1967 жылғы Аполлон-1 ғарыш кемесінің өрттен жойылғаны

Кіріспе

АҚШ-тың жоспарланған ғарыш сапары қаза тауып, жақын жерде болған өрт салдарынан жойылды (1967).

Аполлон-1, бастапқыда AS-204 деп белгіленген, Аполлон бағдарламасының алғашқы адамдармен атқарылатын миссиясы болуы жоспарланған еді.

Бірінші қосалқы экипаж (1966 жылдың сәуірінен желтоқсан аралығында)

Бұл сымдағы нашар нүкте сонымен қатар, ағып кетуге бейім этиленгликоль/су салқындату желісінің түйіскен жеріне жақын жерде орналасқан еді. 1967 жылғы 29 мамырда ЭКС-те (Жасалған ғарыш кемелері орталығында) сымның күміс анодымен этиленгликоль ерітіндісінің электролизі қауіпті екені анықталды, ол күшті экзотермиялық реакция тудырып, «Аполлон» командалық модулінің таза оттегі атмосферасындағы этиленгликоль қоспасын тұтандыруға қабілетті. Иллинойс технология институтында жүргізілген тәжірибелер күміс жалатылған сымдар үшін қауіп бар екенін, бірақ тек мыс немесе никель жалатылған мыс үшін емес екенін растады. Шілде айында ASPO «Солтүстік Америка» және «Грумман» компанияларына «Аполлон» ғарыш кемесінде этиленгликольдің төгілуі мүмкін жерлерге жақын күміс немесе күміс жалатылған электр контактілерінің болмауын қамтамасыз етуді бұйырды.

Таза оттегі атмосферасы

Ұшыру процедурасын симуляциялау үшін кабина стандартты теңіз деңгейінен жоғары атмосфералық қысымда, номиналды ұшыру деңгейінде таза оттегімен қысымға түсірілді. Бұл атмосферадағы оттегінің жартылай қысымынан бес есе артық, сондықтан әдетте тұтанғыш емес саналатын материалдар да өте тұтанғыш болып, жалынданады. Жоғары қысымды оттегі атмосферасы бұрынғы Меркурий және Близнецов бағдарламаларында сәтті қолданылған. Ұшыру алдындағы қысым, азотты қамтитын ауаны сығырып шығарып, оның орнына таза оттегі толтыру және сонымен қатар, герметикалық жабылатын есіктің қақпағын бекіту мақсатында, сыртқы қысымнан қасақана жоғары етілді. Ұшыру кезінде қысым біртіндеп төмендеп, ұшу деңгейіне жеткізілетін болды, бұл астронавттардың тыныс алуына жеткілікті оттегі мөлшерін қамтамасыз ететін және өрт қаупін азайтатын шара еді. Аполлон-1 экипажы 1966 жылдың 18-19 қазанында Операциялар және тексеру ғимаратының биіктік (вакуум) камерасында өздерінің ғарыш кемесімен бұл процедураны сәтті сынап көрді, ал Ширра, Эйзель және Каннингэмнің резервтік экипажы оны 30 желтоқсанда қайталады. Тергеу комиссиясы осы сынақтар барысында командалық модульді таза оттегімен төрт рет толық қысымға түсіргенін, жалпы алты сағат он бес минутқа дейін, ал бұл көрсеткіш «плагтар шығарылған» (plugs out) сынағынан екі жарым сағатқа артық екенін атап өтті.

Қақпақтың құрылысы

Ішкі люк қақпағы сыртқы қысымнан жоғары қысыммен тығыздалған тығын есік конструкциясын қолданды. Ұшыруға арналған қалыпты қысым деңгейі (қоршаған ортадан жоғары) қақпақты артық қысым шығарылғанша алып тастауға мүмкіндік бермейтін жеткілікті күш құрады. Төтенше жағдайдағы процедура Гриссомға кабинаның желдеткіш клапанын бірінші болып ашуды, содан кейін Уайтқа қақпақты алып тастауға рұқсат беруді талап етті. Өртке дейін Аполлон астронавттары люктің сыртқа қарай ашылатын конструкцияға өзгертуді ұсынған, және бұл өзгеріс Block II командалық модулінің жобасына енгізілуге жоспарланған еді. Дональд К. Слейтонның апатты тергеу алдындағы куәлігінде айтылғандай, бұл шешім авариялық эвакуация емес, ғарышқа шығу мен ұшу соңында оңай шығу үшін жасалған. North American Aviation Аполлон үшін оттегі-азот қоспасын қолдануды ұсынған, бірақ NASA бұл ұсыныстан бас тартқан. Таза оттегі конструкциясы қауіпсіз, аз күрделі және жеңіл салмақты деп саналды. Әкімші орынбасары Сейманс өзінің "Аполлон жобасы: қиын шешімдер" атты монографиясында NASA-ның инженерлік тұрғысынан жасаған ең ірі қатесі – командалық модульді сынақтан өткізу алдында өртке төзімділігін сынап жатпағаны екенін жазды. 2009 жылғы BBC деректік фильмінің "NASA: Триумф және трагедия" алғашқы эпизодында Джим МакДивит NASA-ның 100% оттегі атмосферасының жануға қалай әсер ететінін білмегенін айтты. 2007 жылғы "Айдың көлеңкесінде" деректік фильмінде басқа астронавттар да осыған ұқсас пікірлер білдірген.

Ескерткіштер

Гас Гриссом мен Роджер Шаффи Арлингтон ұлттық зиратында жерленді. Эд Уайт Нью-Йорк штатының Вест-Пойнт қаласындағы АҚШ Әскери академиясының аумағындағы Вест-Пойнт зиратында жерленді. НАСА қызметкерлері Эд Уайттың жесірі Пэт Уайтқа күйеуінің де Арлингтонда жерленуіне рұқсат беру үшін қысым жасауға тырысты, бұл оның тілегіне қайшы екенін ол білген; алайда, астронавт Фрэнк Борман олардың бұл әрекеттеріне кедерес келтірді. Аполлон-1 экипажының есімдері Флорида штатының Меррит аралындағы Кеннеди ғарыш орталығының келушілер кешеніндегі Space Mirror Memorial ескерткішіне, қызмет барысында қаза тапқан көптеген астронавттардың қатарында жазылған. Президент Джимми Картер 1978 жылдың 1 қазанында Гриссомға Конгресс ғарыш медалін қаза болғаннан кейін табыстады. Президент Билл Клинтон 1997 жылдың 17 желтоқсанында Уайт пен Шаффиге осы медальды табыстады. Аполлон-1 миссиясының белгісі Аполлон-11 экипажының мүшелері Нил Армстронг пен Базз Олдриннің алғашқы айға қонғаннан кейін Ай бетінде қалдырылды. Аполлон-15 миссиясы Ай бетінде "Құлаған ғарышкер" атты шағын ескерткіш мүсінін және Аполлон-1 экипажының, сондай-ақ кеңістіктегі адамды зерттеу жолында қаза болған совет космонавттарының есімдері жазылған тақташаны қалдырды.

34-ші ұшыру кешені

Аполлон-1 өртінен кейін 34-ші ұшыру кешені тек Аполлон-7 ұшыру үшін қолданылды, содан кейін бетоннан жасалған ұшыру тұғырына дейін бөлшектелді. Тұғыр және бірнеше басқа бетон және болаттан құралған конструкциялар әлі де сол жерде сақталған. Тұғырдың үстінде экипажға арналған екі ескерткіш тақта орнатылған. "Аполлон-1 экипажына" арналған "Ad Astra per aspera" ескерткіш тақтасы 1998 жылғы "Армагеддон" фильмінде көрсетілген. "Аполлон-1 экипажының жадына" арналған тақташа Уэйн Хейлдің NASA ғарыш бағдарламасы туралы "Реквием" атты еңбегінің соңында цитаталанған. Жыл сайын Аполлон-1 экипажының туыстары еске алу рәсіміне шақырылады, ал Кеннеди ғарыш орталығының келушілер кешені тарихи Кейп-Канаверал ұшыру алаңдарының арасында бұл орынды көрсетеді. 2005 жылдың қаңтар айында, бір ғарышкердің колледждегі сыныптасы салған үш гранитті орындық ұшыру алаңшасының оңтүстік жиегіне орнатылды. Әр орындықта бір ғарышкердің аты және оның әскери атағы көрсетілген.

Жұлдыздар, Ай мен Марстағы жер бедері

Аполлон астронавттары жиі ғарыш кемелерінің инерциялық навигациялық платформаларын бағыттап, Жер мен Айға қатысты өз орнын оптикалық құралдармен жұлдыздарды анықтау арқылы білді. Аполлон-1 экипажы әзіл ретінде Аполлон каталогындағы үш жұлдызға өздерінің есімдерін берді және оларды NASA құжаттамасына енгізді. Гамма Кассиопеясы – Иван (Гас Гриссомның орта аты) сөзінің кері жазылуынан пайда болған Navi аталды. Iota Ursae Majoris – Эдвард Х. Уайт II үшін "Екінші" сөзінің кері жазылуынан жасалған Dnoces болды. Ал Гамма Велорумы – Роджер (Шаффи) есімінің кері жазылуынан туған Regor аталды. Бұл есімдер Аполлон-1 апатынан кейін тез танылып, кейінгі Аполлон экипаждарымен жиі қолданылды. Ай бетіндегі кратерлер мен Марстағы төбелер Аполлон-1 астронавттарының құрметіне аталды.

Азаматтық және басқа да ескерткіштер

Хантсвиллдегі үш мемлекеттік мектеп (Джордж Маршалл ғарыш ұшу орталығы мен АҚШ ғарыш және зымыран орталығының үйі): Виргиль И. Гриссом орта мектебі, Эд Уайт орта мектебі және Чаффи бастауыш мектебі. Эд Уайт II бастауыш және STEM (бастауыш ғылым, технология, инженерия және математика) бағытталған мектебі, Джонсон ғарыш орталығының жанында, Техас штатының Эль-Лаго қаласында орналасқан. Уайт Эль-Лагода (Нил Армстронгтың үйіне іргелес) тұрды. Гриссом немесе Вирджил И. Гриссом орта мектептері Мишавакада (Индиана штаты), Стерлинг-Хайтс, Мичиган және Тинли-Парк, Иллинойс штатында бар. Принстондағы Вирджил Гриссом бастауыш мектебі және Элдридждегі Эдвард Уайт бастауыш мектебі Солтүстік Скотт білім беру ауданының құрамына кіреді, ал тағы үш бастауыш мектеп астронавттар Нил Армстронг, Джон Гленн және Алан Шепардтың есімдерімен аталады. Нью-Йорктегі Рочестердегі №7 мектеп Виргиль И. Гриссом мектебі деп те аталады. 1970-ші жылдардың басында Нью-Йорк штатының Амхерст қаласындағы үш көше Чаффи, Уайт және Гриссомның құрметіне аталды. 1991 жылы Гриссом-драйвте тұрғын үйлер салынбағандықтан, аудан коммерциялық мүлік ретінде қайта жаратылды; Гриссом көшесінің белгісі алынып тасталды және көше сол жерде орналасқан банкет залының құрметіне Классикалық V драйвы деп аталды. THUMS аралдары, Калифорния штатының Лонг-Бич портындағы төрт жасанды мұнай өндіру аралдары Гриссом, Уайт, Чаффи және Теодор Фримен деп аталды. Роджер Б. Чаффи планетарийі Гранд-Рапидс қоғамдық мұражайында орналасқан. Роджер Б. Чаффи естелік бульвары Вайомингте, Мичиган штатында, Гранд-Рапидстің ең ірі қалашығы, бүгінде өнеркәсіптік парк, бірақ бұрынғы Гранд-Рапидс әуежайының орнында салынған. Солтүстік-оңтүстік қону-көтеру жолағының үлкен бөлігі бүгінде Роджер Б. Чаффи естелік бульварының жол бойы ретінде пайдаланылады. Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы Роджер Б. Чаффи стипендиялық қоры жыл сайын Чаффидің құрметіне инженерлік немесе ғылым саласында мансапты жоспарлап отырған бір студентті марапаттайды. Калифорния штатының Фуллертон қаласындағы үш іргелес саябақ Гриссом, Чаффи және Уайт есімдерімен аталған. Саябақтар бұрынғы Hughes Aircraft зерттеу және әзірлеу кешеніне жақын орналасқан. Hughes Space and Communications Company, Hughes компаниясының еншілес кәсіпорны, Apollo бағдарламасы үшін құрамдас бөліктер жасады. Индиана штатының Батыс Лафайеттедегі Пердью университетінің кампусындағы екі ғимарат Гриссом және Чаффи есімдерімен аталған (екеуі де Пердью түлектері). Гриссом залында Индустриялық инженерия мектебі орналасқан (жаңа Нил Армстронг Инженерия залына көшуге дейін Аэронавтика және Астронавтика мектебі орналасқан). 1965 жылы салынған Чаффи залы – Морис Дж. Зукроу зертханаларының әкімшілік орталығы, онда жану, қозғалтқыш, газ динамикасы және осымен байланысты салалар зерттеледі. Чаффи залында 72 орындық аудитория, кеңселер және әкімшілік қызметкерлер бар. Сатурн V ғимаратынан алыс емес жердегі Хьюстондағы Джонсон ғарыш орталығында NASA-ның Астронавттар ескеретін бағында әр астронавтқа арналған ағаштар отырғызылды, сондай-ақ "Челленджер" және "Колумбия" апаттарында қаза болған әр астронавтқа арналған ағаштар отырғызылды. Ғарыш орталығына келушілер бақтың жанында бір сәт үнсіздік сақтайды, ал ағаштарды NASA Road 1-ден көруге болады. 1968 жылы Индиана штатының Перу қаласына жақын орналасқан Банкер-Хилл әуе күштері базасы Гриссом әуе күштері базасы деп қайта аталды. Базадағы VOR әуе навигациялық маяқтың үш әріпті коды GUS. Барлық үш Apollo 1 астронавты Джексонвиллде, Флорида штатында еске алынған: Эдвард Х. Уайт орта мектебі, Чаффи жолы және Гриссом драйвы.

Three public schools in Huntsville, Alabama (home of George C. Marshall Space Flight Center and the U. S. Space & Rocket Center): Virgil I. Grissom High School, Ed White Middle School, and the Chaffee Elementary School. Ed White II Elementary e STEM (Elementary Science, Technology, Engineering and Math) Magnet school in El Lago, Texas, near the Johnson Space Center. White lived in El Lago (next door to Neil Armstrong). There are Grissom or Virgil I. Grissom middle schools in Mishawaka, Indiana, Sterling Heights, Michigan, and Tinley Park, Illinois. Virgil Grissom Elementary School in Princeton, Iowa, and the Edward White Elementary School in Eldridge, Iowa, are both part of the North Scott Community School District also naming the other three elementary schools after astronauts Neil Armstrong, John Glenn, and Alan Shepard. School #7 in Rochester, New York, is also known as the Virgil I. Grissom School. In the early 1970s, three streets in Amherst, New York, were named for Chaffee, White and Grissom. By 1991, when no homes had been built on Grissom Drive, the area was repurposed as commercial property; the Grissom street sign was removed and the street renamed Classics V Drive for the banquet hall that occupied the land. The THUMS Islands, four man made oil drilling islands in the harbor off Long Beach, California, are named Grissom, White, Chaffee and Theodore Freeman. The Roger B. Chaffee Planetarium is located at the Grand Rapids Public Museum. Roger B. Chaffee Memorial Boulevard in Wyoming, Michigan, the largest suburb of Grand Rapids, Michigan, which is today an industrial park, but exists on the site of the former Grand Rapids Airport. A large portion of the north south runway is used today as the roadway of the Roger B. Chaffee Memorial Boulevard. Roger B. Chaffee Scholarship Fund in Grand Rapids, Michigan, each year in memory of Chaffee honors one student who intends to pursue a career in engineering or the sciences
Three adjacent parks in Fullerton, California, are each named for Grissom, Chaffee and White. The parks are located near a former Hughes Aircraft research and development facility. A Hughes subsidiary, Hughes Space and Communications Company, built components for the Apollo program. Two buildings on the campus of Purdue University in West Lafayette, Indiana, are named for Grissom and Chaffee (both Purdue alumni). Grissom Hall houses the School of Industrial Engineering (and was home to the School of Aeronautics and Astronautics before it moved into the new Neil Armstrong Hall of Engineering). Chaffee Hall, constructed in 1965, is the administration complex of Maurice J. Zucrow Laboratories where combustion, propulsion, gas dynamics, and related fields are studied. The Chaffee Hall contains a 72 seat auditorium, offices, and administrative staff. A tree for each astronaut was planted in NASA's Astronaut Memorial Grove at the Johnson Space Center in Houston, Texas, not far from the Saturn V building, along with trees for each astronaut from the Challenger and Columbia disasters. Tours of the space center pause briefly near the grove for a moment of silence, and the trees can be seen from nearby NASA Road 1. In 1968, Bunker Hill Air Force Base near Peru, Indiana was renamed Grissom Air Force Base. The three letter code for the VOR air navigation beacon at the base is GUS. All three Apollo 1 astronauts are memorialized in Jacksonville, Florida: Edward H. White High School, Chaffee Road, and Grissom Drive.

CM-012 қалдықтары

Аполлон-1 командалық модулі ешқашан жұртшылыққа көрсетілмеген. Апаттан кейін ғарыш кемесі алынып, Кеннеди ғарыш орталығына жеткізілді, себебі апаттың себебін анықтау үшін тексеру комиссиясының бөлшектеу жұмысын жеңілдету қажет болды. Тергеу аяқталғаннан кейін, ол Вирджиния штатының Хэмптон қаласындағы НАСА Лэнгли зерттеу орталығына көшіріліп, қауіпсіз сақтау қоймасына орналастырылды. 2007 жылдың 17 ақпанында CM 012-нің бөліктері шамамен 90 фут (27 метр) қашықтыққа, жаңа, экологиялық бақылаудағы қоймаға көшірілді. Осыған бірнеше апта бұрын Гас Гриссомның інісі Лоуэлл CM 012-ні 34-ші ұшыру кешенінің бетон қалдықтарына мәңгілікке көміп тастауды ұсынған еді. 2017 жылдың 27 қаңтарында, өрттің 50 жылдығы күні, NASA Аполлон-1 ғарыш кемесінің люгін Кеннеди ғарыш орталығындағы Сатурн V зымыран орталығында қойды. KSC келушілер кешенінде Challenger және Columbia ғарыш кемелерінің бөліктері бар ескерткіштер де орналасқан, олар Space Shuttle Atlantis көрмесінде көрсетілген. "Бұл өте ұзақ күткен нәрсе. Бірақ біз осыған қуаныштымыз", - деді Гас Гриссомның үлкен ұлы Скотт Гриссом.

Танымал мәдениетте

Апат және оның салдары 1998 жылғы HBO мини-сериалының "Аполлон-1" атты 2-ші бөлімінде көрсетілген. Миссия мен апат 2015 жылы ABC телеарнасының "Астронавт әйелдер клубы" сериалының 8-ші "Rendezvous" және 9-шы "Abort" эпизодтарында жарылған. Бұл оқиға 2015 жылғы The Race for Space альбомынан Public Service Broadcasting тобының "Fire in the Cockpit" ("Кабинадағы өрт") атты әнінің тақырыбы болды. Оқиға 2018 жылғы "Бірінші адам" фильмінде бейнеленген. 1995 жылғы "Аполлон-13" фильмінің басында апаттың қысқаша көркемделіп көрсетілуі бар. Апат және одан кейін NASA-да қауіпсіздікке көңіл аудару Apple TV+ сериалының алғашқы екі эпизодында зерттеледі, "Барлық адамзат үшін".