are suppressed. His father introduced him into the political and diplomatic affairs of the time, and he conducted the first negotiations of a treaty with Hesse in Kreuzburg and Friedewald. He took an active part in the disturbances caused by the Pack affair (see John the Steadfast), and Luther was grateful to him for his exertions, in spite of his youth, for the maintenance of peace. During the second diet of Speyer (1529) he temporarily assumed the reins of government in place of his father. The intrigues of Archduke Ferdinand induced him after the diet to draw up an imperial statute for the Evangelical estates, which shows that he was more decidedly convinced of the right and duty of defense than his father. He accompanied the latter to the Diet of Augsburg in 1530, signed with him the Augsburg Confession and was active in the proceedings. His attitude did not remain unnoticed, and won him the dislike of Emperor Charles V.
Саксонияның сайлаушысы
1532 жылы Джон Фредерик әкесінен кейін электорат билігіне ие болды. Басында ол жартылай бауыры Джон Эрнестпен бірге билік жүргізді, бірақ 1542 жылы жалғыз билеуші атанды. Елдің сыртқы саясатын жылдар бойы қабілеттілікпен және сақтықпен басқарған канцлер Грегор Брюк оның кеңесшісі болып қалды, алайда оның ашық және импульсивті мінезі оны жиі тәжірибелі кеңесшісінің ұсыныстарын елемеуге итермеледі, сондықтан ел үнемі қауіп-қатерге ұшырады, әсіресе Джон Фредерик алысқа көре білмейтін саясаткер болғандықтан. Ол 1542 жылы сайлау консисториясын құру арқылы лютерандық мемлекеттік шіркеуді нығайтты және шіркеуді аралауды жаңартты. Шмалькальдия лигасына қатысты әкесіне қарағанда бекем және қатаң ұстаныс танытты, бірақ өзінің қатаң лютерандық нанымынан туындаған қиындықтарға Гессен ландграфы Филипп I-мен келіспеушіліктерге тап болды, ол швейцариялық және Страсбург евангелистерімен одақтасуды жақтады. Ол Папа Климент VII және Павел III-нің Бас Кеңес шақыруды қолдау туралы барлық ұсыныстарын қабылдаудан бас тартты, себебі бұл тек "паптық және христиандыққа қарсы үкімді сақтауға" қызмет етеді деп сенді; бірақ кез келген жағдайға дайын болу үшін ол Лютерден кеңес алдында ұстанатын барлық қағидаларды жинақтауын сұрады, және Лютер Шмалькальд қағидаларын жазды. 1537 жылы Шмалькальден мәжілісінде кеңес шақырудан бас тартты, ал сайлаушы папаның өкіліне ашық немкеттілік танытып, императорлық өкіл Матиас фон Хелдтің ұсыныстарын қабылдамады. Ол 1541 жылы Регенсбургте өткен конференцияда келісімге қол жеткізуге жасалған тырысқандарды күдікпен қабылдады және екі тарапқа да қанағаттандыру үшін Гаспаро Контаринидің қадағалауымен жасалған ақталу туралы мақаланы қабылдаудан бас тартты, ал оның тұрақты кеңесшісі Лютер оның наразылығын бекітті. Келісімге қол жеткізуге жасалған тырысқандар сәтсіз аяқталды, және сайлаушы Галле шіркеу істеріне араласуымен және Юст Йонас енгізген реформацияны қолдауымен алшақтықты одан әрі кеңейтуге үлес қосты. Оның ұстанымы протестанттықтардың мүддесіне пайда келтірмейтін, салдары қандай болатынына қарамастан, одан сайын қаталдады. Императордың, Брюк пен Лютердің ескертулеріне қарамастан, ол 1541 жылы Наумбург епископы ретінде Юлиус фон Пфлюгты сайлаудан өз бетінше бас тартты және оның орнына Николай фон Амсдорфты епископ етіп тағайындады, сондай-ақ реформацияны енгізді. 1542 жылы ол Гослар және Брансвик евангелистік қалаларын қорғау үшін Брансвик герцогы Генрих V Вольфенбюттелді елінен қуды және онда реформацияны енгізді. Басқа соғыстарға араласу император Карл V-тің араласуына кедергі келтірді, және ол сырттай мойынсұну арқылы өзінің нағыз ниеттерін жасыруға қол жеткізді. Сайлаушы 1544 жылы Шпейер мәжілісіне жеке қатысты. Император мен евангелистердің арасындағы келісім сол кезде бұрынғыдан да жақсы болды. Ол 1541 жылғы Регенсбург декларациясын жаңа жарлыққа енгізуге рұқсат берді және 1532 мен 1541 жылдар аралығында евангелистер жасаған барлық өзгерістерді мойындады, себебі ол Францияға қарсы протестанттардың көмегіне мұқтаж болды. Джон Фредерик бейбітшілік орнады деп ойлады және өз елінде шіркеу реформаларын жалғастырды. Одақтастар арасындағы араздықтардың өсуі де оны алаңдатпады. 1546 жылы Шмалькальдия соғысы басталғанда, ол әскерлерінің басында оңтүстікке қарай аттанды, бірақ оның туысы герцог Мористің еліне күтпеген шабуыл жасауы оны қайта оралуға мәжбүр етті. Ол өзінің иелігінің көп бөлігін қайтарып алып, Мористің шабуылын тойтарды, бірақ император кенеттен солтүстікке асығып, сайлаушыны тосыннан шабуылдады. 1547 жылғы 24 сәуірде Мюльберг шайқасы оған қарсы аяқталды және оның әскерін шашыратты. Оның бетінің сол жағына жарақат алды, нәтижесінде төменгі көз ұясынан мойнына дейін деформацияланған із қалды. Ол Карл V-тің тұтқындығына алынып, Вормсқа жер аударылды.
In 1532, John Frederick succeeded his father as elector. In the beginning he reigned with his half brother, John Ernest, but in 1542 became sole ruler. Chancellor Gregor Brück, who for years had guided the foreign relations of the country with ability and prudence, remained also his councilor, but his open and impulsive nature often led him to disregard the propositions of his more experienced adviser, so that the country was in frequent danger, especially as John Frederick was not a far sighted politician. He consolidated the Lutheran State Church by the institution of an electoral consistory (1542) and renewed the church visitation. He took a firmer and more decided stand than his father in favor of the Schmalkaldic League, but on account of his strictly Lutheran convictions was involved in difficulties with Philip I, Landgrave of Hesse, who favored a union with the Swiss and Strasburg Evangelicals. He was averse to all propositions of Popes Clement VII and Paul III to support calling a General Council, because he was convinced that it would only serve "for the preservation of the papal and anti Christian rule"; but to be prepared for any event, he requested Luther to summarize all articles to which he would adhere before a council, and Luther wrote the Schmalkald Articles. At the Diet of Schmalkalden in 1537 the council was refused, and the elector treated the papal legate with open disregard and rejected the propositions of Matthias von Held, the imperial legate. He followed the efforts at agreement at the conference of Regensburg in 1541 with suspicion and refused to accept the article on justification which had been drawn up under the supervision of Gasparo Contarini to suit both parties, and Luther, his steady adviser, confirmed him in his aversion. The efforts at agreement failed, and the elector contributed not a little to broaden the gulf by his interference in the ecclesiastical affairs of Halle and by aiding the Reformation which had been introduced there by Justus Jonas. His attitude became more and more stubborn and regardless of consequences, not to the advantage of the Protestant cause. In spite of the warnings of the emperor, of Brück, and of Luther, he arbitrarily set aside in 1541 the election of Julius von Pflug as the bishop of Naumburg, and instead instituted Nicolaus von Amsdorf as bishop, and introduced the Reformation. In 1542 he expelled Duke Henry V of Brunswick Wolfenbüttel from his country to protect the Evangelical cities Goslar and Brunswick and introduced the Reformation there. Entanglement in other wars hindered Emperor Charles V from interfering and by apparently yielding he succeeded in concealing his true intentions. The elector appeared personally at the diet of Speyer in 1544. The harmony of the emperor with the Evangelicals appeared never greater than at that time. He permitted the Regensburg declaration of 1541 to be embodied in the new recess and acknowledged all innovations which the Evangelicals had made between 1532 and 1541 because he needed the aid of the Protestants against France. John Frederick actually thought that peace had come and continued the ecclesiastical reforms in his country. Even the growing discord among the allies did not disturb him. When the Schmalkaldic War broke out in 1546, he marched to the south at the head of his troops, but the unexpected invasion of his country by his cousin Duke Maurice compelled him to return. He succeeded in reconquering the larger part of his possessions and repelling Maurice, but suddenly the emperor hastened north and surprised the elector. The Battle of Mühlberg, 24 April 1547, went against him and dispersed his army. He received a slashing wound to the left side of his face, leaving him with a disfiguring scar from his lower eye socket down his cheek. He was taken prisoner by Charles V and sent into exile in Worms.
Тұтқын
Император Карл V Иоанн Фредерикті мойынтық ретпен бүлікші деп айыптап, өлім жазасына кесті; бірақ Виттенбергтің қоршауында уақытты ысырап етпеу үшін, оны Иоанн Фредериктің әйелі Сибилла қорғап тұрғандықтан, ол үкімді орындамады және келіссөздерге түсті. Өмірін сақтап қалу, әйелі мен ұлдарын қорғау және одан әрі жаулықтарды болдырмау үшін Иоанн Фредерик Виттенберг капитуляциясына келісті, ал Маврикийдің пайдасына өзінің елінің билеушілігінен бас тартқаннан кейін, оның үкімі өмір бойына түрмеге қамауға ауыстырылды.
Emperor Charles V condemned John Frederick to death as a convicted rebel; but, not to lose time in the siege of Wittenberg, which was defended by John Frederick's wife, Sybille, he did not execute the sentence and entered into negotiations. To save his life, protect his wife and sons, and avert further hostilities, John Frederick conceded the Capitulation of Wittenberg, and, after having been compelled to resign the government of his country in favor of Maurice, his condemnation was changed into imprisonment for life.
Соңғы күндер
Императорға жасалған Маврикийдің күтпеген шабуылы Иоанн Фредериктің тұтқындығын аяқтады, ол 1552 жылдың 1 қыркүйегінде босатылды. Ол болашақ кеңес немесе диетаның дін мәселелеріндегі шешімдеріне бағынуға қатаң бас тартты, Аугсбургтік Исповеданиеде қамтылған доктринаға өмірінің соңына дейін адал болады деп мәлімдеді. Оның туған жеріне қайтуы жеңісті, салтанатты шерумен өтті. Ол бұрын аң аулау үйі ретінде салған Вольферсдорф сарайында бес жылдық үзілістен кейін отбасымен кездесті және оны Schloss Froehliche Wiederkunft ("Қуанышты қайта оралу сарайы") деп атады. Ол үкімет орталығын Веймарға көшірді және елінің жағдайын жақсартты, бірақ екі жылдың ішінде қайтыс болды. Оның ерекше назарында Йена университеті болды, ол 1547 жылы жоғалтқан Виттенбергтің орнына құруды жоспарлаған еді. Ол Веймарда қайтыс болды.
The sudden attack upon the emperor by Elector Maurice made an end of John Frederick's imprisonment, and he was released on 1 September 1552. He firmly refused to bind himself to comply in matters of religion with the decisions of a future council or diet, declaring that he was resolved to adhere until his grave to the doctrine contained in the Augsburg Confession. His homeward journey was a triumphal march. He met his family after an absence of five years at Wolfersdorf Castle which he had built as a hunting lodge earlier, and he renamed it Schloss Froehliche Wiederkunft ("Palace of Happy Returning"). He removed the seat of government to Weimar and reformed the conditions of his country, but died within two years. A special object of his care was the University of Jena, which he planned in place of Wittenberg, which he had lost (1547). He died in Weimar.