Кіріспе

Терінің дерма деп аталатын ішкі қабаттарының бактериялық инфекциясы.

Тері асты инфекциясы.
Ең көп кездесетін жерлер – аяқтар мен бет, бірақ целлюлит дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін. 2015 жылы шамамен 21,2 миллион адамға целлюлит диагнозы қойылды. АҚШ-та жыл сайын әр 1000 адамның 2-сіне төменгі аяққа әсер ететін жағдай тіркеледі. Ұлыбританияда ауруханаға түскендердің 1,6%-ы целлюлитке байланысты болды.

Белгілері мен симптомдары

Целлюлиттің әдеттегі белгілері мен көріністері – қызыл, ыстық және ауыртпалы болатын аймақ. Мұнда көрсетілген суреттер осы жағдайдың бастапқы кезеңдерін көрсетпейді, тек жеңіл және орташа деңгейдегі жағдайлардың мысалдары.

Асқынулар

Мүмкін болатын асқынулардың қатарында абсцесс, фасцит және сепсис болуы мүмкін.

Тәуекел факторлары

Қарттар мен иммундық жүйесі әлсіреген адамдар целлюлитке шалдығуға ерекше сезімтал. Диабетпен ауыратын адамдар иммундық жүйенің нашарлауына байланысты жалпы халықтан гөрі целлюлитке көбірек ұшырайды; олар әсіресе аяқтарда целлюлитке бейім, себебі бұл ауру аяқтардағы қан айналымын нашарлатады, соның салдарынан диабеттік аяқ немесе аяқ жаралары пайда болады. Қандағы қант деңгейін тиянақты бақыламайынша, бактериялар зардап шеккен тіндерде жылдам көбейіп, инфекция қанға енген жағдайда тез таралуы мүмкін. Диабет кезіндегі жүйке дегенерациясы осы жаралардың ауыртпайтынын білдіреді, сондықтан олар көбінесе жұғады. Полиомиелитпен ауырғандар да, әсіресе аяқтардағы қан айналымының бұзылуына байланысты, осы ауруға бейім. Иммунодепрессанттар, сондай-ақ иммундық жүйені әлсірететін басқа да аурулар мен инфекциялар инфекцияға шалдығу мүмкіндігін арттырады. Көкжұпар мен белдеме жаралары көбінесе жарылып, бактериялардың теріге енуіне мүмкіндік беретін көпіршіктерге айналады. Лимфедема, қолдар мен/немесе аяқтардың ісінуіне себеп болатын жағдай, сондай-ақ адамды қауіпке ұшыратады. Аяқтар мен аяқтардағы қан айналымына әсер ететін, мысалы созылмалы веноздық жеткіліксіздік және варикоздық тамырлар сияқты аурулар да целлюлитке әкелетін тәуекел факторлары болып табылады. Целлюлит тығыз халық жиналатын және гигиеналық жабдықтарды ортақ пайдаланатын орындарда, мысалы әскери бөлімдерде, студенттер жатақханаларында, зейнеткерлер үйлерінде, мұнай платформаларында және баспанасыз адамдарға арналған үйлерде жиі кездеседі.

Диагностика

Целлюлит көбінесе клиникалық диагноз болып табылады, көптеген адамдарда анамнез және физикалық тексеру арқылы оңай анықталады, терідегі ісінудің, қызарудың және қызудың жылдам таралатын аймақтарымен сипатталады, кейде аймақтық лимфа түйіндерінің қабынуымен бірге жүреді. Классикалық тұрғыдан эризипеладан тері асты тіндерін терең қамтитын таралу арқылы ерекшеленсе де, көптеген клиникалық дәрігерлер эризипеланы целлюлит ретінде жіктеуі мүмкін. Екеуі де көбінесе бірдей емделеді, бірақ фурункулдармен, карбункулдармен немесе абсцестермен байланысты целлюлит көбінесе S. aureus шақырады, бұл емдеуді таңдауға, әсіресе антибиотиктерді таңдауға әсер етеді. Стрептококктер тудырған, әдетте іріңсіз целлюлиттің теріден аспирациясы диагноз қою үшін көбінесе тиімсіз, ал қанның егісі барлық жағдайлардың 5% - дан кеміне оң нәтиже береді. Антибиотиктерге ем тиімсіз болған жағдайда абсцесті анықтау үшін ультрадыбыстық тексеру де қолданылуы мүмкін. Целлюлитке тән белгі – абсцесстің болуын көрсететін анық гипоэхогенді, гетерогенді сұйықтық жинағы жоқ, тері астындағы ісінуді білдіретін "тостаған тасқа" ұқсас көрініс.

Дифференциалдық диагностика

Целлюлитке ұқсайтын басқа да жағдайлар: терең тамыр тромбозы, оны аяқтардың ультрадыбысымен диагностикалауға болады, және стазистік дерматит – нашар қан ағынынан туындаған терінің қабынуы. Некротизациялық фасцит немесе газ гангренасы сияқты, дереу хирургиялық араласуды қажет ететін ауыр инфекцияның белгілеріне күлгін түсті көпіршіктер, терінің қабыршақтануы, тері астындағы ісіну және жүйелік уыттану жатады. Күдікті целлюлит жағдайларын дерматологтардың қарауы қате диагноз қою деңгейін төмендетіп, емделушілердің жағдайын жақсартатыны көрсетілген. Кейде қаңқа-бұлшықет жүйесінің бұзылулары туралы хабар беріледі. Егер акне конглобата, гидраденит суппуратива және пилонидальды кисталармен бірге пайда болса, бұл синдром фолликулярлық окклюзия триадасы немесе тетрадасы деп аталады. Лайм ауруы целлюлитке қате диагноз қойылуы мүмкін. Лайм ауруының ерекше белгісі – «түйреуіш» тәрізді бөртпе әрқашан пайда бола бермейді (бөртпенің ортасы немесе сақина тәрізді аймағы таза болмауы немесе мүлдем пайда болмауы мүмкін). Лайм ауруына нұсқау беретін факторлар: Лайм ауруының кең таралған аймақтарында болған соңғы сыртқы шаралар, сондай-ақ, целлюлитке тән емес жерлердегі бөртпелер, мысалы, қолтық асты, шақыр және тізе артқы беті. Целлюлитке арналған стандартты ем – цефалексин Лайм ауруында тиімді емес. CREST екі реттен астам эпизод болған жағдайларда осы емді ұсынады.

Емдеу

Антибиотиктер көбінесе тағайындалады, таңдалған препарат күдікті микроорганизмге және іріңнің болуына немесе болмауына байланысты болады. Егер абсцесс болса, хирургиялық дренаж әдетте көрсетіледі, ал антибиотиктер көбінесе бірге бар целлюлитке, әсіресе егер ол кең болса, тағайындалады. Стеридтер антибиотиктер қабылдап жатқандардың жазылуын жылдамдатуы мүмкін.

Эпидемиология

2015 жылы бүкіл әлемде шаша қабынудан (целлюлиттен) шамамен 16 900 адам қайтыс болды, бұл 2005 жылы 12 600 адамнан артық.

Басқа жануарлар

Жылқылар целлюлитке, көбінесе жараға (өте кішкентай және беткей болуы мүмкін) немесе терең тіндердің инфекциясына, мысалы, абсцеске немесе жұқтырған сүйекке, шеміршек қабығына немесе буынға шалдығуы мүмкін. Беткей жарадан туындаған целлюлит, септикалық артритке (4-5 дәрежелі) қарағанда аз демдіксіздікке (5-тен 1-2 дәрежелі) себеп болады. Жылқы қабынулы ісінуге ұшырайды, яғни қызған, ауырсынулы ісік пайда болады. Бұл ісіну екі немесе төрт аяғы емес, бір ғана аяғында симметриялық ісіну пайда болатын қорын толтырудан өзгеше. Бұл ісіну инфекция көзіне жақын жерден басталады, бірақ аяқ бойымен төмен қарай жалғасады. Кейбір жағдайларда ісіну дистальды бағытта да таралады. Емдеуге жараны тазалау және дұрыс күтім жасау, фенилбутазон сияқты қабынуға қарсы препараттарды қолдану, суық сумен шаю, тер орамал немесе бау қолдану және жеңіл жаттығулар кіреді.