Кіріспе
Адамда кездесетін сүтқоректілер ақуызы – Стромальды жасушадан шыққан фактор 1 (SDF 1), сондай-ақ C X C мотиві бар хемокин 12 (CXCL12) деп аталады, бұл адамдарда 10-шы хромосомадағы CXCL12 генімен кодталады. Стромальды жасушадан шыққан фактор 1 альфа және 1 бета – бұл хемокин отбасысына жататын шағын цитокиндер, олардың мүшелері лейкоциттерді белсендіреді және көбінесе липополисахарид, ТНФ немесе ИЛ1 сияқты қабынуды күшейтуге қабілетті стимулдармен шақырылады. Хемокиндер 2 дисульфидтік байланыс құрайтын 4 сақталған цистеиннің болуымен сипатталады. Олар 2 кіші топқа бөлінеді. CC кіші тобында цистеин қалдықтары бірімен-біріне жақын орналасқан. CXC кіші тобында олар аралық аминқышқылымен бөлінеді. SDF1 ақуыздары соңғы топқа жатады. Бұл ген баламалы тігіс арқылы 7 изоформаны шығарады.
The stromal cell derived factor 1 (SDF 1), also known as C X C motif chemokine 12 (CXCL12), is a chemokine protein that in humans is encoded by the CXCL12 gene on chromosome 10. Stromal cell derived factors 1 alpha and 1 beta are small cytokines that belong to the chemokine family, members of which activate leukocytes and are often induced by proinflammatory stimuli such as lipopolysaccharide, TNF, or IL1. The chemokines are characterized by the presence of 4 conserved cysteines that form 2 disulfide bonds. They can be classified into 2 subfamilies. In the CC subfamily, the cysteine residues are adjacent to each other. In the CXC subfamily, they are separated by an intervening amino acid. The SDF1 proteins belong to the latter group. This gene produces 7 isoforms through alternative splicing.
Белсенділер
Бұл белок интеркрин альфа (химокин CXC) отбасысына жатады. CXCL12 лимфоциттерге күшті хемотаксистік әсер етеді. Орталық нерв жүйесінде (ОНЖ) CXCL12 жасушалардың көбеюіне, нейрогенезге (нервтік тіндердің дамуы мен өсуіне), сондай-ақ нейровоспалиюға үлес қосады. Нейропрогениторлық жасушалар (НПЖ) – глиальды және нейрондық жасушаларға дифференциалданатын дің жасушалары. CXCL12 олардың мидағы зақымдалған жерлерге, әсіресе кең ауқымды аймақтарда қозғалуын күшейтеді. Зақымдалған жерге жеткеннен кейін, НПЖ тінді жаңаруға қатысатын дің жасушаларға негізделген жазану процесін бастауы мүмкін. CXCL12/CXCR4 жүйесі аксондар мен нейриттерге бағыт көрсетеді, соның нәтижесінде нейриттердің өсуі (нейрондардың проекцияларын құрауы) және нейрогенез стимулданады. Басқа хемокиндер сияқты, CXCL12 де жасушалардың қозғалуына қатысады, бұл қабынуға себеп болады. Орталық нерв жүйесіне (ОНЖ) қатысты, CXCL12 қан-ми тосқауылдан лейкоциттерді тарта отырып, нейровоспалиюге әсер етеді.
Клиникалық маңызы
Адамдарда CXCL12 бірнеше органдық жүйелерді қамтитын, әртүрлі биомедициналық жағдайларға қатысты. Онкология саласында меланомамен байланысты фибробластар, аденозин A2B рецепторының стимуляциялануынан кейін фибробласттардың өсу факторымен стимуляциялануы және CXCL12 экспрессиясының жоғарылауы нәтижесінде ынталандырылады.
Альцгеймер ауруы
CXCL12 көптік склерозбен ауыратындар үшін зиянды болғанымен, соңғы зерттеулер бұл хемокиннің Альцгеймер ауруының прогрессиясын баяулатуға көмектесетінін көрсетеді. Альцгеймер – тағы бір неврологиялық ауру, ең көп кездесетін деменция түрі, онда танымдық қабілеттер күрт төмендейді. Альцгеймер ауруының негізгі белгілерінің бірі – мида бета-амилоид деп аталатын плактардың жиналуы. CXCL12 аталған плактармен/Альцгеймер ауруымен күрескенде мида нейропротекторлық әсер көрсетеді. PAK – аксондардан ақпарат қабылдауда маңызды синапстардағы дендриттік тікендерді сақтаумен байланысты белок. Альцгеймер ауруымен ауыратын науқастарда PAK белоктың орны ауысады, бірақ CXCL12-мен ми нейрондарын алдын ала емдеу осы орнының ауысуын тоқтатуға көмектеседі. Сонымен қатар, CXCL12-мен алдын ала емдеу бета-амилоид плактарының әсерінен туындайтын апоптоз бен тотығу зақымдануын азайтады. Асқазан-ішек жүйесінде CXCL12 CXCR4 өзегі созылмалы панкреатитті емдеуде антифиброздық терапия ретінде зерттелуде.