Кіріспе
Адамдарда (Homo sapiens) табылатын сүтқоректілердің ақуызы – перфорин 1. Бұл ақуыз адамдарда PRF1 генімен, ал егеуқұйрықтарда Prf1 генімен кодталады.
Perforin 1 is a protein that in humans is encoded by the PRF1 gene and the Prf1 gene in mice.
Функция
Перфорин – цитотоксикалық Т-лимфоциттердің (ЦТЛ) және табиғи өлтіруші клеткалардың (НК клеткаларының) түйіршіктерінде кездесетін тесік түзетін цитолиттік ақуыз. Дегрануляция кезінде перфорин молекулалары кальретикулиннің көмегімен мақсатты жасушаға көшеді, кальретикулин перфориннің ыдырауын болдырмау үшін шаперон ақуыз ретінде жұмыс істейді. Перфорин мембраналық фосфолипидтер арқылы мақсатты жасушаның плазмалық мембранасына байланысады, ал фосфатидилхолин кальций иондарын байланыстырып, перфориннің мембранаға жақындығын арттырады. Перфорин Ca2+ тәуелді түрде олигомерленіп, мақсатты жасушада тесіктер құрайды. Құрылған тесік проапоптотикалық протеазалар отбасының мақсатты жасушаға пассивті диффузиясына мүмкіндік береді. Перфориннің литикалық мембранаға енетін бөлігі MACPF домені болып табылады. Бұл аймақ Грам-оң бактериялардың холестеролге тәуелді цитолизиндерімен гомологияны бөліседі. Перфорин 9-шы компоненттің (С9) құрылымдық және функционалдық ұқсастықтарына ие. С9 сияқты, бұл ақуыз трансмембраналық түтікшелерді құрады және мақсатты жасушалардың әртүрлі түрлерін лиздеуге қабілетті. Бұл ақуыз цитолиздік түйіршіктердің негізгі цитолиздік ақуыздарының бірі болып табылады және Т-жасушалар мен табиғи өлтіруші жасушалар арқылы жүзеге асырылатын цитолиздің маңызды эффектор молекуласы болып табылады.
Клиникалық маңызы
Ақаулы PRF1 аллельдерінің гомозиготалық мұралануы нәресте шағында дамитын сирек және қауіпті аутосомалық рецессивті ауру – 2-типті гемофагоциттік лимфогистиоцитоздың (FHL2) дамуына себеп болады.