Кіріспе
Цереброваскулярлық бұзылу
Интракраниалдық аневризма, сонымен қатар церебральды аневризма деп те аталады, – бұл ми артериясының немесе венасының қабырғасындағы әлсіздік салдарынан қан тамырының жергілікті кеңеюіне немесе домалануына себеп болатын цереброваскулярлық бұзылу. Артқы қан айналымындағы (базилярлық артерия, омыртқа артериялары және артқы коммуникациялық артерия) аневризмалардың жарылу қаупі жоғары. Базилярлық артерия аневризмалары барлық бас сүйегі ішіндегі аневризмалардың 3–5% ғана құрайды, бірақ артқы қан айналымында ең көп кездесетін аневризмалар болып табылады.
Жіктеу
Ми аневризмалары мөлшері мен пішіні бойынша жіктеледі. Кішкентай аневризмалардың диаметрі 15 мм-ден кем. Ірі аневризмаларға ірі (15–25 мм), алып (25–50 мм) (0,98 дюйм – 1,97 дюйм) және аса алып (50 мм-ден жоғары) аневризмалар жатады.
Бери (сакуляр) аневризмалары
Сакулярлық аневризмалар, сондай-ақ жидек тәрізді аневризмалар деп те аталады, дөңгелек пішінде сыртқа қабарылып шығады және ми аневризмасының ең көп кездесетін түрі болып табылады. Олардың пайда болу себептері: дәнекер тіні аурулары, поликистоздық бүйрек сырқаты, артериовенозды ақаулар, емделмеген жоғары қан қысымы, темекі шегу, кокаин және амфетаминдерді қолдану, тамырға есірткі салу (инфекциялық микоздық аневризмаларға алып келуі мүмкін), алкоголизм, көп мөлшерде кофеин ішу, бас жарақаты және бактериемиядан артерия қабырғасында туындайтын инфекция (микоздық аневризмалар).
Фузиформды аневризмалар
Фузиформалы долыхоэктатикалық аневризмалар – артерия қабырғасының бір жағынан пайда болатын емес, қан тамырының барлық айналысындағы артерия сегментінің кеңеюі. Олардың жылдық жарылу қаупі шамамен 1,6-1,9 пайызды құрайды.
Микроаневризмалар
Микроаневризмалар, сонымен қатар Шарко-Бушар аневризмалары деп те аталады, әдетте кішкентай қан тамырларында (300 микрометрден кіші диаметрлі), ең көп кездесетін жері базальдық ганглиялардың линтикулостриаттық тамырлары және олар созылмалы гипертониямен байланысты. Шарко-Бушар аневризмалары бас ішілік қан кетудің жиі кездесетін себебі болып табылады.
Қан тамырларының спазмы
Аневризманың жарылуынан кейін субарахноидтық қан кетуде қан тамырларының тарылуы, яғни вазоспазм дамуы мүмкін. Бұл көбінесе 21 күн ішінде пайда болады және осындай науқастардың 60% - ында радиологиялық зерттеулерде анықталады. Вазоспазмның себебі – субарахноидтық кеңістікте қалып қойған макрофагтар және нейтрофилдер сияқты қабыну клеткаларының апоптозы болуы мүмкін. Бұл клеткалар бастапқыда қан ағынынан субарахноидтық кеңістікке еніп, қан кету нәтижесінде пайда болған эритроциттерді фагоцитоз үшін жиналады. Апоптоз процесінен кейін эндотелиндер мен бос радикалдар сияқты тамырларды тарылтатын заттардың көп мөлшерде бөлінуі (дегрануляциясы) жүреді деп саналады, осының салдарынан вазоспазм пайда болады.
Емдеу
Ми аневризмасы жарылған адамдарға жедел жәрдем көрсету, көбінесе нашарлап бара жатқан тыныс алуды қалпына келтіру және бас сүйегі ішіндегі қысымды төмендетуді қамтиды. Қазіргі уақытта ми ішіндегі аневризмаларды бекіту үшін екі емдеу әдісі бар: хирургиялық клиптеу немесе эндоваскулярлық спиральдеу. Егер мүмкін болса, хирургиялық клиптеу немесе эндоваскулярлық спиральдеу әдетте қан кетуден кейінгі алғашқы 24 сағат ішінде жарылған аневризманы жабылу үшін және қайталап қан кету қаупін азайту үшін жасалады. Ірі мета-талдау хирургиялық клиптеу мен эндоваскулярлық спиральдеудің нәтижелері мен тәуекелдері статистикалық тұрғыдан ұқсас екенін көрсетсе де, келісімге қол жеткізілген жоқ. Атап айтқанда, ірі рандомизацияланған бақылаулы сынақ International Subarachnoid Aneurysm Trial эндоваскулярлық спиральдеуді қолдану арқылы ми ішіндегі аневризмаларды емдеген кезде қайталану деңгейінің жоғары екенін көрсетеді. Осы сынақтан алынған деректерді талдау спиральдеу кезінде 8 жылдық өлім-өлтім көрсеткіші 7%-ға төмен, спиральделген аневризмаларда аневризманың қайталану деңгейі бір жыл ішінде 28,6%-дан 33,6%-ға дейін, спиральделген аневризмаларды қайта емдеу жиілігі 6,9 есе жоғары және хирургиялық клиптелген аневризмаларға қарағанда қайта қан кету деңгейі 8 есе жоғары екенін көрсетті.
Хирургиялық кесу
Аневризмаларды аневризма табанына арнайы жасалған клип қою арқылы емдеуге болады. Бұл әдетте краниотомия арқылы жасалса, қазір жаңа эндоскопиялық эндоназальды тәсіл сынақтан өтуде. Хирургиялық клип қоюды 1937 жылы Джонс Хопкинс ауруханасының профессоры Уолтер Данди енгізген. Клип қойғаннан кейін, толық клип қойылғанын растау үшін катетерлік ангиограмма немесе КТА жасалуы мүмкін.
Эндоваскулярлық қаптама
Эндоваскулярлық орам - аневризмаға платина орамдарын енгізу процедурасы. Катетер әдетте жамбас артериясы арқылы қан тамырларына енгізіліп, ми айналымына және аневризмаға жеткізіледі. Орамдар аневризманың ішіне итеріледі немесе аневризма алдындағы қан ағынына жіберіледі. Аневризманың ішіне орналасқаннан кейін орамдар кеңейіп, аневризмада тромбоздық реакцияны тудырады. Егер процедура сәтті аяқталса, аневризмадан қан кетудің алдын алады. Егер аневризма кең тамырлы болса, орамдардың тірегі ретінде қызмет ету үшін алдымен аталық артерияға стент орнатылуы мүмкін.
Миды байпаспен емдеу
Миды байпаспен емдеуді 1960 жылдары Швейцарияда Гази Яшаргил әзірледі. Егер пациентте қан тамырына байланысты аневризма немесе бас сүйегінің түбінде қан тамырын орап тұрған ісік болса, хирургтар проблемалы тамырды дененің басқа бөлігінен алынған артериямен ауыстырып, жояды.
Болжам
Нәтиже аневризманың мөлшеріне байланысты. Жарылған ми аневризмасының болжамы аневризманың көлемі мен орналасуына, адамның жасына, жалпы денсаулығына және неврологиялық жағдайына байланысты. Кейбір адамдар ми аневризмасы жарылған кезде бастапқы қан кетуден көз жұмады. Басқалары ми аневризмасынан кейін аз немесе ешқандай неврологиялық бұзылыссыз жазылады. Нәтижені анықтайтын ең маңызды факторлар – Хант және Гесс шкаласы бойынша дәрежесі және жас. Әдетте, жедел жәрдем бөліміне Хант және Гесс шкаласы бойынша I және II дәрежелі қан кетумен түскен және осал жас санатындағы жас науқастарда өлім немесе қанағаттанбас мүгедектік болмай, жақсы нәтиже күтіледі. Егде жастағы науқастар мен Хант және Гесс шкаласы бойынша төмен баға алған науқастардың болжамы нашар. Жалпы, науқастардың үштен екісі нашар нәтижеге ұшырайды, көз жұмады немесе қанағаттанбас мүгедектікке тап болады. Медициналық бейнелеуге қолжетімділіктің артуы медициналық тексерулер кезінде бұрыннан жарылмаған, симптомсыз ми аневризмаларының көбейіп бара жатқанын көрсетті. Жарылмаған аневризмалар эндоваскулярлық клиппен жабылу немесе стент орнату арқылы емделуі мүмкін. Бұрыннан жарылмаған аневризмасы үшін бақылауда болған науқастарға жылына мидың компьютерлік томографиялық ангиографиясы (КТА) немесе магниттік-резонанстық ангиографиясы (МРА) жасалуы мүмкін. Соңғы кезде аневризманың жарылу қаупін болжау үшін аневризманың биіктігі, қатынастар арақатынасы, биіктігі мен ені арасындағы қатынасы, кіріс бұрышы, сфералық немесе эллипстік пішіннен ауытқулар және радиомикалық морфологиялық ерекшеліктері сияқты көптеген факторлар зерттелді.
Эпидемиология
Интракраниалдық аневризманың кездесу жиілігі шамамен 1–5% (АҚШ-та 10 миллионнан 12 миллионға дейін адам) құрайды, ал АҚШ-та жылдық инциденттілік 10 000 адамға 1 (шамамен 27 000 жағдай), ең көп зардап шегетін жас тобы – 30-60 жас аралығындағы адамдар.