Кіріспе

Морелос штатындағы, Мексика қаласы
Джантетелко, ресми түрде Джантетелко де Матаморос, Мексиканың Морелос штатындағы қала. Қала сол аттас айналасындағы муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады. 2015 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 17 238 адам тұрады. Джантетелко атауы "саз үйлер төбесі" деген мағына беретін науатль тілінен келген. Атаудың дұрыс жазылуы – Xamtetelko. Қалаға кіреберісте саз кірпіштерден жасалған үйлердің іргетасының қалдықтары табылған. Шіркеудің артында 59 см биіктігі бар жүгерінің құдайы Xochiketzal, 15 см х 25 см өлшемдегі дөңгелек гүл шоғы және "Xóchitl" ("гүл") белгісі табылған. Матаморос – Мексика Тәуелсіздік соғысының батыры Падре Мариано Матаморосқа сілтеме жасайды.

Тарих

Испан дәуірінен бұрын бұл аймақ Хуакстепектің (Оакстепек) бөлігі болды, ал отарлық дәуірде Куатла-де-Амилпасқа қарады. 1811 жылы ауылдың діни қызметкері Мариано Матаморос болды, ол Хосе Мария Морелосқа Изукарда және Куатла қоршауында қосылды. 1874 жылғы 12 қазанда қала губернатор Франсиско Лейвамен Jantetelco de Matamoros деп аталып қайта жаңартылды. 1885 жылы Матаморос бөлмесі музейге айналдырылды, оны Эль-Дормиторио деп атады. 2017 жылғы 7 қыркүйектегі жер сілкінісі Морелос штатында айтарлықтай зақым келтірмесе, он екі күннен кейін болған Аксиапан жер сілкінісі Морелос штатында 74 адамның өмірін қиып, отарлық дәуірдегі ғимараттардың көбіне зақым келтірді. Жантетелкода 281 үй қирады, ал 191 үй зақымдалды. 2018 жылғы 1 шілдеде өткен сайлауда Хуан Фелипе Домингуес Роблес (Juan Felipe Dominguez Robles) Морелос гуманистік партиясынан Президент болып сайланды. 2019 жылғы 23 ақпанда Хьюэска, Екапикстла қалаларында жоспарланған жылу электр стансасының құрылысына қарсылар, аталған станса бойынша референдумда қолданылатын бюллетеньдерді өртеп жіберді. Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 209 жағдай және 28 өлім тіркелсе, 2020 жылғы 27 сәуірде Морелос штатында Жантетелкода бірде-бір жағдай тіркелмеді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабылды. 2020 жылғы 27 желтоқсанда муниципалитетте 41 жағдай тіркелді. 60 жастан асқан азаматтарға вакцинация 2021 жылғы 12 наурызда басталады. Аналар күнінде Аксочиапан, Жантетелко және Тепальцингода сапасыз алкоголь ішіп, 15 адам қайтыс болды. ДИФ мемлекеттік кеңсесі 26 мамырда Жантетелконы қоса алғанда, сегіз муниципалитеттегі осал топтарға азық-түлік пен су жіберді.

Қауымдастықтар

Жаңтетелко муниципалитеттің орталығы және 4645 тұрғыны бар. Ол теңіз деңгейінен 1430 метр биіктікте, Куернавакадан 75,3 км, ал Мексика қаласынан 130,2 км қашықтықта орналасқан. Басты экономикалық қызметтері – ауыл шаруашылығы (сорго, жүгері, бұршақ) және мал шаруашылығы (сия мал, ешкі, құс, шошқа). Басты мерекелер – 29 маусым, Сан-Педро Апостолдың құрметіне, және 13 желтоқсан, Әке Мариано Матаморос көтерілісінің күні. Оның басты экономикалық қызметтері – ауыл шаруашылығы (сорго, жүгері, бұршақ) және мал шаруашылығы (сия мал, ешкі, құс, шошқа). Саз қыш ыдыстар жасалады. 25 шілдеде Сантьяго Апостол құрметтеледі. Бұл қауымның тегі науатль халқынан. Ол негізінен ауыл шаруашылығымен (сорго, жүгері, бұршақ) және мал шаруашылығымен айналысады. Халкацинго археологиялық ескерткішіне туризм және дәстүрлі куескоматтардың (астық сақтау ыдыстары) сатуы да маңызды экономикалық қызмет болып табылады. 21 қыркүйекте Сан-Матео-Евангелиста құрметіне той жасалады. Олардың басты экономикалық қызметтері – ауыл шаруашылығы (қант қамышы, сорго, жүгері) және мал шаруашылығы. Тенангоның бұрынғы поместьесі – мәдени тартымдылық. Санта-Ана 26 шілдеде құрметтеледі.

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Жантетелкодағы өсімдіктер негізінен жылы климатты жапырақты төменгі орман: жакаранда, табачин, касахуате, сейба және бугенвилия. Жануарларға ендік, борсық, сканк, армадильо, қоян, жалпы қоян, койот, тау арыстаны, күзен, какомикстл, опоссум, жарғанақ, чахалака, сүрегі, қызылқұйрық, қарға және сұрқайырғыш кіреді.

Жерді пайдалану

Жерлер ауыл шаруашылығына, мал шаруашылығына және орман шаруашылығына бөлінген. Олар эхидо меншігі, коммуналдық меншігі және жеке меншік болып табылады.