Кіріспе

От – ежелгі грек философиясы мен ғылымында жер, су және ауамен бірге төрт классикалық элементтің бірі. От ыстық және құрғақ деп есептеледі, ал Платонның сөзіне сәйкес, ол тетраэдрмен байланысты.

Грек және рим дәстүрі

От – ежелгі грек философиясы мен ғылымының төрт классикалық элементінің бірі. Ол энергия, белсенділік және құмарлық сипаттарымен байланысты. Грек мифологиясында Прометей құдайлардан отты ұрлап, әлсіз адамдарды қорғады, бірақ осы қайырымдылығы үшін жазаланды. От – Сократтан бұрынғы философтар ұсынған көптеген бастаулардың бірі, олардың көпшілігі ғаламды немесе оның жаратылуын бір затқа дейін тоғытуға тырысты. Гераклит (б.з.д. 535 – б.з.д. 475 ж.) отты барлық элементтердің ең негізгісі деп санады. Ол оттың қалған үш элементті тудырғанына сенді: «Барлық нәрсе отқа айналады, ал от барлық нәрсеге айналады, алтынға тауарлар мен тауарларға алтын сияқты». Ол түсініксіз философиялық қағидаларымен және жұмбақтармен танымал болды. Ол оттың басқа элементтерді қалай тудырғанын былай сипаттады: «жоғарыдан төменге қарайғы жол» (ὁδὸς ἄνω κάτω), «жасырын үйлесім» немесе ол «оттың өрбуі» (πυρὸς τροπαὶ) деп атаған өзгерістер тізбегі, біріншіден теңізге, содан кейін теңіздің жартысы жерге, ал жердің жартысы жұқа ауаға айналады. Бұл Эмпедоклдың төрт классикалық элементі мен Аристотельдің төрт элементтің бір-біріне өтуі туралы тұжырымын болжайтын ұғым. Бұл әлемді ешкім – құдайлар да, адамдар да жаратқан жоқ. Ол әрқашан болды және болады: тұтандыратын және сөнетін өлшемдері бар мәңгілік от. Гераклит жанды от пен судың қоспасы деп санады, от – асыл бөлігі, ал су – төмен бөлігі. Ол жанның мақсаты судан арылып, таза отқа айналу деп сенді: құрғақ жан – ең жақсы, ал дүниелік құмарлықтар жанды «ылғалдандырады». Ол «жоқтаушы философ» ретінде танымал болды және тері астындағы сұйықтықтың қалыптан тыс жиналуынан туындаған ісіктен қайтыс болды. Алайда, Акрагалық Эмпедокл (б.з.д. 495 – б.з.д. 435 ж.) барлық элементтерді бастауы ретінде таңдағаны үшін танымал, ал Платонның (б.з.д. 427–347 ж.) кезінде төрт Эмпедокл элементі жақсы қалыптасқан. Платонның маңызды космологиялық диалогы «Тимейде» Платон отпен байланыстырған геометриялық дене төрт үшбұрыштан тұратын және ең үлкен беті бар ең кішкентай көлемді қамтитын тетраэдр болды. Бұл отты ең аз қабырғалы элемент жасайды, ал Платон оны оттың ыстығына лайықты деп санады, ол өткір және шаншарлы (тетраэдрдің бір ұшы сияқты). Платонның шәкірті Аристотель (б.з.д. 384–322 ж.) бұрынғы ұстазының элементтерге геометриялық көзқарасын сақтамады, керісінше, элементтердің дәстүрлі қасиеттеріне негізделген біршама табиғи түсіндірмеге басымдық берді. От – басқа элементтер сияқты ыстық және құрғақ элемент, ол абстрактілі принцип болды және біз кездесетін қалыпты қатты денелер, сұйықтықтар мен жану құбылыстарымен бірдей емес: біз от деп атайтын нәрсе. Бұл шын мәнінде от емес, себебі от – шамадан тыс ыстық және қайнау, бірақ шындығында ауа деп аталатын жерді қоршап тұрған бөлігі ылғалды және жылы, өйткені ол буды және жерден құрғақ булануды қамтиды. Аристотельдің айтуынша, төрт элемент жердің ортасын қоршап тұрған концентрлі қабаттардағы табиғи орнына қарай көтеріледі немесе түседі және жерлік немесе ай астындағы сфераларды құрайды. Ежелгі грек медицинасында төрт дене сұйықтығының әрқайсысы бір элементпен байланысты болды. Сары өт – отпен теңдестірілген дене сұйықтығы, өйткені екеуі де ыстық және құрғақ болды. Ежелгі және ортағасырлық медицинада от пен сары өтпен байланысты басқа да нәрселерге жаз мезгілі кіретін, ол ыстық пен құрғақшылық қасиеттерін арттыратын; холериялық темперамент (сары өт басымдығымен сипатталатын адам); еркектік және компастың шығыс нүктесі. Алхимияда күкірт химиялық элементі көбінесе отпен байланысты болды және оның алхимиялық символы – жоғары қарай бағытталған үшбұрыш. Алхимия дәстүрінде металдар Жердің құрсағында отпен инкубацияланады және алхимиктер олардың дамуын ғана жеделдетеді. Оттың стихиялық қаруы – Жезден жасалған таяқ. Әр элементтің бірнеше рухани жандармен байланысы бар. Оттың бас періштесі – Михаил, періштесі – Арал, билеушісі – Сераф, патшасы – Джин, ал от элементтері (Парацельс бойынша) – саламандралар. От белсенді болып саналады; ол Арыстанның символымен бейнеленеді және Жоғарғы шақыру рәсіміндегі Пентакльдің оң төменгі нүктесіне сілтеме жасайды. Осы қағидалардың көптегені бүгінгі таңға дейін эзотерикалық қауымдастықта тарады.

Таро

Тародағы от – түрлендіруді немесе құмарлықты білдіреді. Тародағы отқа қатысты көптеген сілтемелер алхимия тәжірибесінде отты пайдаланумен байланысты, онда отты қолдану – түрлендірудің басты әдісі, ал отқа тигеннің бәрі өзгереді, көбінесе танылмайтын деңгейде. От символы – трансформацияға ишара ететін белгі, оның химиялық түрі – дельта символы, ол сонымен қатар оттың классикалық символы болып табылады. Символды түрлендіру жақсы нәтиже беруі мүмкін, мысалы, шикі материалды алтынға айналдыру, "Шайтан" картасында көрсетілгендей. Ал түрлендіру жаман да болуы мүмкін, "Мұнара" картасындағыдай, ашуға байланысты құлдырауды бейнелейді. От, таяқтар/сабықтар суымен байланысты, сондықтан ол шабыттан туған құмарлықты көрсетеді. Элемент ретінде оттың символикасы күрделі, себебі ол энергияны білдіреді, оны бақылағанда пайдалы, бірақ бақылаусыз қалғанда тұрақсыз болады.

Қазіргі заманғы сиқыршылық

От – Алтын таң сиқыр жүйесінен және одан шабыттанған Алекстер Кроулидің мистикасынан әсерленген Викка дәстүрлерінің көпшілігінде кездесетін бес элементтің бірі.

Фримасондық

Мысалы, масондық тағылымда от, қысқы күн тойының рәсімінде кездеседі, ол қайта жаралу мен энергияның да символы болып табылады. Масондық ерте заманғы оттың символдық мағынасын қабылдап, оның екі жақты табиғатын мойындайды: бір жағынан – жаратылыс, нұр, екінші жағынан – құрту және тазару.