Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1961 жылғы американдық ғарышқа ұшу
1961 American space flight
Меркурий Редстоун 2 (MR 2) – «Меркурий» жобасындағы алғашқы американдық пилоттық ғарыш миссиясына дейін «Меркурий Редстоун» ұшыру құралының сынақ ұшуы болды. Хэм есімді шимпанземен суборбиталды ұшуға шыққан «Меркурий» ғарыш кемесінің 5-ші нөмірі 1961 жылғы 31 қаңтарда сағат 16:55 UTC-де Флорида штатындағы Канаверал мүйісіндегі LC 5 ұшыру алаңынан ұшырылды. Капсула және Хэм, ғарышқа ұшқан алғашқы ірі маймыл, ұшырылғаннан кейін 16 минут 39 секунд өткен соң Атлант мұхитына қауіпсіз қонды.
Mercury Redstone 2 (MR 2) was the test flight of the Mercury Redstone Launch Vehicle just prior to the first crewed American space mission in Project Mercury. Carrying a chimpanzee named Ham on a suborbital flight, Mercury spacecraft Number 5 was launched at 16:55 UTC on January 31, 1961, from LC 5 at Cape Canaveral, Florida. The capsule and Ham, the first great ape in space, landed safely in the Atlantic Ocean 16 minutes and 39 seconds after launch.
Өмірбаян
Меркурий Редстоунның бұрынғы MR 1A миссиясы адам саяхатшысы үшін тым тік траекториямен және тым жоғары үдеумен ұшты. MR 1A 130 миль (209 км) жоспарланған апогейіне жетіп, 235 миль (378 км) қашықтыққа қонды. Меркурий Редстоун 2 көбірек жазық траекторияны орындауға тиіс болды. Оның жоспарланған ұшу жолы 115 миль (185 км) апогейі және 290 миль (467 км) ұшу қашықтығын қамтыды.
The previous Mercury Redstone mission, MR 1A, flew a trajectory that was too steep with accelerations too high for a human passenger. MR 1A had climbed to its programmed apogee of about 130 mile (209 km) and landed 235 mile (378 km) downrange. Mercury Redstone 2 would follow a more flattened trajectory. Its planned flight path was an apogee of 115 mile (185 km) and a range of 290 mile (467 km).
Миссия
Меркурий ғарыш кемесі №5 бұрынғы ұшуларда болмаған алты жаңа жүйеге ие болды: қоршаған ортаны басқару жүйесі, ұстанымдық тұрақтандыруды басқару жүйесі, тірі ретроракеталар, дауыс байланысы жүйесі, «жабық цикл» тоқтатуды сезгіш жүйесі және пневматикалық қону қапшығы. 1961 жылғы 2 қаңтарда Флорида штатының Канаверал мысығындағы Hangar S ангарының артындағы бөлмелерге алты шимпанзе (төрт аналық және екі еркек) және Нью-Мексикодағы Холломан әуе күштері базасынан 20 дәрігер мен жануарларды ұстайтын мамандар көшірілді. Алты шимпанзе үш апта бойы Меркурий симуляторларында жаттықтырылды. Ұшудың алдындағы күні екі шимпанзе таңдалды: біріншісі – Хам, екіншісі – Минни. Жарыс өте қызу болды, бірақ Хам энергияға толы және жақсы көңіл-күйде болды. Хам Холломан аэроғарыш медициналық орталығының құрметіне аталған. Хам Африканың Камерун елінен шыққан (түпнұсқа аты Чанг, шимпанзе №65) және 1959 жылғы 9 шілдеде АҚШ Әуе күштері сатып алды. Ол ұшырылу кезінде 3 жас 8 айлық болған. 1961 жылғы 31 қаңтарда сағат 12:53 UTC-де Хам ғарыш кемесіне енгізілді. Артқа санау төрт сағатқа созылды, себебі инвертор қызып тұрды және басқа да шағын проблемалар болды. 16:55 UTC-де MR 2 ұшып кетті. Ұшырудан бір минут өткен соң, компьютерлер ұшу жолының бұрышы кем дегенде бір градусқа жоғары және көтеріліп бара жатқанын хабарлады. Екі минуттан кейін компьютерлер 17 g (167 м/с²) үдеуін болжады. Ұшудың 2 минуты 17 секундында Редстоунның сұйық оттегі (LOX) отыны бітті. Жабық циклді тоқтату жүйесі LOX қоры таусылғанда қозғалтқыш камерасының қысымының өзгеруін сезді және ұшырудан құтылу жүйесін іске қосты. Тоқтату құтқару күштеріне көмек туралы хабарлама жіберді. Ұшудың жоғары бұрышы және ерте тоқтату ғарыш кемесінің Жер бетіне қатысты ең жоғары жылдамдығының жоспарланғаннан гөрі асып кетуіне себеп болды. Ретроракеталар тоқтату кезінде тасталып кетті, сондықтан ғарыш кемесін баяулату үшін қолданыла алмады. Мұның бәрі жоспарланған қону аймағынан 130 миль (209 км) асып кетуіне және 115 миль (185 км) орнына 157 миль (253 км) апогейге дейін жетті. Тағы бір проблема ұшудың 2 минуты мен 18 секундында, кабинадағы қысым 5,5 фунт/дюйм² (38 кПа-дан 7 кПа-ға дейін) төмендеп кеткен кезде пайда болды. Бұл ақаулық кейіннен ауа сору шнорхелінің клапанына байланысты анықталды. Шнорхель клапанының ілгіштері босап, клапанның ашылуына мүмкіндік берді. Хам өзінің жеке дивандық ғарыш киімімен қауіпсіз болды және кабинадағы қысымның төмендеуінен ешқандай зиянды әсер алмады. Оның диванға арналған ғарыш киімі қысымы қалыпты болды, ал костюм температурасы оңтайлы диапазонда 16-26 °C аралығында сақталды. Ұшыру машинасының үдеуі жоғары және құтқару зымыранының күшінен Жер бетіне қатысты жылдамдық жоспарланғаннан гөрі артты. Апогейде Хамның ғарыш кемесі жоспарланғаннан 48 миль (77 км) төмен болды. Хам жоспарланған 4,9 минут емес, 6,6 минут бойы салмақсыз болды. Ғарыш кемесі 16,5 минут ұшқаннан кейін 422 миль (679 км) жерге қонды. Ол қайта кіру кезінде 14,7 g (144 м/с²) алды, бұл жоспарланғаннан 3 g (29 м/с²) артық. Хам өз тапсырмасын жақсы орындады, ұшып бара жатқанда шамамен 50 рет рычагтарды басып жатты. Борттағы камералар Хамның салмақсыздыққа реакциясын түсіріп, апогейдегі капсула ішінде ұшып жүрген шаң мен қалдықтардың таңғажайып мөлшерін көрсетті. Ғарыш кемесі сағат 12:12-де EST жерге құлады, құтқару күштерінің көзінен тыс. 12 минуттан кейін ғарыш кемесінен алғашқы сигнал алынды. Трекердің мәліметінше, кеме ең жақын құтқару кемесінен 97 шақырым қашықтықта орналасқан. Жерге түскеннен 27 минут өткен соң, іздеу ұшағы Атлантика мұхитында тік тұрған капсуланы байқады. Іздеу ұшағы Әскери-теңіз флотынан құтқарушы тікұшақтарды оларды тасымалдайтын ең жақын кемеден жіберуді сұрады. Тікұшақтар келген кезде ғарыш кемесін бір жағына қарай суға толы болып, суға батып жатқанын көрді. Судың әсерінен бериллийлі қалқан капсуланың түбіне соғылып, титан қысымды қалқаның екі тесігін ашты. Құрғызу қапшығы қатты тозған, ал жылу қалқаны қалпына келтірілместен бұрын ғарыш кемесінен ажыратылған. Кеме суға батқаннан кейін, ашық шнорхель клапаны капсулаға теңіз суын көбірек жіберді. Шұғыл көліктің экипажы ақыры Хамның ғарыш кемесін 18:52 UTC-де ұстап, жинап алған кезде, олар кемеде шамамен теңіз суы бар деп есептеді. Ғарыш кемесі Донер палубасына ұшып келіп, түсірілді. Ғарыш кемесі ашылғанда Хам жақсы жағдайда болып көрінді және алма мен жарты апельсинді тез қабылдады.
Mercury spacecraft Number 5 contained six new systems that had not been on previous flights: environmental control system, attitude stabilization control system, live retrorockets, voice communications system, "closed loop" abort sensing system, and a pneumatic landing bag. Six chimpanzees (four female and two male) and 20 medical specialists and animal handlers from Holloman Air Force Base, New Mexico, where the chimpanzees lived and were trained, were moved into quarters behind Hangar S at Cape Canaveral, Florida on January 2, 1961. The six chimpanzees were trained in Mercury simulators for three weeks. The day before the flight, two chimpanzees were chosen for the mission: one primary, Ham, and one backup, a female chimpanzee named Minnie. The competition was fierce, but Ham was full of energy and good humor. Ham was named in honor of Holloman Aerospace Medical Center. Ham was from Cameroon, Africa, (original name Chang, Chimp No. 65) and was purchased by the USAF July 9, 1959. He was 3 years 8 months old at launch. At 12:53 UTC, January 31, 1961, Ham was inserted into the spacecraft. The countdown was then delayed almost four hours because of a hot inverter, and several other minor problems. At 16:55 UTC the MR 2 lifted off. One minute after the launch, computers reported that the flight path angle was at least one degree too high and rising. At two minutes, the computers predicted a 17 g (167 m/s²) acceleration. At 2 minutes 17 seconds into the flight, the Redstone's liquid oxygen (LOX) fuel was depleted. The closed loop abort system sensed a change in engine chamber pressure when the LOX supply was depleted and fired the launch escape system. The abort signaled a Mayday message to the recovery forces. The high flight angle, and the early abort, caused the maximum velocity of the spacecraft, relative to the Earth's surface, to be instead of the planned The retrorockets had been jettisoned during the abort and therefore could not be used to slow down the spacecraft. All of this added up to an overshoot of the planned landing area by 130 mile (209 km) and an apogee of 157 mile (253 km) instead of 115 mile (185 km). Another problem occurred at 2 minutes and 18 seconds into the flight, when cabin pressure dropped from 5.5 to 1 lb/in² (38 to 7 kPa). This malfunction was traced later to the air inlet snorkel valve. Vibrations had loosened a pin in the snorkel valve and allowed the valve to open. Ham was safe in his own couch spacesuit and did not suffer any ill effects from the loss of cabin pressure. His couch spacesuit pressure remained normal, and suit temperature stayed well within the 60 to 80 degrees Fahrenheit (16 to 26 °C) optimum range. Because of over acceleration of the launch vehicle and the boost from the escape rocket, a speed relative to the Earth's surface of was reached instead of the planned. At apogee Ham's spacecraft was 48 mile (77 km) farther downrange than planned. Ham was weightless for 6.6 minutes instead of the 4.9 minutes that were planned. The spacecraft landed 422 mile (679 km) downrange after a 16.5 minute flight. He received 14.7 g (144 m/s²) during reentry, almost 3 g (29 m/s²) greater than planned. Ham performed his tasks well, pushing levers about 50 times during the flight. Onboard cameras filming Ham's reaction to weightlessness showed a surprising amount of dust and debris floating around inside the capsule during apogee. The spacecraft splashed down about 12:12 pm. EST, out of sight from recovery forces. About 12 minutes later, the first recovery signal was received from the spacecraft. Tracking showed it was about 60 mile (97 km) from the nearest recovery ship. Twenty seven minutes after landing, a search plane sighted the capsule floating upright in the Atlantic. The search plane requested that the Navy send its rescue helicopters from the closest ship carrying them. When helicopters arrived they found the spacecraft on its side, taking on water, and submerging. Upon water impact, the beryllium heat shield had bounced against the capsule bottom, punching two holes in the titanium pressure bulkhead. The landing bag had worn badly, and the heatshield was torn free from the spacecraft before recovery. After the craft capsized, the open snorkel valve let still more sea water enter the capsule. When the helicopter crew finally latched onto and picked up Ham's spacecraft at 18:52 UTC., they estimated there was about of sea water aboard. The spacecraft was flown to and lowered to the deck of Donner. When the spacecraft was opened Ham appeared to be in good condition and readily accepted an apple and half an orange.
Ұшудан кейінгі
Ұшу кезінде туындаған техникалық бұзылыстарға байланысты, Меркурий Редстоун MR 3-ке жоспарланған адамды қабылдауға дайын емес деп танылды. Бұл ұшу, Меркурий Редстоун БД күштеткішін дамытудың соңғы сынақ ұшуына дейін кейінге шегерілді. Ғарышқа ұшқаннан кейін Хам 17 жыл бойы Вашингтондағы Ұлттық зообаққа ауыстырылды, ал 1981 жылы Солтүстік Каролинадағы зообаққа, басқа шимпанзелер тобымен бірге өмір сүру үшін көшірілді. Ол 1983 жылдың 19 қаңтарында 26 жасында қайтыс болды. Хам Нью-Мексико штатының Аламогордо қаласындағы Нью-Мексико Ғарыш тарихы мұражайында жерленген. Ол ғарышқа ұшқан көптеген жануарлардың бірі еді. Хамның қосалқысы Минни, Меркурий бағдарламасы үшін дайындалған жалғыз әйел шимпанзе болды. Меркурий бағдарламасындағы рөлі аяқталғаннан кейін Минни Әуе күштерінің шимпанзелерді көбейту бағдарламасына қатысты, тоғыз бала туды және шимпанзелер тобының бірнеше мүшелерінің балаларын тәрбиелеуге көмектесті. Ол соңғы тірі қалған ғарышқа ұшқан шимпанзе болды. Ол 1998 жылдың 14 наурызында 41 жасында қайтыс болды. Меркурий ғарыш кемесі №5, Меркурий Редстоун 2 миссиясында пайдаланылған, қазір Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласындағы Калифорния Ғылым орталығында қойылған.
With the malfunctions during the flight, the Mercury Redstone was deemed not ready for a human passenger planned for MR 3. It was postponed pending a final booster development flight, Mercury Redstone BD. After his spaceflight, Ham was transferred to the National Zoo in Washington, D. C. for 17 years and then in 1981 was moved to a zoo in North Carolina to live with a colony of other chimpanzees. He died on January 19, 1983, at the age of 26. Ham is buried at the New Mexico Museum of Space History in Alamogordo, New Mexico. He was one of many animals in space. Ham's backup, Minnie, was the only female chimpanzee trained for the Mercury program. After her role in the Mercury program ended, Minnie became part of an Air Force chimp breeding program, producing nine offspring and helping raise the offspring of several other members of the chimpanzee colony. She was the last surviving astro chimp. She died at the age of 41 on March 14, 1998. Mercury spacecraft No. 5, used in the Mercury Redstone 2 mission, is currently displayed at the California Science Center, Los Angeles, California.
Mercury Redstone 2 суборбитальдық ұшу оқиғалары
T+ уақыт оқиғаның сипаттамасы T+00:00:00 Көтермелеу Меркурий Редстоун көтеріледі, борттағы сағат басталады. T+00:00:16 Бағдарламалық иілім Редстоун 90°-тан 45°-қа қарай секунд сайын 2° жылдамдықпен иіледі. T+00:00:40 Иілім бағдарламасының аяқталуы Редстоун 45 градус иілімге жетеді. T+00:01:00 Аномалия Компьютерлер иілім бұрышының 46 градусқа дейін көтерілгенін хабарлайды. T+00:01:24 Макс Q Максималды динамикалық қысым ~575 фунт-күш/фут² (27,5 кПа). T+00:02:17 BECO Редстоун қозғалтқышының тоқтауы – Көтергіш қозғалтқышының 3 секунд ертерек тоқтауы. T+00:02:17 Апаттық жағдай, Капсуладан бөліну Ұшырудан құтылу жүйесі іске қосылды, құтқару күштеріне шұғыл хабарлама жіберілді. T+00:02:18 Ақаулық Сноркель клапаны ашылды, кабинадағы қысым 5,5 пси-ден 1 пси-ге (38-ден 7 кПа-ға) төмендеді. T+00:02:19 Ретро-жинақ тастау Ретро-жинақ тасталады, жылу қалқаны ашық күйде қалады. T+00:02:20 Мұнараны тастау Құтылу мұнарасы тасталды. T+00:02:35 Айналу маневрі Капсуланың ASCS жүйесі капсуланы 180 градусқа айналдырады, жылу қалқаны алға қарап тұрады. Мұры 34 градусқа төмен иіледі. T+00:05:00 Апогей Апогей шамамен 157 миль (253 км) биіктікте, ұшыру алаңынан 198 миль (319 км) қашықтықта жетіледі. T+00:05:45 Перископты жинау Перископ қайта кіруге дайындық барысында автоматты түрде жиналады. T+00:06:20 Ретро-бағдарлама маневрі ASCS капсуланы 34 градус мұрын төмен, 0 градус еңкеу және 0 градус рульмен бағыттайды. T+00:08:24 .05 G маневрі ASCS қайта кірудің басталуын анықтайды және капсуланы қайта кіру кезінде тұрақтандыру үшін секунд сайын 10 градус жылдамдықпен айналдырады. T+00:10:47 Тормоз парашютін ашу Тормоз парашюті 22 000 фут (6706 м) биіктікте ашылады, капсуланың түсу жылдамдығын баяулатып, тұрақтандырады. T+00:10:54 Сноркельді іске қосу Таза ауа сноркелі 20 000 фут (6096 м) биіктікте іске қосылады. ЭКЖ кабинаны салқындату үшін төтенше оттегі режиміне ауысады. T+00:11:24 Негізгі парашютті ашу Негізгі парашют 10 000 фут (3048 м) биіктікте ашылады. Түсу жылдамдығы баяулайды. T+00:11:29 Қондыру қапшығын ашу Қондыру қапшығы ашылады, жылу қалқаны 4 фут (1 м) төмен түседі. T+00:11:29 Отынды төгу Қалған сутек пероксиді отыны автоматты түрде төгіледі. T+00:16:39 Суға қону Капсула ұшыру алаңынан 679 км қашықтықта суға қонады. T+00:16:39 Құтқару құралдарын іске қосу Құтқару құралдары жинағы іске қосылады. Жинаққа жасыл бояу маркері, құтқару радио маяғы және сым антеннасы кіреді.
T+ Time Event Description T+00:00:00 Liftoff Mercury Redstone lifts off, onboard clock starts. T+00:00:16 Pitch Program Redstone pitches over 2 deg/s from 90 deg to 45 deg. T+00:00:40 End Pitch Program Redstone reaches 45 deg pitch. T+00:01:00 Anomaly Computers report pitch angle is 46 deg and rising. T+00:01:24 Max Q Maximum dynamic pressure ~575 lbf/ft² (27.5 kPa). T+00:02:17 BECO Redstone engine shutdown – Booster Engine Cutoff 3 seconds early. T+00:02:17 Abort, Capsule Separation Launch escape system fired, mayday message signal sent to the recovery forces. T+00:02:18 Malfunction Snorkel valve opened, cabin pressure dropped from 5.5 to 1 psi (38 to 7 kPa). T+00:02:19 Retro Pack Jettison Retro pack is jettisoned, leaving heatshield clear. T+00:02:20 Tower Jettison Escape Tower Jettison. T+00:02:35 Turnaround Maneuver Capsule ASCS system rotates capsule 180 degrees, to heat shield forward attitude. Nose is pitched down 34 degrees. T+00:05:00 Apogee Apogee of about 157 mile (253 km) reached at 198 mile (319 km) downrange from launch site. T+00:05:45 Retract Periscope Periscope is automatically retracted in preparation for reentry. T+00:06:20 Retro Attitude Maneuver ASCS orients capsule in 34 degrees nose down pitch, 0 degrees roll, 0 degrees yaw. T+00:08:24 .05 G Maneuver ASCS detects beginning of reentry and rolls capsule at 10 degrees per second to stabilize capsule during reentry. T+00:10:47 Drogue Parachute Deploy Drogue parachute deployed at 22,000 feet (6706 m) slowing descent to and stabilizing capsule. T+00:10:54 Snorkel Deploy Fresh air snorkel deploys at 20,000 feet (6096 m). ECS switches to emergency oxygen rate to cool cabin. T+00:11:24 Main Parachute Deploy Main parachute deploys at 10,000 feet (3048 m). Descent rate slows to T+00:11:29 Landing Bag Deploy Landing bag deploys, dropping heat shield down 4 feet (1 m). T+00:11:29 Fuel Dump Remaining hydrogen peroxide fuel automatically dumped. T+00:16:39 Splashdown Capsule lands in water about 422 mile (679 km) downrange from launch site. T+00:16:39 Rescue Aids Deploy Rescue aid package deployed. The package includes green dye marker, recovery radio beacon and whip antenna.