Кіріспе

Конфети – мерекелерде, әсіресе шерулер мен тойларда лақтырылатын қағаз, милар немесе металлдан жасалған кішкентай кесектер немесе жолақтар. Конфети атауы латын тіліндегі *confectum* сөзінен шыққан, ал итальян тіліндегі *confetto* – кішкентай тәттінің көпше түрі. Қазіргі заманғы қағаз конфетилердің тамыры ерекше жағдайларда астық пен тәттілерді лақтыру салтына саяды, бұл ежелгі дәстүр көптеген мәдениеттерде тарихи түрде кездесіп, ғасырлар бойы тәттілер мен астықтан қағазға ауысқан. Конфетилер түрлі-түрлі түстерде шығарылады, ал саудада алуға болатын конфетилер әртүрлі пішіндерде болады. Конфети мен жылтырдың (глиттер) арасында айырмашылық бар: жылтыр конфетиден кішкентай (көбінесе 1 мм-ден аспайтын кесектер) және әрқашан жылтыр болады. Көптеген үстелге арналған конфетилер де жылтыр. Оларды «металл конфети» деп атағанымен, шындығында металл жалатылған ПВХ-тан жасалған. Көптеген мерекелік дүкендерде қағаз және металл конфетилерді табуға болады. Конфетилер әдетте кештер, тойлар, бар-мицвалар сияқты әлеуметтік жиындарда қолданылады. Ең қарапайым конфетилерді қайшымен немесе қағаз тілгішпен тілген қағаздан жасауға болады (қ. тестілеу шерулері). Сондай-ақ, қалдық қағаздан жасалған дөңгелек кесектер де жиі қолданылады. Тесік қағышпен кішкентай дөңгелек кесектер, ал билет қағышпен күрделі кесектер жасауға болады. Қағаз кесектердің көпшілігі ұшқыш қанаттар сияқты қозғалып, ұзақ уақытқа дейін ауада қалады. ХХІ ғасырдың басында конфетиді спорттық жарыстарда жүлде табыстау кезінде безендіру үшін пайдалану кеңінен таралды. Мұндай жағдайда команданың түсіне немесе мерекеге сәйкес келетін үлкен қағаз жолақтары (әдетте 20 мм × 60 мм) қолданылады. Конфетидің аз мөлшері үшін АБС немесе ПВХ «доңғалақтарға» толтырып, конфетиді қысылған ауа немесе көмірқышқыл газымен жұмыс істейтін «зеңбірек» (кішкентай қысымды ыдыс) арқылы шығарады. Үлкен алаңдарда немесе көп мөлшерде конфетиді тарату үшін көмірқышқыл газымен қуатталатын вентури ауа таратқышы қолданылады, ол конфетиді үлкен қашықтыққа жылжытады.

Тарих

Орта ғасырлардан бері Солтүстік Италияда карнавал шерулеріне қатысушылар көрермендерге, көбінесе саз доптар, жұмыртқалар, монеталар немесе жемістер лақтыруға әдеттенген. Бұл дәстүрлер кейбір қалаларда әлі де түрлі формаларда сақталған, мысалы, Ивреядағы «Апельсин шайқасы». Парадтарда заттар лақтыру 14 ғасырдан бері Милан қаласында жақсы құжатталған. Ақсүйектер шеру кезінде тәттілер мен гүлдер лақтыратын, ал әйелдер иіс сулары мен парфюмерияға толы жұмыртқа қабықтарын лақтыратын. Төменгі топтағы адамдар ақсүйектерді шіріген жұмыртқалармен мазақтап, жауласып жатқан топтар мен аудандар арасында шайқастар жиі болып тұратын. 1597 жылы қала басшысы Хуан Фернандес де Веласко жұмыртқа лақтыруға, көшеде сұйықтық шашуға (squittaroli) және басқа да ұятты мінез-құлықтарға тыйым салды. Бұл әдет шамамен бір ғасырға тоқтатылып, 1700 жылдары қант жабынған тұқымдар түрінде қайта пайда болды. Көбінесе қолданылған тұқымдар – аймақта кең таралған кориандр болды. Итальян тілінде конфети атауы – кориандоли, ол шөптің атынан шыққан. Тәттілер қымбат болғандықтан, төменгі топтағы адамдар көбінесе «benis de gess» деп аталатын кішкентай саз доптарын пайдаланған. 1808 жылы Милан префектінің жарлығымен олар парадтар кезінде лақтыруға рұқсат етілген жалғыз материал ретінде ресми түрде бекітілді. Бірақ 1800 жылдары олармен болған шайқастар тым үлкен және қауіпті болып кетті, онда жүздеген адамдар қатысып, саз доптарына тыйым салуға әкелді. Кейбіреулер бұл тыйымды бұзып, саз балшықтарын лақтырып жіберді. Сол кезде Милан провинциясы жібек өндірісінің маңызды орталықтарының бірі болды. Мангили жібекқұрт өсірушілердің төсектерін жасау үшін пайдаланған тесікті қағаз дискілерін жинап, оларды пайда табу үшін сата бастады. Жаңа қағаз конфети клиенттерге ұнады, себебі ол бұрынғы нұсқалардан гөрі аз зиянды, арзан және көңілді болды. Оның қолданылуы Милан мен Солтүстік Италиядағы бұрынғы әдеттерді тез алмастырды. Қағаз конфети келесі екі онжылдықта бүкіл Еуропаға тарады (АҚШ-тағы тикер лента парадтары сияқты кең таралмады).

Баламалар

Кейбір үйлену тойларында табиғи гүл жапырақтарынан жасалған конфетти қолданылады. Олар мұздатып кептірілген гүл жапырақтарынан жасалады және толыққанды биоразлагатталады. Шындығында, кейбір орындар қазір тек осы биоразлагатталанатын түрлерін ғана пайдалануға рұқсат етеді. Кейбір үйлену орындары конфетти пайдаланудың тудыратын қоқыс пен ыңғайсыздықтан оны толығымен қолдануға тыйым салуға белім білдірді. Осы шектеуді айналып өтудің бір жолы – конфеттидің орнына көпіршік сабын қолдану.

Этимологиясы және итальяндық конфети

Конфети (Иордания бадамдарын білдіретін) ағылшын сөзі итальяндық кондитерлік өнімнен алынған, ол карнавал кезінде дәстүрлі түрде лақтырылатын шағын тәтті. Итальяндық конфети – қатты қант қаптамасы бар бадам. Олардың атауы француз тіліндегі "confit" сөзімен мағынасы жақын. Қағаз конфети үшін итальянша сөз – "coriandoli", ол бастапқыда тәттінің ішінде болатын кориандр тұқымдарына қатысты. Дәстүр бойынша, итальяндық конфети (шақырмен қапталған бадам) үйлену тойында (ақ бояумен), шомылдыру рәсімінде (жаңа туған баланың жынысына қарай көк немесе қызыл бояумен) немесе бітірушілерге (қызыл бояумен) сыйланады, көбінесе олар шағын тюль қапқа оралып, қонақтарға сыйлық ретінде беріледі. Үйлену тойында олар жас жұптың некесі жемісті болады деген үмітті білдіреді. Британдықтар 19 ғасырдың соңында осы тәттілерді үйлену тойында қолдануды енгізді (жыныстық құнарлылықты бейнелейтін дәстүрлі тұқымдар немесе күрішті ығыстырды), нағыз тәттілердің орнына түрлі түсті қағаздың символдық сынықтарын пайдаланды.