Кіріспе
Дене тіндерінде артық сұйықтықтың жинақталуы.
Ерекше аймақ
Белгілі бір органдарда, мысалы, қабыну, тендинит немесе панкреатит кезінде ісік пайда болады. Кейбір мүшелер тіндік ерекшеліктері арқылы ісік дамиды. Белгілі бір органдардағы ісіктің мысалдары: Перифериялық ісік (аяқтардың тәуелді ісігі) – ауырлық күшінің әсерінен төменгі аяқ-қолдарда жасушадан тыс сұйықтық жиналуы, дененің төменгі бөліктерінде, соның ішінде аяқтарда, қолдарда сұйықтық жиналған кезде пайда болады. Бұл көбінесе қозғалмайтын науқастарда, мысалы, параплегиялық немесе квадриплегиялық, жүкті әйелдерде немесе гиперволемиядан немесе ұзақ уақыт бойы тік немесе отыру қалпын ұстағандықтан басқа сау адамдарда кездеседі. Бұл жүректің жеткіліксіздігі немесе өкпе гипертензиясына байланысты жүрекке қанның веналық қайтуының төмендеуіне байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, гидростатикалық веналық қысымның жоғарылауы немесе онкотикалық веналық қысымның төмендеуі, төменгі аяқты ағартатын лимфа немесе веналық тамырлардың бұзылуынан туындауы мүмкін. Кейбір дәрі-дәрмектер (мысалы, амлодипин) аяқ-қол ісігін тудыруы мүмкін. Мидың ісігі – мидағы жасушадан тыс сұйықтық жиналуы. Соңғысы контакттық дерматит деп аталады. Ісіктің басқа терілік түрі – микседема, ол дәнекер тінінің жинақталуының артуынан пайда болады. Микседема (және басқа да сирек кездесетін жағдайлар) кезінде ісік тіндердің жасушадан тыс кеңістікте суды ұстауға бейімділігінің артуынан пайда болады. Микседема кезінде бұл тіндер матрицасына орналастырылған гидрофильді көмірсутектерге бай молекулалардың (әсіресе гиалуронин) артуына байланысты. Ересектерде отыру кезінде (үйде немесе ұшақта) ісік жиірек пайда болады, бірақ бұл құбылыс толыққанды түсіндірілмеген. Эстрогендер дене салмағын тіндердегі су мөлшерінің өзгеруі арқылы өзгертеді. Түйек матрицасынан лимфа жүйесіне судың өтуі тіндердің гидрофилдылығының өзгеруі немесе соңғы лимфа капиллярларының "сүру" функциясының бұзылуы салдарынан бұзылуы мүмкін. Миоэдема – бұлшық еттің жергілікті көтерілуі, мысалы, жұқа мысқылмен және бас бармақпен соққанда. Бұл әрекеттен кейін шамамен 1-2 секундтан кейін көзге көрінетін, қатты және иілмейтін дөңес пайда болады, 5-10 секундтан кейін қалыпты жағдайға оралады. Бұл Хоффман синдромы сияқты гипотиреоздық миопатияның белгісі. Лимфедема кезінде интерстициалдық сұйықтықтың қалыптан тыс шығарылуы лимфа жүйесінің жеткіліксіздігінен туындайды. Бұл, мысалы, қатерлі ісік немесе ұлғайған лимфа түйіндерінің қысымынан, лимфа тамырларының сәулелік терапиямен жойылуынан немесе лимфа тамырларының инфекциямен (мысалы, слонтиаз) зақымдануынан туындауы мүмкін. Бұл көбінесе қозғалмау салдарынан бұлшықеттердің сорғылау әрекетінің бұзылуынан, көбінесе көп склероз немесе параплегия сияқты жағдайларда байқалады. Циклооксигеназа ингибиторларын, мысалы, ибупрофен немесе индометацин сияқты аспирин қолданғаннан кейін пайда болатын ісік, лимфа жүрегінің әрекетінің тежелуіне байланысты болуы мүмкін.
Peripheral edema (“dependent” edema of legs) is extracellular fluid accumulation in the lower extremities caused by the effects of gravity, and occurs when fluid pools in the lower parts of the body, including the feet, legs, or hands. This often occurs in immobile patients, such as paraplegics or quadriplegics, pregnant women, or in otherwise healthy people due to hypervolemia or maintaining a standing or seated posture for an extended period of time. It can occur due to diminished venous return of blood to the heart due to congestive heart failure or pulmonary hypertension. It can also occur in patients with increased hydrostatic venous pressure or decreased oncotic venous pressure, due to obstruction of lymphatic or venous vessels draining the lower extremity. Certain drugs (for example, amlodipine) can cause pedal edema. Cerebral edema is extracellular fluid accumulation in the brain. the latter of which are termed contact dermatitis. Another cutaneous form of edema is myxedema, which is caused by increased deposition of connective tissue. In myxedema (and a variety of other rarer conditions) edema is caused by an increased tendency of the tissue to hold water within its extracellular space. In myxedema, this is due to an increase in hydrophilic carbohydrate rich molecules (perhaps mostly hyaluronin) deposited in the tissue matrix. Edema forms more easily in dependent areas in the elderly (sitting in chairs at home or on aeroplanes) and this is not well understood. Estrogens alter body weight in part through changes in tissue water content. There may be a variety of poorly understood situations in which transfer of water from tissue matrix to lymphatics is impaired because of changes in the hydrophilicity of the tissue or failure of the 'wicking' function of terminal lymphatic capillaries. Myoedema is localized mounding of muscle tissue due to percussive pressure, such as flicking the relaxed muscle with the forefinger and thumb. It produces a mound, visible, firm and non tender at the point of tactile stimulus approximately 1 2 seconds after stimulus, subsiding back to normal after 5 10 seconds. It is a sign in hypothyroid myopathy, such as Hoffmann syndrome. In lymphedema, abnormal removal of interstitial fluid is caused by failure of the lymphatic system. This may be due to obstruction from, for example, pressure from a cancer or enlarged lymph nodes, destruction of lymph vessels by radiotherapy, or infiltration of the lymphatics by infection (such as elephantiasis). It is most commonly due to a failure of the pumping action of muscles due to immobility, most strikingly in conditions such as multiple sclerosis, or paraplegia. It has been suggested that the edema that occurs in some people following use of aspirin like cyclo oxygenase inhibitors such as ibuprofen or indomethacin may be due to inhibition of lymph heart action.
Жалпыланған
Жүрек жеткіліксіздігі кезінде гидростатикалық қысымның жоғарылауы орын алады. Бүйрек нефрозы синдромы мен бауыр жеткіліксіздігінде осмостық қысымның төмендеуі байқалады. Денеге тараған ісіктердің себептері көптеген органдарда және перифериялық аймақтарда ісіктерге алып келуі мүмкін. Мысалы, жүрек қатты жеткіліксіз болса, өкпе ісігі, плевралық эффузия, асцит және перифериялық ісіктер пайда болуы мүмкін. Мұндай ауыр жүйелік ісік анасарка деп аталады. Сирек жағдайларда, парвовирус B19 инфекциясы жалпыланған ісіктерге себеп болуы мүмкін. Бүйрек нефрозы синдромының ісігіне себеп болып плазмадағы онкотикалық қысымның төмендеуі жиі айтылса да, көптеген дәрігерлер ісік несепте маңызды мөлшерде белок (протеинурия) пайда болуына дейін немесе плазмадағы белок деңгейінің төмендеуіне дейін пайда болатынын атап өтеді. Бүйрек нефрозы синдромының көптеген түрлері бүйрек гломерулалары капиллярларының базалық мембранасындағы биохимиялық және құрылымдық өзгерістерге байланысты, және осы өзгерістер дененің көптеген басқа тіндерінің тамырларында да, бірақ аз дәрежеде орын алады. Осылайша, нәтижесінде пайда болатын өткізгіштіктің жоғарылауы, егер басқа барлық тамырлар да өткізгіш болса, ісікті түсіндіруге болады. Жоғарыда аталған жағдайлардан басқа, кейбір әйелдерде жүктіліктің соңғы сатыларында ісіктер пайда болуы мүмкін. Бұл өкпе ауруларының тарихы немесе нашар қан айналымы бар әйелдерде жиі кездеседі, және егер әйелде артрит болса, жағдай нашарлауы мүмкін. Артритпен ауыратын әйелдер көбінесе ісіктің күшеюінен туындаған ауырсынуға байланысты медициналық көмекке жүгінуге мәжбүр болады. Жүктілік кезінде пайда болатын ісіктер көбінесе аяқтың төменгі бөлігінде, әдетте, баудан төмен қарай орналасады. Гидропс феталис – нәрестеде кемінде екі дене бөлігінде сұйықтық жиналумен сипатталатын жағдай.
Жүрек
Жүректің сорғылау күші қан тамырларындағы қалыпты қысымды сақтауға көмектесуі керек. Бірақ жүрек істен шығу бастаса (жүректің конгестивті жеткіліксіздігі деп аталатын жағдай), қысымның өзгеруі организмде судың көп жиналуына себеп болуы мүмкін. Бұл жағдайда судың жиналуы көбінесе аяқтарда, табанда және тобықта байқалады, бірақ су өкпеде де жиналады, бұл созылмалы жөтелге шақырады. Мұндай жағдайды көбінесе диуретиктермен емдейді, әйтпесе судың жиналуы тыныс алуда қиындықтар тудырып, жүрекке қосымша жүктеме түсіруі мүмкін.
Бүйрек
Суды қатты ұстап қалудың тағы бір себебі – бүйрек жеткіліксіздігі, онда бүйректер қаннан сұйықтықты сүзіп алып, оны зәрге айналдыра алмайды. Бүйрек аурулары көбінесе қабынудан басталады, мысалы, нефротикалық синдром немесе қызыл жегі (люпус) сияқты ауруларда. Мұндай су ұстап қалу әдетте аяқ-қолдардың ісінуі түрінде көрінеді.
Бауыр
Бауыр циррозы (қатаюы) аяқтар мен іш қуысының ісінуінің жиі кездесетін себебі болып табылады.
Жүрек тамырлары
Флебеттік лимфоедем (немесе флеболимфоедем) емделмеген созылмалы веналық жеткіліксіздік кезінде кездеседі және ісіктің ең көп таралған түрі болып табылады (шамамен 90%). Бұл – веналық және лимфалық жүйелердің біріккен бұзылысы, ол ақаулы, «өте өткізгіш» веналардан басталады, бұл қанның кері ағылуына (веналық рефлюкс) мүмкіндік береді және қанның жүрекке қайтуын баяулатады (веналық стазис). Аяқтағы веналық қысым тік тұрғанда, жатқандағыдан күрт өзгереді. Қысымның мөлшері адамның бойына байланысты, ересек адамда жатқанда 8 мм.рт.с., ал тік тұрғанда 100 мм.рт.с. болады. Веналық жеткіліксіздік кезінде веналық стазис артық веналық қысымға (веналық гипертензия) және капиллярлардың өткізгіштігінің артуына (капиллярлық гиперпермеабильділік) алып келеді, бұл қанды лимфа жүйесі арқылы дренаждауға қажет. Лимфа жүйесі аяқтардағы артық сұйықтық пен ақуыздарды дене жоғарғы бөлігіне қарай баяу шығарып тастайды; алайда, ол зақымдалмаған қан айналымы жүйесі сияқты тиімді болмағандықтан, ісік (эдема) пайда болады, әсіресе білезіктерде және аяқтардың төменгі бөлігінде. Өкінішке орай, лимфа жүйесіндегі ұзаққа созылған сұйықтық артуы және капиллярлық гиперпермеабильділік қабыну реакциясын тудырады, бұл веналар мен лимфа жүйесінің тіндерінің фиброзына, артериовеноздық шунттардың ашылуына әкеледі, бұл жағдайды нашарлатады. Дегенмен, бұл туралы дәрігерге хабарлау қажет. Дене шынықтырудың жеткіліксіздігі – аяқтарда сұйықтық жиналуының тағы бір себебі. Дене шынықтыру аяқ веналарына гравитацияға қарсы күресіп, қанды жүрекке қайтаруға көмектеседі. Егер қан тым баяу ағып, аяқ веналарында жиналып қалса, қысым аяқ капиллярларынан тіндік кеңістікке тым көп сұйықтықты шығаруы мүмкін. Капиллярлар жарылып, тері астында кішкентай қан іздері қалуы мүмкін. Веналардың өзі ісінуі, ауырсынуы және бұрмалануы мүмкін – бұл варикоздық веналар деп аталатын жағдай. Бұлшықет әрекеті қанды веналар арқылы ағыту үшін ғана емес, сонымен қатар лимфа жүйесінің «қосымша» функциясын орындауы үшін де қажет. Ұзақ сапарлар, ұзақ төсекке жату, мүгедектіктен туындаған қимылсыздық және т.б. – судың жиналуына ықтимал себептер. Аяқ-қолды айналдыру, аяқ саусақтарын қимылдату сияқты тіпті кішкентай жаттығулар да оны азайтуға көмектеседі. Кейбір дәрі-дәрмектер судың жиналуына себеп болуы мүмкін. Оларға эстрогендер, оның ішінде гормоналдық алмастыру терапиясы немесе орал контрацепциялық таблеткалар, сондай-ақ стероид емес қабынуға қарсы препараттар және бета-блокаторлар жатады. Етеккір алдындағы судың жиналуы, ісіну және кеудедегі ауырсынуды тудыруы жиі кездеседі.
Емдеу
Мүмкіндігінше, емдеу түпкі себебін жоюға бағытталған. Көптеген жағдайда жүрек немесе бүйрек аурулары диуретиктермен емделеді.