Кіріспе

Гематома көбінесе бас миының жарақаттануымен байланысты. Егер қан кету миға қысым түсіруге жеткілікті болса, ми ішіндегі қысымның артуы немесе мидың зақымдану белгілері байқалады. Есінен тану немесе сана деңгейінің ауыспалы болуы.
Тітіркену
Түйткіштік
Ауырсыну
Сезімнің жоғалуы
Бас ауруы (тұрақты немесе ауыспалы)
Бас айналу
Дезориентация
Амнезия
Әлсіздік немесе қатерлі шаршау
Лоқсу немесе құсу
Тамұқ жоғалту
Тұлғаның өзгеруі
Сөйлей алмау немесе сөздің дұрыс айтылмауы
Атаксия, немесе жүруде қиындық
Бұлшықеттерді бақылаудың жоғалуы
Тыныс алу үлгісінің өзгеруі
Есту қабілетінің төмендеуі немесе құлақтағы шу (құлақ саңғылдауы)
Көрудің нашарлауы
Көздің бұрылуы немесе көздің қалыптан тыс қозғалысы. Балаларды шайқап ұстағанда осы жағдайлар туындайды деген пікірлер бар, бірақ мұны ғылыми дәлелдер растамайды. Олар көбінесе қарт адамдарда және ми атрофиясының белгілері бар, алкогольге тәуелді адамдарда кездеседі. Сондай-ақ, варфарин және аспирин сияқты антикоагулянттар немесе антитромбоцитарлық препараттар қабылдайтын науқастарда жиірек кездеседі.

Тәуекел факторлары

Субдуральді гематома қаупін арттыратын факторларға өте жас немесе өте қарт жас топтары жатады. Жас өскен сайын ми қысқарып, субдуральді кеңістік кеңейеді, соның салдарынан осы кеңістікте өтетін тамырлар үлкен қашықтықты басып өтуге мәжбүр болады, бұл оларды жарақаттануға бейім етеді. Егде саягөйлерде тамырлардың сергілігі де төмендейді, сондықтан созылмалы субдуральді қан кету жиі кездеседі. Басқа да қауіп факторлары: қанды ұйытуға қарсы дәрілер (антикоагулянттар), ұзақ мерзімді алкогольге тәуелділік, деменция және ми-жұлын сұйықтығының ағуы.

Жедел

Жедел субдуральді гематома көбінесе сыртқы жарақаттан туындайды, ол ми қабығының арахноидальды және дуральды қабаттары арасында өтетін көпіршік тамыр қабырғасында кернеу тудырады, яғни субдуральді кеңістікте. Тамырды қоршаған коллагеннің шеңберлік орналасуы оны осындай жарылуға осал етеді. Ми ішіндегі қан кету және ми бетіндегі (қабықшадағы) қан тамырларының жарылуы да субдуральді гематомаға алып келуі мүмкін. Мұндай жағдайларда қан көбінесе дура материдің екі қабатының арасында жиналады. Бұл екі механизм арқылы мидың ишемиялық зақымдануына себеп болуы мүмкін: біріншіден, қабықшадағы қан тамырларына қысым, екіншіден, гематомадан бөлінетін заттардың салдарынан тамырлардың тарылуы, бұл миға қан ағынын шектеп, одан әрі ишемияға әкеледі. Миге жеткілікті қан ағыны болмағанда, ишемиялық каскад деп аталатын биохимиялық тізбек тіршілікке келеді, ол ми жасушаларының өліміне соқтыруы мүмкін. Субдуральді гематомалар миға түсіретін қысымның нәтижесінде үнемі үлкейеді: бас сүйегі ішіндегі қысым көтерілгенде, қан дуральді веноздық синустарға сығылады, дуральді веноздық қысым артып, жарылған көпіршік тамырлардан қан кету күшейеді. Гематоманың қысымы бас сүйегі ішіндегі қысыммен теңелгенде ғана өсуі тоқтатылады, себебі кеңеюге арналған кеңістік тарылады. Бұзылмаған ішкі аневризма үшін жасалған краниотомия – созылмалы субдуральді гематоманың дамуына қатысты тағы бір тәуекел факторы. Операция кезінде арахноидальды мембранадағы тілік цереброспинальді сұйықтықтың субдуральді кеңістікке ағуына себеп болады, бұл қабынуға әкеледі. Бұл асқыну әдетте өздігінен жоғалады.

Жіктеу

Субдуральді гематомалар олардың пайда болу жылдамдығына байланысты жіктеледі: жедел, субжедел немесе созылмалы. Жедел қан кету көбінесе жоғары жылдамдықтағы үдеу немесе тежелу жарақаттарынан кейін дамиды. Мидың соққысымен қатар болса, ең ауыр салдарына әкеледі. Өлім-жітім көрсеткіші эпидуральді гематомалар мен мидың тараған жарақаттарынан жоғары, себебі субдуральді гематоманы тудыратын күш басқа да ауыр жарақаттарға себеп болуы мүмкін. Созылмалы субдуральді қан кету бірнеше күннен апталарға дейін, көбінесе жеңіл бас жарақатынан кейін дамиды, бірақ 50% науқаста себебі анықталмайды. Олар бас жарақатынан кейін айлар немесе жылдар өткен соң ғана клиникалық белгілерімен көрініс береді. Созылмалы гематомадан қан кету баяу болады және көбінесе өздігінен тоқталады. Осы гематомалар баяу дамитындықтан, оларды үлкен зақым келтірмей тоқтатуға болады, әсіресе олардың ені бір сантиметрден кем болса. Бір зерттеуде созылмалы қан кетуі бар науқастардың тек 22% ғана "жақсы" немесе "толық қалпына келген" нәтижесінен нашар нәтижелер көрсеткен. Зақымдалған қан тамырлары қалпына келтірілуі керек. Операциядан кейінгі асқынуларға бас сүйегі ішіндегі қысымның артуы, мидың ісінуі, жаңа немесе қайталамалы қан кету, инфекция және құрысулар жатады. Созылмалы субдуральді гематомасы бар, бірақ бұрын құрысулары болмаған науқастарда антиконвульсанттардың зиянды немесе пайдалы екендігі белгісіз. Аз немесе ешқандай белгілері жоқ немесе операция кезінде асқыну қаупі жоғары созылмалы субдуральді гематома (CSDH) аторвастатин, дексаметазон және маннит сияқты препараттармен консервативті емдеуді қажет етеді, бірақ консервативті емдеуді қолдау әлі де жеткіліксіз. Аторвастатин сияқты HMG CoA редуктаза ингибиторы сегіз апта ішінде гематома көлемін азайтып, неврологиялық функцияларды жақсартады. HMG CoA редуктаза ингибиторы CSDH қайталану қаупін де азайтуы мүмкін. Дексаметазонды хирургиялық дренажбен бірге қолданғанда, субдуральді гематоманың қайталану жиілігін азайтуға болады. Созылмалы субдуральді гематоманы хирургиялық жолмен алып тастаған жағдайда да қайталану жиілігі жоғары, ол 7-20% құрайды. Жедел субдуральді гематомалардағы жақсы нәтижелер жоғары Гласгоу кома шкаласының көрсеткіші, жас жасы және реакцияға келетін көз қарашықтарымен байланысты, ал жарақат пен хирургиялық араласу арасындағы уақыт немесе операция түрі нәтижелерге статистикалық маңызды әсер етпейді. Сонымен қатар, созылмалы субдуральді гематомалар (CSDH) өлім-жітімнің салыстырмалы түрде жоғары деңгейін (65 жастан асқан науқастарда 16,7% дейін) көрсетеді; алайда, олардың қайталану деңгейі одан да жоғары (бұрын айтылғандай). Аталған себептерге байланысты зерттеушілер CSDH қайталану қаупі жоғары науқастарды анықтау үшін болжамдық бағалау шкалаларын жасады, олардың бірі – Мигнуччи Хименес және авторлар тобы әзірлеген Пуэрто-Рико қайталану шкаласы.