Scientific wager

Кіріспе

Ғылыми сұрақтардың нәтижесіне тігіс тігу

Ғылыми тігіс – нәтижесі ғылыми әдіспен шешілетін тігіс. Ол әдетте қазіргі уақытта белгісіз болған кейбір мәлімдемелерді ғылыми тұрғыдан дәлелдеу немесе оларды жоққа шығару үшін белгілі бір сомада ақша төлеу туралы ұсыныстан тұрады. Кейбір тігістерді жинау үшін нақты мерзімдер белгіленген, бірақ көпшілігі ашық. Тігістер кейде қоғам мен ғылыми қауымдастыққа күшті серпіліс береді. Ғылыми тігіс жасаған белгілі ғалымдардың қатарында Стивен Хокинг пен Ричард Фейнман бар. Стэнфорд сызықтық үдеткішінде 1980 жылдан бері бөлшектер физикасы бойынша шамамен 35 тігіс жазылған ашық кітап бар; олардың көпшілігі әлі де шешілмеген.

Ерекше ғылыми еңбектері

1870 жылы Альфред Рассел Уоллес Джон Хэмпден есімді жалпақ Жер теориясын қолдайтын адаммен жалпақ Жер гипотезасының дұрыс еместігін дәлелдей алатынына тікелей тілдесті. 1870 жылғы ставка сомасы 500 доллар болатын, қазіргі шақта бұл шамамен <есептелген сомаға> тең. Келісім бойынша Норфолк округіндегі Ескі Бедфорд өзенінің бөлігінде тәжірибе жасауға келісті: Уоллес су бетінен бірдей биіктікте орналасқан екі белгіні пайдаланып, каналдың бетінің қисықтығын өлшеді. Бір белгіден 5 км қашықтықта орналасқан телескоп арқылы Уоллес жақын орналасқан белгінің екеуінің арасында биік көрінетінін анықтады. Тәуелсіз төреші бұл Жердің телескоптан қашықтайтын қисықтығын көрсетеді дегенге келісті, соның салдарынан Уоллес тілдескен ақшасын жеңіп алды. Дегенмен, Хэмпден нәтижемен келіспеді және Уоллеске қорқытулар жасады. 1975 жылы космолог Стивен Хокинг әріптесі Кип Торнмен «Кеуек X 1» қара тесік емес екеніне қатысты «Пентхаус» журналына жазылуға қарсы төрт жыл бойы «Жеке бақылау» журналына жазылуға тілдесті. 1990 жылы Хокинг тілдескенде жеңілгенін мойындады. Хокинг өзінің позициясын былай түсіндірді: егер қара тесіктер болмаса, оның көптеген зерттеулері дұрыс болмас еді, бірақ ол тілдескенді жеңіп алудың жұбанышына ие болар еді. 1978 жылы шахмат шебері Дэвид Леви төрт жасанды интеллект сарпысынан 1250 доллар ұтып алды, ол 1968 жылдан 1978 жылға дейінгі он жылдық аралықта шахмат бағдарламасына ешқашан жеңіліссіз матч өткізді. 1980 жылы биолог Пол Р. Эрлих экономист Джулиан Линкольн Саймонмен келесі 10 жылда мыс, хром, никель, қалайы және вольфрам сияқты бес минералдық тауардың әрқайсысының 200 доллардан тұратын портфелінің (1980 жылғы 200 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) бағасының өсетініне тілдесті. Ол жеңілді және бағасы төмендеген соманы төледі: 1990 жылғы 576,07 доллары қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең. 1997 жылы Стивен Хокинг пен Кип Торн Джон Прескиллмен Хокинг сәулесінің ақпаратты жоғалтуы мен кванттық механиканың ақпаратты жоюға болмайды деген талабы арасындағы айқайшылықтың түпкі шешімін табуға тілдесті. Хокинг пен Торн ақпараттың қара тесікте жоғалып кететініне сенді, ал Прескилл олай болмайды деп ойлады. Тілдесудің формальды шарты: «Егер бастапқы таза кванттық күй гравитациялық құлдырауға ұшырап, қара тесік пайда болса, онда қара тесік булануының соңында соңғы күй әрқашан таза кванттық күй болады». Жеңімпаз өзі таңдаған энциклопедияны алды, онда «ақпаратты қалаған кезде қалпына келтіруге болады». 2004 жылы Хокинг Джон Прескиллге бейсбол энциклопедиясын сыйға беріп, тілдескенде жеңілгенін мойындады. Торн ресми түрде жеңілісін мойындаған жоқ. 2000 жылы шамамен 40 физик 2011 жылы шешілетін суперсимметрияның бар екендігіне қатысты тілдесті, бірақ Үлкен адрондық коллайдердің кешігуіне байланысты тілдесу 2016 жылға дейін ұзартылды. 2016 жылдың жазында супербөлшектердің белгілері табылмады, ал жеңілгендер жеңімпаздарға «100 доллардан кем емес бағамен жақсы коньяк» ұсынды (2016 жылғы 100 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). 2000 жылы Стивен Остад пен Джей Олшански әрқайсысы 150 долларға (2001 жылғы 150 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) 2001 жылға дейін туған адамның 150 жасқа жететініне тілдесті. Кейін олар тілдесу сомасын 300 долларға дейін көтерді (2016 жылғы 300 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Ақша қорға салынды және 2150 жылға қарай оның құны бірнеше жүз миллион долларға жете алады. 2000 жылдан 2003 жылға дейін ғалымдар Адам геноміндегі гендердің санына қатысты тілдесулер жасады. 2005 жылы британдық климат ғалымы Джеймс Аннан жаһандық жылынуды жоққа шығаратын адамдармен болашақта температураның өсуіне қатысты тілдесулер жасады. Екі ресейлік күн физигі Галина Мащич пен Владимир Башкирцев 10 000 долларға (2005 жылғы 10 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) 2012-2017 жылдардағы орташа әлемдік температура 1998-2003 жылдардағыдан төмен болады деп тілдесті. 2017 жылы Аннан жеңіске жетті. Мащич пен Башкирцев тілдесу шарттарын орындамады. Бұрын Аннан Ричард Линдзенге тікелей қарсылық білдірген болатын. Линдзен алдағы 20 жылда жер бетіндегі температура төмендейді деп ойлаған. Аннанның айтуынша, Линдзен температураның төмендеуіне қарсы 50:1 ықтималдығын қалаған. Алайда Линдзен температураның 0,4°C-тан жоғары өсуіне қарсы 2:1 ықтималдығын сұраған. Аннан және басқа да жаһандық жылынудың жақтаушылары олар басқа да жоққа шығарушыларды жаһандық жылынуға қатысты тілдесуге шақырып, олардың ұсыныстарын қабылдамаған, соның ішінде Аннанның 2005 жылы Патрик Майклс 1998 жылы ұсынған тілдесуді қабылдауға тырысуы. Аннан 2011 жылы доктор Дэвид Уайтхауспен жыл соңына дейін Мет Офисінің температурасы жаңа жылдық рекордты жаңартатынына қатысты тілдесті. Аннан 2012 жылдың 13 қаңтарында жеңілгені жарияланды. 2005 жылы The Guardian газетінің жазушысы Джордж Монбиот жаһандық суынуға қарсы жаһандық жылынуға қатысты 5000 фунт стерлингке (2005 жылғы 5000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) Competitive Enterprise Institute ұйымының өкілі Майрон Эбеллмен тілдесті. 2009 жылдың 8 шілдесінде Азор аралдарында өткен FQXi конференциясында Антоний Гарретт Лиси Франк Вильчекпен супербөлшектер 2015 жылдың 8 шілдесіне дейін табылмайды деп тілдесті. 2016 жылдың 16 тамызында, Үлкен адрондық коллайдерден алынған қосымша деректерді жинау үшін бір жылдық кешігуге келіскеннен кейін, Франк Вильчек Лисиге супербөлшектерге қатысты тілдескенде жеңілгенін мойындады. 2012 жылы Стивен Хокинг Хиггс бозонының табылуына байланысты Мичиган университетінің профессоры Гордон Кейнге 100 доллар жеңілді (2012 жылғы 100 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Зви Берн кванттық гравитацияға қатысты көптеген тілдесулерде жеңіске жетті. 2016 жылы Дэвид Гросс суперсимметрияға қатысты тілдесуде жеңілді, бірақ ол бұл теорияға сенуін жалғастыруда. 2023 жылы Джон Преус Матссон 2050 жылға дейін кванттық есептеуге төтеп беретініне 2050 доллар тілдесті. Дэниел Дж. Бернштейн, Джон Сахар, Дэниел Апон және Мишель Моска тілдесуді қабылдады. 2021 жылы Александр Кусенко Дерек Мюллердің Veritassium арнасында жарияланған желге қарсы желдің жылдамдығымен жүзу мүмкіндігіне қатысты 10 000 доллар тілдесуде жеңілді (2005 жылғы 10 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең).

In 1870, Alfred Russel Wallace bet a flat Earth theorist named John Hampden that he could prove the flat Earth hypothesis incorrect. The sum staked was 500.0 in 1870 is equivalent to about <calculated amount> in recent years. A test (now known as the Bedford Level experiment) involving a stretch of the Old Bedford River, in Norfolk, was agreed on: Wallace measured the curvature of the canal's surface using two markers separated by about and suspended at equal heights above the water's surface. Using a telescope mounted 5 km from one of the markers, Wallace established that the nearer one appeared to be the higher of the two. An independent referee agreed that this showed the Earth's surface to curve away from the telescope, and so Wallace won his money. However, Hampden never accepted the result and made increasingly unpleasant threats to Wallace. In 1975, cosmologist Stephen Hawking bet fellow cosmologist Kip Thorne a subscription to Penthouse for Thorne against four years of Private Eye for him that Cygnus X 1 would turn out to not be a black hole. In 1990, Hawking acknowledged that he had lost the bet. Hawking's explanation for his position was that if black holes did not actually exist much of his research would be incorrect, but at least he would have the consolation of winning the bet. In 1978, chess International Master David Levy won 1250.0 in 1978 is equivalent to about <calculated amount> in recent years from four artificial intelligence experts by never losing a match to a chess program in a ten year span from 1968 to 1978. In 1980, biologist Paul R. Ehrlich bet economist Julian Lincoln Simon that the price of a portfolio of US$200 (200.0 in 1980 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) of each of five mineral commodities (copper, chromium, nickel, tin, and tungsten) would rise over the next 10 years. He lost, and paid the amount the total price had declined: 576.07 in 1990 is equivalent to about <calculated amount> in recent years. See: Simon–Ehrlich wager
In 1997, Stephen Hawking and Kip Thorne made a bet with John Preskill on the ultimate resolution of the apparent contradiction between Hawking radiation resulting in loss of information, and a requirement of quantum mechanics that information cannot be destroyed. Hawking and Thorne bet that information must be lost in a black hole; Preskill bet that it must not. The formal wager was: "When an initial pure quantum state undergoes gravitational collapse to form a black hole, the final state at the end of black hole evaporation will always be a pure quantum state". The stake was an encyclopaedia of the winner's choice, from which "information can be recovered at will". Hawking conceded the bet in 2004, giving a baseball encyclopaedia to John Preskill. Thorne has not formally conceded. See: Thorne Hawking Preskill bet
In 2000 roughly 40 physicists made a bet about the existence of supersymmetry, to be settled in 2011, but because the Large Hadron Collider was delayed the bet was extended to 2016. As of Summer 2016 there had been no signs of superparticles, and the losers delivered "good cognac at a price not less than $100" each to the winners (100.0 in 2016 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). In 2000, Steven Austad and Jay Olshansky bet US$150 (150.0 in 2000 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) each on whether anyone born before 2001 will reach the age of 150. They later increased the bet to $300 (300.0 in 2016 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) each. The pot is invested in a fund, and could be worth several hundred million dollars by 2150. From 2000 to 2003, scientists placed bets on the number of genes in the human genome in a sweepstakes known as GeneSweep organised by Ewan Birney. In 2005, British climate scientist James Annan proposed bets with global warming denialists concerning whether future temperatures will increase. Two Russian solar physicists, Galina Mashnich and Vladimir Bashkirtsev, accepted the wager of US$10,000 (10000.0 in 2005 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) that the average global temperature during 2012–2017 would be lower than during 1998–2003. The bet ended in 2017 with a win to Annan. Mashnich and Bashkirtsev did not honour the bet. Previously, Annan first directly challenged Richard Lindzen. Lindzen had been willing to bet that global temperatures would drop over the next 20 years. Annan says that Lindzen wanted odds of 50–1 against falling temperatures. Lindzen, however, says that he asked for 2–1 odds against a temperature rise of over 0.4 °C. Annan and other proponents of global warming state they have challenged other denialists to bets over global warming that were not accepted, including Annan's attempt in 2005 to accept a bet that had been offered by Patrick Michaels in 1998 that temperatures would be cooler after ten years. Annan made a bet in 2011 with Doctor David Whitehouse that the Met Office temperature would set a new annual record by the end of the year. Annan was declared to have lost on January 13, 2012. In 2005, The Guardian columnist George Monbiot challenged Myron Ebell of the Competitive Enterprise Institute to a £5,000 bet (5000.0 in 2005 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) of global warming versus global cooling. On July 8, 2009, at a FQXi conference in the Azores, Antony Garrett Lisi made a public bet with Frank Wilczek that superparticles would not be detected by July 8, 2015. On August 16, 2016, after agreeing to a one year delay to allow for more data collection from the Large Hadron Collider, Frank Wilczek conceded the superparticle bet to Lisi. In 2012, Stephen Hawking lost 100.0 in 2012 is equivalent to about <calculated amount> in recent years to Gordon Kane of the University of Michigan because of the Higgs boson discovery. Zvi Bern has won many bets connected to quantum gravity. In 2016 David Gross lost a wager about supersymmetry, but he continues to believe in the theory. In 2023, John Preuß Mattsson bet $2,050 that the challenge will withstand quantum computing until at least 2050. Daniel J. Bernstein, John Sahhar, Daniel Apon, and Michele Mosca accepted the bet. In 2021 Alexander Kusenko lost a $10,000 wager to Derek Muller over the possibility of sailing directly downwind faster than the wind as documented on Muller's channel, Veritassium.