Кіріспе

Тлальтизапан-де-Запата – Мексиканың Морелос штатындағы қала. Қала төңірегіндегі муниципалитеттің әкімшілік орталығы болып табылады және осы муниципалитетпен бір атауды бөліседі. Тлальтизапан топонимі науатль тілінен шыққан және «тлал тли» (жер), «тиза тл» (ақ ұнтақ), «пан» («үстінде» немесе «үстінен») деген мағынаны білдіреді; «ақ жерде» немесе «ақ жердегі аяқтар» деп аударуға болады. Қала ақ төбеде орналасқан. «Де Запата» атауы Мексика революциясы кезінде Оңтүстік азаттық армиясының батырына құрмет көрсету үшін қосылған. Тлальтизапан-де-Запата муниципалитеті солтүстікте Эмилиано Запата және Морелос муниципалитеттерімен, Яутепек-де-Сарагоса және Сьюдад-Аяламен; оңтүстікте Аяла және Тлакильтенанго муниципалитеттерімен; шығыста Аяламен; және батыста Тлакильтенанго, Жоютла, Закатепек-де-Идальго, Пюэнте-де-Икстла, Ксочитепек және Эмилиано Запата муниципалитеттерімен шектеседі. Муниципалдық орталық теңіз деңгейінен 950 метр биіктікте орналасқан.

Испандықтарға дейінгі тарих

Тлальтизапанның алғашқы қоныстанушылары – Xochimilcas; олар Тетела, Хуеяпан, Окуитуко, Тепозлан және Тотолапан қалаларын құрды, онда олар Джумилтепек пен Непополконың одан да ертерек қоныстанушыларымен араласты. Испандықтарға дейінгі дәуірде бұл халық Мексика алқабындағы ацтектерге бағынышты болды және оларға салық төледі. Тлальтизапанды қоршаған шайқастар ауданды қатты шалдықты, халықтың 60%-ы қаза тапты немесе қашып кетті – 1910 жылы 8000 тұрғыны болған қала 1921 жылы 3200-ге дейін азайды. Каррансист әскерлері 1916 жылдың 2 маусымында 280 ер адам, әйел және баланы, ал сол жылдың 13 тамызында тағы 250 адамды өлтірді. 1916 жылдың маусым және қыркүйек айларында осыған ұқсас жаппай қырғындар болған болуы мүмкін. 1918 жылы испан қызбасы эпидемиясы басталганда, Каррансист әскерлері қаланы қоршап алып, Мексика Қызыл Кресіне кіруге рұқсат бермеді. 1983 жылдың 9 мамырында Штаттық Конгресс бұрынғы губернатор Карлос Пачеконың (1876-1880) құрметіне муниципалитеттің атын Тлальтизапан де Пачеко деп өзгертті.

21 ғасыр

2018 жылдың 1 шілдесінде Альфредо Домингес Мандухано «Juntos por Morelos» коалициясының (PRD PSD) президенті болып сайланды. 2020 жылдың 27 сәуіріне қарай Мексикадағы COVID-19 пандемиясынан 209 жағдай және 28 өлім тіркелді; Амакузак муниципалитетінде төрт жағдай тіркелді. Мектептер мен көптеген кәсіпорындар наурыздың ортасынан маусымның 1-іне дейін жабық болды. 2 шілдеде Тлатльтизапанда вирус жұқтырған 18 адам тіркелді, үш адам қайтыс болды; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге жылдырылды. 31 тамыз күні Тлальтизапанда 122 жағдай тіркелді, 88 адам жазылып, 31 адам қайтыс болды. 2020 жылдың 27 желтоқсанында екі жүз он сегіз жағдай тіркелді.

Туризм және аттракциондар

Carnaval De Bahidorá 2019, Las Estacas. 2019 жылы Бахидорада өткен Карнавал, Лас Эстакас. 15-17 ақпан 2019 жыл. Лос-Саусес. Бір шақырым таза сулы өзені бар су паркінде экотуризм, отбасыларға арналған. Жануарлар мен балық аулауға рұқсат. Тұрақ, жасыл аймақтар, шағын бассейн, мейрамхана, мангал, кемпинг. Қайықтарды жалға алу мүмкіндігі. Санта-Изабель су паркі. Көктемгі су (22° - 24°C), бассейн, шағын бассейн, су сырғанағы, коттедждер, қонақ үй, кемпинг, "Готча" ойыны, кішкентай қайықтарға арналған көл. Тлальтизапанда бірнеше хасиенда бар. Сан-Мигель-Треинта 1732 жылы Хосе Франсиско де Верастеги салған. Верастеги Санта-Роса-Треинтаға да ие болған; осы бір кездегі қуатты хасиендалардан қазір 23 гектар ғана қалды. Сан-Мигель шіркеуі әлі де жұмыс істеп тұр және жұртшылыққа ашық, сондай-ақ әулиенің құрметіне үлкен мерекелер өткізіледі. Сан-Хосе-де-Акамилпа 1604 жылы Колехио-де-Кристомен құрылған және бұрынғыда қант құмырасын көп өндірген. 1855 жылы 2400 баррель шнапс өндірілді. Бүгінде ол демалыс орталығына айналдырылған. Басқа хасиендалар: Тикуман, Сан-Франсиско және Хочиманкас.

Сан-Мигель-Архангел монастыры

Талтизапандағы Сан-Мигель-Архангел монастыры шамамен 1535 жылы Доминикан орденінің мүшелерімен салынған. Шіркеу тіктөртбұрышты, ал қиылысында жақтағы шағын шіркеу орналасқан. Төбесі қарапайым, аркалармен және биік бағаналармен тіреліп тұр. Жақтағы шағын шіркеу сегізбұрышты күмбезімен ерекшеленеді. Батысқа қарайғы басты кіреберіс өте қарапайым. Есік жоғары және тар, жартылай дөңгелек пішіндес; екі жағында дискретті пилястрлар және үстінде қарапайым карниз орналасқан. Одан жоғары шағын, қызғылт тас терезесі бар. Фасадта оңтүстік-батыстағы массивті тіреуіш пен солтүстік-батыс бұрышындағы мұнараның негізінен басқа әшекей жоқ. Мұнара қарапайым және аскетизмді; оның үстінде төрт ашық терезесі бар шаршылы қоңырау мұнарасы орналасқан. Екінші қабаты кішірек және сегіз жақты, ал үшінші қабаты жарық мұнарасынан асып кетпейді, төртінші қабаты одан да кіші. Монастырға кіретін есік екі әдемі аркамен жасалған, бұл аскетизмді ғимаратқа кіруге сәнді мүмкіндік береді. Шіркеудің солтүстік жағында орналасқан монастырь екі қабатты, орталық ауласы бар. Тіктөртбұрышты атриум Мексика революциясына арналған бірнеше ескерткіштермен қоршалған. Басқа тарихи шіркеулер: Сан-Хосе, Вирген де Гвадалупе, Сан-Педро, Санто-Доминго де Гусман және Санта-Роза де Лима. Бірақ, ең жақын түсірілген фильм – 1948 жылғы Джонни Вайсмуллердің басты рөлде ойнаған «Тарзан және теңіз қыздары», ол Акапулькода және Мексиканың басқа да аймақтарында түсірілген.

Қауымдастықтар

INEGI-нің статистикалық деректеріне сәйкес, муниципалитетте 66 елді мекен бар (адамдар тұратын жерлер, олар бір үйге дейін саналады), оның 39-ы 1 мен 49 тұрғыны бар елді мекендерден тұрады; 11 елді мекенде 50 мен 99 тұрғыны бар; 100 мен 499 тұрғыны бар үш елді мекен; 500 мен 999 тұрғыны бар бес елді мекен; 1,000 мен 1,999 тұрғыны бар төрт елді мекен; 3,000 мен 4,000 тұрғыны бар екі елді мекен; 9,893 тұрғыны бар (муниципалдық орталық). Муниципалитеттегі ең ірі қала – Санта-Роза-Треинта, онда 16 474 тұрғын тұрады. Тлальтизапан муниципалитетінде бір қала (Тлальтизапанның муниципалдық орталығы), төрт қалалық елді мекен (Санта-Роза-Треинта, Тикуман, Уатекалько және Тлальтизапан) бар, олардың әрқайсысында 2500-нан астам тұрғыны бар; төрт жартылай қалалық елді мекен (Акамилпа, Бонифасио Гарсия, Темимильцинго және Пуэбло-Нуэво), олардың халқы 1000-нан 2500 тұрғынға дейін, және 58 ауылдық елді мекендер 1000-нан аз тұрғыны бар.

Қолөнер

Хуатекалькода керамика, киіз және фарфордан жасалған қуыршақтар жасалады. Акампильпа өз керамикасымен және Эль-Мирадор колониясындағы былғары тауарларымен танымал. Пало-Приетода отбасылар себеттер, қасықтар және құс клеткалары жасайды.

Тағам

Пипианның жасыл соусы; сенизас тамалы; түркияның қызыл соусы; сыр, қаймақ және жасыл соус қосылған сесина; қаз барбакоасы, шошқа немесе тауық етімен позоле, сор балығының тамалысы (тотомозкл жапырақтарына оралған), және жабайы өрік немесе тамаринд қосылған клемоле жергілікті ас мәдениетін құрайды.