Кіріспе
Морелос штатындағы, Мексикадағы қала. Уицилак қаласы теңіз деңгейінен 2,561 м (8,402 фут) биіктікте орналасқан. Қала сол аттас айналасындағы муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. 2010 жылғы халық санауы бойынша 4,568 тұрғыны бар, ол муниципалитеттегі екінші ірі қала (елді мекен), Трес-Мариас қаласынан кейін. 2015 жылғы халық санауында муниципалитетте 19,231 тұрғын тіркелді. Атаудың шығу тегі – науатль тіліндегі топоним, испан тіліне аударғанда "шымшық құстардың суында" деген мағына береді.
Huitzilac is a city in the Mexican state of Morelos. It stands at and at an altitude of 2,561 m (8,402 ft) above sea level. The city serves as the municipal seat for the surrounding municipality of the same name. With a 2010 census population of 4,568 inhabitants, it is the second largest city (locality) in the municipality, after the town of Tres Marias. The municipality reported 19,231 inhabitants in the 2015 census. The name is a Spanish language adaptation of a Nahuatl toponym meaning "in the water of the humming birds".
Қалалық әкімдік
Муниципалитет Мексика қаласымен шекаралас 17 муниципалитеттың бірі. Ол астананың оңтүстік аудандары Милпа-Альта және Тлалпанмен шектеседі. 2018 жылдың 1 шілдесінде өткен сайлауда "Бірге тарих жасаймыз" коалициясынан Улисес Пардо Бастида муниципалитет әкімі (Президент Муниципаль) болып сайланды.
Тарих
Испан дәуірінен бұрын Хуицилак Куанауак (Куернавака) доменінің бір бөлігі болды. 1521 жылғы Жеңістен кейін ол Оахака аңғарының маркизатының құрамына кірді. Қала Мексика қаласынан Куернавакаға соққан жолдың маңызды аялдамасы болды, бірақ 1897 жылы темір жол салынғаннан кейін бұл өзгерді. 1912 жылдың сәуір айында Хуитизлак өртеліп, генерал де ла О Куернаваканы азат ету үшін 4000 сарбаз бен артиллерияны жинады. Аймақтағы Ejercicio Libertador del Sur қозғалысының танымалдылығының арқасында Хуитизальк пен Санта-Мария Ауакатитлан бұрынғы дауларын ұмытты. Мексика қаласы – Куернавака федералды тас жолының 47-шақырымында Франсиско Р. Серрано мен оның серіктері – Даниэль мен Мигель А. Пералта, Карлос Ариза, Карлос Видал, Рафаэль Мартинес де Эскобар, Сесилио Гонсалес, Энрике Монтеверде, Алонсо Капетилло Роблес, Аугусто Пенья, Антонио Яуреги, Хосе Вале Арсе, Октавио Альмада және Эрнесто Норьега Мендестің құрметіне темір салбыр орнатылды. 1927 жылдың 3 қазанында президенттікке үміткер Серрано мен оның серіктері президент Альваро Обрегонның бұйрығымен өлтірілді. Мартин Луис Гусман осы оқиғаны «Каудильоның көлеңкесі» романында суреттеген. 2019 жылдың 18 маусымында федералды полицияның он екі қызметкері 2012 жылдың 24 тамызында Трес-Мариаста екі ЦРУ агентін өлтіргені үшін 34 жылға бас бостандығынан айырылды. 2020 жылдың 4 мамырына дейін Морелос штатында 505 инфекция және 59 өлім тіркелді, ал Хуицилакта COVID-19 пандемиясынан 4 расталған жағдай анықталды. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабылды. 2 маусымда Хуицилакта вирус жұқтырған 11 адам және 3 адамның қайтыс болғаны хабарланды; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға кейінге шегерілді. Мексиканың 95D федералды тас жолының 49-шақырымында, Трес-Мариастағы Жозе Мария Морелос и Павон ескерткішіне жақын жерде улы медициналық қалдықтар табылған. Морелос штатындағы Федералды жолдар мен көпірлер және оларға байланысты қызметтер (CAPUFE) үшін жұмыс істейтін төрт жол ақысын қабылдаушы коронавирустан қайтыс болды. 31 тамыз күні Хуицилакта 30 жағдай тіркелді, 24 адам жазылып, 6 адам вирус жұқтырып қайтыс болды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 64 жағдай тіркелді.
During the Revolution, General Genovevo de la O fought against the government. Huitizlac was burned in April 1912, and de la O was able to mobilize 4,000 men plus artillery to join in the fight to liberate Cuernavaca. Thanks to the popularity of the Ejercicio Libertador del Sur in this region, Huitizalc and Santa María Ahuacatitlán were able to forget their old rivalries. Iron crosses have been erected at Km 47 of the federal Mexico City Cuernavaca highway to commemorate Francisco R. Serrano and his associates, Daniel and Miguel A. Peralta, Carlos Ariza, Carlos Vidal, Rafael Martínez de Escobar, Cecilio González, Enrique Monteverde, Alonso Capetillo Robles, Augusto Peña, Antonio Jáuregui, José Valle Arce, Octavio Almada, and Ernesto Noriega Méndez. On October 3, 1927, Serrano (a candidate for president) and his men were assassinated on the orders of PresidentÁlvaro Obregón. Martín Luis Guzman describes the incident in his novel, La sombra del caudillo. On June 18, 2019, twelve Federal Police agents were sentenced to 34 years of prison for the August 24, 2012 murder of two CIA agents in Tres Marias. As of May 4, 2020, there were 505 infections and 59 deaths in the state of Morelos and four confirmed infections from the COVID 19 pandemic in Huitzilac. Schools and many businesses were closed from mid March until June 1. On June 2, Huitzilac reported eleven confirmed cases and three deaths from the virus; the reopening of the state was pushed back until at least June 13. Toxic medical waste was found at Km 49 of the Mexican Federal Highway 95D near the monument to Josė María Morelos y Pavón in Tres Marias; four toll collectors who work for Federal Roads and Bridges and Related Services, (CAPUFE) in Morelos have died from the coronavirus. Huitzilac reported 30 cases, 24 recuperations, and six deaths from the virus as of August 31. Sixty four cases were reported on December 27, 2020.
Мәдениет
Хуицилақтың ең маңызды мерекесі 19 наурызда қаланың қасиетті қамқоршысы Сан-Хосеге арналып тойланады. Мексика революциясы кезінде шіркеуден Жозефтің бейнесі жоғалып, 1921 жылдың 1 қыркүйегінде қайта табылды, сондықтан осы оқиғаны еске алу үшін мереке ұйымдастырылады. Сонымен қатар, Қасиетті апта (наурыз немесе сәуір) және 12 желтоқсанда Гвадалупа анамыздың құрметіне де мерекелер өткізіледі. Фиерро-дель-Торода Қасиетті Үштік 1 қаңтарда тойланады. Сан-Буэн-Авентура 15 шілдеде Коахомулькода тойланады. Tres Marias-та да 19 наурызда киелі Жүсіп құрметтеледі.
Дәстүрлер
Бұл аймақта пульке және кептірілген жеміс сусындары дайындалады. Жергілікті қолөнершілер ағаштан жиһаз жасайды. Чинело биі жергілікті мерекелерде орындалады.
Климат
Муниципалитет субтропикалық ылғалды климатқа ие, және қысы анық байқалады. Жылдық орташа температура 12 °C (53,6 °F) ал жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1358 мм (53,4").
Көлдер мен өзендер
Земпоала көлдері және бірнеше уақытша арналар. Мексиканы зерттеу: Земпоала
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Өсімдіктер негізінен емен мен қарағай ормандарынан тұрады. Жануарлар дүниесіне аққұйрықты бұғы, еншік, скункс, сорға, вулкандық егеуқұйрық, тау арыстаны, кескілеген, тау тауығы, тоқылдақ, көк шұбар, алтынқұйрық, дауылды жылан, таспа жылан, бақалар және кесірткелер кіреді. Алтыбақан өзендерде тіршілік етеді.