Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі дәуірдегі төрт негізгі заттың бірі.
One of four primary substances in antiquity
Ауа немесе жел – ежелгі грек философиясында және батыс алхимиясында су, жер және отпен қатар төрт классикалық элементтің бірі.
Air or Wind is one of the four classical elements along with water, earth and fire in ancient Greek philosophy and in Western alchemy.
Грек және рим дәстүрі
Платонның айтуынша, ол сегізбұрышпен байланысты; ауа ыстық және ылғалды болып саналады. Ежелгі гректер ауа үшін екі сөз қолданған: aer – төменгі атмосфераның күңгірт бөлігін, ал aether – бұлттардың үстіндегі жоғары атмосфераның жарқын бөлігін білдірген. Мысалы, Платон: «Ауа да солай: біз эфир деп атайтын ең жарқын түрі, тұман мен қараңғылық деп атайтын ең лайлысы және атаусыз басқа да түрлері бар» деп жазады. Ерте грек философы Анаксимен (б.з.д. 6 ғасырдың ортасы) ауаны архе деп атады. Диоген Аполлониятқа (б.з.д. 5 ғасырдың соңы) да ұқсас сенімді кейбір көне дереккөздер жатқызады, ол ауаны интеллект және жан (психе)пен байланыстырды, бірақ басқа дереккөздер оның архесі ауа мен оттың арасындағы зат екенін айтады. Аристофан «Бұлттар» пьесасында Сократтың ауаға арналған дұғасын келтіріп, мұндай ілімдерді пародиялады. Ауа – Сократқа дейінгі философтар ұсынған көптеген архелердің бірі, олардың көпшілігі барлық нәрсені бір затқа дейін тоғыстыруға тырысты. Дегенмен, Акрагалық Эмпедокл (б.з.д. 495 – 435 жж.) өзінің төрт түбірі үшін төрт архе таңдады: ауа, от, су және жер. Ежелгі және қазіргі пікірлер оның ауаны Гера, Айдоней немесе тіпті Зевс сияқты құдайлық атпен теңестіргендігі туралы келіспейді. Эмпедоклдың түбірлері грек философиясының төрт классикалық элементіне айналды. Платон (б.з.д. 427–347 жж.) Эмпедоклдың төрт элементін қабылдады. «Тимей» атты негізгі космологиялық диалогында ауамен байланысты Платондық қатты дене – сегіз теңқабырлы үшбұрыштардан құралған октаэдр. Бұл Платонның ауаны су мен оттың арасына орналастырғанын көрсетеді, өйткені ол оның қозғалғыштығы, өткірлігі және ену қабілеті жағынан орташа екенін есептеді. Ол сондай-ақ ауаның ең кішкентай құрамдас бөліктері соншалықты тегіс екенін айтты, оларды сезінуге болмайды. Платонның шәкірті Аристотель (б.з.д. 384–322 жж.) элементтерге қатысты басқаша түсінік берді, ол қасиеттердің жұптарына негізделген. Төрт элемент ғаламның ортасында концентрлі түрде орналасып, ай асты сферасын құрады. Аристотельдің пікірінше, ауа ыстық және ылғалды, элементтік сфералар арасында от пен судың арасында орналасқан. Аристотель ауа мен эфирді анық ажыратып көрсетті. Оның ойынша, эфир – өзгермейтін, тек аспанда ғана болатын, аспан сфераларын құрайтын, құдайға жақын зат.
According to Plato, it is associated with the octahedron; air is considered to be both hot and wet. The ancient Greeks used two words for air: aer meant the dim lower atmosphere, and aether meant the bright upper atmosphere above the clouds. Plato, for instance writes that "So it is with air: there is the brightest variety which we call aether, the muddiest which we call mist and darkness, and other kinds for which we have no name " Among the early Greek Pre Socratic philosophers, Anaximenes (mid 6th century BCE) named air as the arche. A similar belief was attributed by some ancient sources to Diogenes Apolloniates (late 5th century BCE), who also linked air with intelligence and soul (psyche), but other sources claim that his arche was a substance between air and fire. Aristophanes parodied such teachings in his play The Clouds by putting a prayer to air in the mouth of Socrates. Air was one of many archai proposed by the Pre socratics, most of whom tried to reduce all things to a single substance. However, Empedocles of Acragas (c. 495 c. 435 BCE) selected four archai for his four roots: air, fire, water, and earth. Ancient and modern opinions differ as to whether he identified air by the divine name Hera, Aidoneus or even Zeus. Empedocles’ roots became the four classical elements of Greek philosophy. Plato (427–347 BCE) took over the four elements of Empedocles. In the Timaeus, his major cosmological dialogue, the Platonic solid associated with air is the octahedron which is formed from eight equilateral triangles. This places air between fire and water which Plato regarded as appropriate because it is intermediate in its mobility, sharpness, and ability to penetrate. He also said of air that its minuscule components are so smooth that one can barely feel them. Plato's student Aristotle (384–322 BCE) developed a different explanation for the elements based on pairs of qualities. The four elements were arranged concentrically around the center of the universe to form the sublunary sphere. According to Aristotle, air is both hot and wet and occupies a place between fire and water among the elemental spheres. Aristotle definitively separated air from aether. For him, aether was an unchanging, almost divine substance that was found only in the heavens, where it formed celestial spheres.
Алхимия
Ауаның алхимиялық символы – көлденең сызықпен екіге бөлінген, жоғары қарай бағытталған үшбұрыш.
The alchemical symbol for air is an upward pointing triangle, bisected by a horizontal line.
Қазіргі заманғы қабылдау
1888 жылы құрылған "Алтын таң" герметикалық ордені өз іліміне ауа мен басқа да грек классикалық элементтерін қосады. Ауаның элементтік қаруы – қанжар, ол сары түске боялып, үстіне қызғылт түспен сиқырлы есімдер мен белгілер жазылуы керек. Әр элементтің бірнеше рухани жандармен байланысы бар. Ауаның бас періштесі – Рафаэль, періштесі – Хассан, билеушісі – Ариэль, патшасы – Паральда, ал ауа элементалдары (Парацельс бойынша) сильфтер деп аталады. Ауа маңызды және пентаграмманың жоғарғы сол жақ бұрышымен байланысты, ол Пентаграмманың Бас Шақыру Рәсімінде көрсетіледі. Осы қатардағы байланыстардың көптегені кейіннен эзотерикалық қауымдастықта тарады. "Алтын таң" және көптеген басқа да сиқыр жүйелерінде әрбір элемент негізгі бағыттардың бірімен байланысты және күзетші мұнаралардың қамқорлығында болады. Күзетші мұнаралар Дидің Енох сиқыр жүйесінен шыққан. "Алтын таң" орденінде олар Енохтың элементарлық тақталары арқылы бейнеленген. Ауа шығыспен байланысты, оны Бірінші Күзетші мұнара күзетіп тұрады. Ауа – викка және жазықшылдық дәстүрлерінде кездесетін бес элементтің бірі. Виккаға әсіресе "Алтын таң" сиқыр жүйесі мен Алистер Кроулидің мистикасы ықпал етті.
The Hermetic Order of the Golden Dawn, founded in 1888, incorporates air and the other Greek classical elements into its teachings. The elemental weapon of air is the dagger which must be painted yellow with magical names and sigils written upon it in violet. Each of the elements has several associated spiritual beings. The archangel of air is Raphael, the angel is Chassan, the ruler is Ariel, the king is Paralda, and the air elementals (following Paracelsus) are called sylphs. Air is considerable and it is referred to the upper left point of the pentagram in the Supreme Invoking Ritual of the Pentagram. Many of these associations have since spread throughout the occult community. In the Golden Dawn and many other magical systems, each element is associated with one of the cardinal points and is placed under the care of guardian Watchtowers. The Watchtowers derive from the Enochian system of magic founded by Dee. In the Golden Dawn, they are represented by the Enochian elemental tablets. Air is associated with the east, which is guarded by the First Watchtower. Air is one of the five elements that appear in most Wiccan and Pagan traditions. Wicca in particular was influenced by the Golden Dawn system of magic and Aleister Crowley's mysticism.
Батыс емес дәстүрлердегі ұқсастықтар
Ауа – дәстүрлі бес қытайлық элементтің бірі емес. Дегенмен, ежелгі қытайлықтардың Qi немесе чи ұғымы ауаға жақын деп есептеледі. Ци – тіршілік ететін барлық тіршілік иелерінің бір бөлігі деп саналады, ол «өмір күші» немесе «рухани энергия» болып табылады. Ол көбінесе «энергия ағыны» немесе сөзбе-сөз «ауа» немесе «демалыс» деп аударылады. (Мысалы, tiānqì, сөзбе-сөз «аспан тынысы», қытай тілінде «ауа райы» деген сөз). Ци ұғымы жиі нақтыланған, алайда оның бар екеніне ғылыми дәлелдер жоқ. Ауа элементі Қытайда ежелгі тарихы бар буддалық философияда да түсінік ретінде кездеседі. Кейбір батыс заманауи оккультистер қытайлық классикалық металл элементін ауамен, ал басқалары багуадағы жел мен ағаш элементтік байланысына байланысты ағашпен теңестіреді. Энлил – ежелгі Шумердегі ауа құдайы. Шу – ежелгі Мысырдың ауа құдайы және ылғал құдайы Тефнуттың күйеуі. Ол Нут пен Гебті ажыратудағы рөлі арқасында күш-қуаттың символы болды. Шу, өлген адамның аруақтар әлеміне қауіпсіз жеткеніне көмектесу үшін жасалған сиқырлы мәтіндерде (Coffin Texts) маңызды рөл атқарды. Аспанға жол тартқанда, рух ауа арқылы өтуі керек еді, бір сиқырлы сөздің айтуынша: «Мен Шуға көтерілдім, мен күн сәулелерімен жоғары көтерілдім».
Air is not one of the traditional five Chinese classical elements. Nevertheless, the ancient Chinese concept of Qi or chi is believed to be close to that of air. Qi is believed to be part of every living thing that exists, as a kind of "life force" or "spiritual energy". It is frequently translated as "energy flow", or literally as "air" or "breath". (For example, tiānqì, literally "sky breath", is the Chinese word for "weather"). The concept of qi is often reified, however no scientific evidence supports its existence. The element air also appears as a concept in the Buddhist philosophy which has an ancient history in China. Some Western modern occultists equate the Chinese classical element of metal with air, others with wood due to the elemental association of wind and wood in the bagua. Enlil was the god of air in ancient Sumer. Shu was the ancient Egyptian deity of air and the husband of Tefnut, goddess of moisture. He became an emblem of strength by virtue of his role in separating Nut from Geb. Shu played a primary role in the Coffin Texts, which were spells intended to help the deceased reach the realm of the afterlife safely. On the way to the sky, the spirit had to travel through the air as one spell indicates: "I have gone up in Shu, I have climbed on the sunbeams."