Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1966 жылы NASA-ның Gemini бағдарламасы бойынша ұшқыштармен ғарышқа ұшу
1966 crewed spaceflight within NASA's Gemini program
Gemini 10 (ресми түрде Gemini X) – 1966 жылы NASA-ның Gemini бағдарламасындағы ұшқыштармен жасалған ғарышқа ұшу. Бұл 8-ші экипажды Gemini ұшуы, 16-шы американдық экипаждық ғарыш сапары және жалпы тарихындағы 24-ші ғарышқа ұшу (X-15 ұшулары да ескерілген). Аталған миссияны болашақ STS-1 командирі Джон Янг және болашақ Apollo 11 командалық модулінің пилоты Майкл Коллинз жүзеге асырды, осы сапарда Коллинз ғарыштан экипажсыз екі рет шыққан алғашқы адам атанды.
Gemini 10 (officially Gemini X) was a 1966 crewed spaceflight in NASA's Gemini program. It was the 8th crewed Gemini flight, the 16th crewed American flight, and the 24th spaceflight of all time (includes X 15 flights over ). During the mission, flown by future STS 1 Commander John Young and future Apollo 11 Command Module Pilot Michael Collins, Collins became the first person to perform two extravehicular activities.
Мақсаттар
Gemini 10 кездесу және Agena Target Vehicle (ATV) есебінен байланыс жасауға, сондай-ақ ашық ғарышқа шығуға арналған. "Жетіз" миссиясынан қалған ATV-мен де байланыс жасау жоспарланған. Осы Agena батареясы бірнеше ай бұрын тоқтаған, сондықтан жақындасу және байланыс жасау пассивті нысанмен кездесуге қабілетті екенін көрсетеді. Бұл Agena-ның өзіндік қозғалтқышын іске қосқан алғашқы миссия болды, бұл оларға жоғары орбитаға жетуге мүмкіндік берді. Gemini 10 жоғары биіктіктегі радиация мәселе тудырмайтынын анықтады. Төменгі орбитадағы Agena күштегішімен байланыс жасағаннан кейін, Янг пен Коллинз оны уақытша биік орбитаға көтеру үшін пайдаланды. Бірінші Agena-дан кеткеннен кейін, олар "Жетіз" миссиясы тоқтатылғаннан кейін қалған Agena-мен кездесті – осылайша бағдарламаның алғашқы екі ретті кездесуін жүзеге асырды. Екінші Agena-да электр қуаты болмағандықтан, кездесу тек көзбен, радарсыз жасалды. Кездесуден кейін Коллинз 15 метрлік тізгіш арқылы ұйықтаған Agena-ға ашық ғарышқа шықты, осылайша орбитада басқа ғарыш кемесімен кездескен алғашқы адам атанды. Содан кейін Коллинз Agena-ның жанынан ғарыш шаңын жинауға арналған панельді алды. Тізгішін "Жетіз" және Agena-дан алыс ұстауға назар аударғанда, Коллинстің Hasselblad камерасы өздігінен босап, алыстап кетті, сондықтан ол ашық ғарышқа шығу кезінде суретке түсе алмады.
Gemini 10 was designed to achieve rendezvous and docking with an Agena Target Vehicle (ATV), and EVA. It was also planned to dock with the ATV from the Gemini 8 mission. This Agena's battery power had failed months earlier, and an approach and docking would demonstrate the ability to rendezvous with a passive object. It would also be the first mission to fire the Agena's own rocket, allowing them to reach higher orbits. Gemini 10 established that radiation at high altitude was not a problem. After docking with their Agena booster in low orbit, Young and Collins used it to climb temporarily to After leaving the first Agena, they then rendezvoused with the derelict Agena left over from the aborted Gemini 8 flight—thus executing the program's first double rendezvous. With no electricity on board the second Agena, the rendezvous was accomplished with eyes only—no radar. After the rendezvous, Collins spacewalked over to the dormant Agena at the end of a 50 feet (15 m) tether, making him the first person to meet another spacecraft in orbit. Collins then retrieved a cosmic dust collecting panel from the side of the Agena. As he was concentrating on keeping his tether clear of the Gemini and Agena, Collins' Hasselblad camera worked itself free and drifted away, so he was unable to take photographs during the spacewalk.
Ұшу
Агена екінші рет сәтті ұшырылды, «Жетіз» 6 және 9 ғарыш кемелері үшін мақсаттармен мәселелер туғаннан кейін. «Жетіз» 10 100 минуттан кейін ұшып, орбитаға енді. Олар Агенадан кейін қалды. Ұшыру кезінде екі ерекше оқиға болды. Ұшып көтерілгенде, жанармай құю шлангы босату арқанымен ілігіп қалды. Ол LC 19 қызмет көрсету мұнарасынан жыртылып, көтерілу кезінде екінші сатыға жалғанып қалды. Бақылау камерасының түсірілімінде де бірінші сатыдағы тотықтырғыш резервуарының күмбезі сатыдан бөлінгеннен кейін жарылып, азот тетрооксидінің бұлты шыққандығы көрінді. Бірінші сатыдағы телеметриялық құрылғы сатыдан бөлінген кезде өшірілгендіктен, көру деректері ғана қол жетімді болды. Titan II ICBM ұшыруларының түсірілген фильмдерін қарау кезінде кем дегенде жеті басқа сатыдан кейінгі резервуар жарылулары анықталды, бұл, ең болмаса, ұшып бара жатқан сынықтардан, екінші саты қозғалтқышының түтінінен немесе құрылымдық деформациядан туындаған болуы мүмкін. NASA ақырында бұл құбылыстың астронавттар үшін қауіпті еместігіне көз жеткізіп, түзету шараларын қабылдамады. Gemini 10 Agena Info Agena GATV 5005 NSSDC ID: 1966 065A Жаппай ұшыру орны LC 14 Ұшыру күні 18 шілде 1966 Ұшыру уақыты 20:39:46 UTC 1-ші перигей 1-ші апогей кезеңі 90,46 м Еңіс 28.85 Жерге қайта кіру 29 желтоқсан 1966
The Agena launched perfectly for the second time, after problems had occurred with the targets for Gemini 6 and 9. Gemini 10 followed 100 minutes later and entered a orbit. They were behind the Agena. Two anomalous events occurred during the launch. At liftoff, a propellant fill umbilical became snared with its release lanyard. It ripped out of the LC 19 service tower and remained attached to the second stage during ascent. Tracking camera footage also showed that the first stage oxidizer tank dome ruptured after staging and released a cloud of nitrogen tetroxide. The telemetry package on the first stage had been disabled at staging, so visual evidence was the only data available. Film review of the Titan II ICBM launches found at least seven other instances of post staging tank ruptures, most likely caused by flying debris, second stage engine exhaust, or structural bending. NASA finally decided that this phenomenon did not pose any safety risk to the astronauts and took no corrective action. Gemini 10 Agena Info Agena GATV 5005 NSSDC ID: 1966 065A Mass Launch site LC 14 Launch date July 18, 1966 Launch time 20:39:46 UTC 1st perigee 1st apogee Period 90.46 m Inclination 28.85 Reentered December 29, 1966
Бірінші кездесу
Колинз секстанты навигация үшін қолдана алмады, өйткені ол күтілгендей жұмыс істемеді. Бастапқыда ол аспандағы жарқырауды нағыз көкжиек деп қате түсініп, жұлдыздар бойынша координаттарды анықтауға тырысты. Кескін дұрыс болмағанда, ол басқа құралды сынады, бірақ оны пайдалану ыңғайлы емес еді, өйткені оның көру бұрышы өте тар болды. Олардың қолындағы резервтік нұсқа – жердегі компьютерлер болды. Олар алғашқы күйдіруді жасап, орбитаға енді. Алайда Янг келесі күйдіру кезінде ғарыш кемесін сәл бұрып алғанын, соның салдарынан орбитадан тыс қателіктерге себеп болғанын байқамады. Бұл екі қосымша күйдіруді қажет етті, ал «Агенамен» қосылған кезде отынның 60 пайызы жұмсалды. «Агенамен» «Жемізді» мүмкіндігінше ұзақ уақыт біріктіріп ұстауға шешім қабылданды, себебі бұл «Агенадағы» отынды кеңістіктегі бағытты басқару үшін пайдалануға мүмкіндік беретін еді. «Агена» қозғалтқышының алғашқы күйдірілісі 80 секундқа созылды және оларды орбитаға шығарды. Бұл адамның жеткен ең биік нүктесі болды, бірақ рекордты жақын арада «Жеміз 11» басып өтті, ол одан да жоғары көтерілді. Бұл экипаж үшін қиын жағдай болды. «Жеміз» және «Агена» алдыңғы бөліктерімен біріккендіктен, Жерден ұшырылғандағы «көздер ішке қарай» емес, «көздер сыртқа қарай» сезімі болды. Экипаж апогейге жеткенде бірнеше сурет түсірді, бірақ ғарыш кемесінде не болып жатқанына көбірек қызығушылық танытты – жүйелерді тексеру және радиация дозаметрін бақылау. Содан кейін олар сегіз сағаттық ұйқыға берілді, сосын жаңа бір күнді қарсы алуға дайын болды. Экипаждың алғашқы міндеті – «Агена» қозғалтқышымен екінші күйдіруді жасап, оларды «Жеміз 8» «Агенасымен» бірдей орбитаға енгізу болды. Бұл 19 шілдеде 20:58 UTC-де болды және 78 секундқа созылды, олардың жылдамдығын азайтып, оларды орбитаға енгізді. Олар орбитаны дөңгелек ету үшін «Агенаны» тағы бір рет күйдірді.
Collins was unable to use the sextant for navigation as it did not seem to work as expected. At first he mistook airglow as the real horizon when trying to make some fixes on stars. When the image didn't seem right he tried another instrument, but this was not practical to use as it had a very small field of view. They had a backup in the form of the computers on the ground. They made their first burn to put them into a orbit. However Young didn't realize that during the next burn, he had the spacecraft turned slightly, which meant that they introduced an out of plane error. This meant two extra burns were necessary, and by the time they had docked with the Agena, 60% of their fuel had been consumed. It was decided to keep the Gemini docked to the Agena as long as possible, as this would mean that they could use the fuel on board the Agena for attitude control. The first burn of the Agena engine lasted 80 seconds and put them in a orbit. This was the highest a person had ever been, although the record was soon surpassed by Gemini 11, which went to over This burn was quite a ride for the crew. Because the Gemini and Agena docked nose to nose, the forces experienced were "eyeballs out" as opposed to "eyeballs in" for a launch from Earth. The crew took a couple of pictures when they reached apogee but were more interested in what was going on in the spacecraft — checking the systems and watching the radiation dosage meter. After this they had their sleep period which lasted for eight hours and then they were ready for another busy day. The crew's first order of business was to make a second burn with the Agena engine to put them into the same orbit as the Gemini 8 Agena. This was at 20:58 UTC on July 19 and lasted 78 seconds and took off their speed, putting them into a orbit. They made one more burn of the Agena to circularize their orbit to .
ЕВА 1
Gemini 10 ғарыш кемесіндегі екі ЭВА-ның біріншісі – тұрып орындалатын ЭВА болды, онда Коллинз ашық шлюздің ішінде тұрып, S 13 экспериментінің бөлігі ретінде жұлдыздардың суреттерін түсірді. Олар 70 мм-лік көп мақсатты камераны пайдаланып, Оңтүстік Құс жолын ультракөк сәулелерде суретке түсірді. Коллинз орбиталық күн шығысынан кейін ғарыш кемесінің (MSC 8) қабырғасындағы түсті пластинаны суретке түсіріп, пленканың ғарышта түстерді дәл беретінін тексерді. Екі ғарышкердің де көздері тітіркенгендіктен ол алты минут ертерек ғарыш кемесіне кірді, бұл ғарышкерлерге берілетін оттегідегі литий гидроксидінің шағын ағып кетуінен туындады. Кабинаны қайта қысымдағаннан кейін, олар оттегіні жоғары жылдамдықпен өткізіп, ауа тазалау жүйесін тазартты. ЭВАдан кейін Янг пен Коллинз ғарыштағы екінші «түнін» ұйқыда өткізді. Келесі «таңда» олар екінші кездесуге және тағы бір ЭВА-ға дайындала бастады.
The first of two EVAs on Gemini 10 was a standup EVA, where Collins would stand in the open hatch and take photographs of stars as part of experiment S 13. They used a 70 mm general purpose camera to image the southern Milky Way in ultraviolet. After orbital sunrise Collins photographed a color plate on the side of the spacecraft (MSC 8) to see whether film reproduced colors accurately in space. He reentered the spacecraft six minutes early when both astronauts found that their eyes were irritated, which was caused by a minor leak of lithium hydroxide in the astronauts' oxygen supply. After repressurizing the cabin, they ran the oxygen at high rates and flushed the environment system. After the exercise of the EVA Young and Collins slept in their second 'night' in space. The next 'morning' they started preparing for the second rendezvous and another EVA.
Екінші кездесу
Агенадан ажыратылғаннан кейін экипаж "Жеміш 8 Агенасын" көргендей болды. Бірақ, бұл олардың өз Агеналары екені шықты, ал мақсатты Агенасы одан да қашықта болды. Олар оны тек қана шамамен 30 шақырымдай қашықтықта әлсіз жұлдыз ретінде көре алды. Бірнеше түзету күйдіруден кейін, олар "Жеміш 8 Агенасынан" 3 метрдей қашықтықта тұрақтап қалды. Олар Агенаның өте тұрақты және жақсы жағдайда екенін анықтады.
After undocking from their Agena, the crew thought they sighted the Gemini 8 Agena. It however turned out to be their own Agena away, while their target was away. It was not until just over away that they saw it as a faint star. After a few more correction burns, they were station keeping 10 feet (3 m) away from the Gemini 8 Agena. They found the Agena to be very stable and in good condition.
ЕВА 2
Миссияның 48 сағаты мен 41 минутында екінші EVA басталды. Коллинздің алғашқы міндеті – ғарыш кемесінің жанынан микрометеорит коллекторын (S 12) алу болды. Бұл тапсырманы ол біршама қиындықпен орындады (Евгений Сернанның «Егіздер 9А» миссиясында кездескен жағдайға ұқсас). EVA кезінде коллектор кабинадан шығып, жоғалып кетті. Содан кейін Коллинс «Агенаға» барып, түйіршікке ілініп алуға тырысты, бірақ беті тегіс болғандықтан және тұтқасы болмағандықтан бұл мүмкін болмады. Ол азотпен жұмыс істейтін қолға ұсталатын маневрлік құралды (HHMU) пайдаланып, «Жемен» кемесіне, содан кейін «Агенаға» қарай жылжыды. Бұл жолы ол сымдардың бірнеше шоғырын ұстап, «Агенадан» микрометеорит коллекторын (S 10) алып шықты. «Агенадағы» қорғаныш қаптамасының бөлігі жыртылғандықтан, ол коллекторды ауыстырудан бас тартты, себебі ол көректінің ілмегіне ілігіп қалуы мүмкін еді, ал «Жеменге» оралу ең қауіпсіз деп есептелді. Осы EVA-да қалған соңғы міндеттер – HHMU-ді сынау, «Жемен» мен «Агена» арасындағы тіреу арқылы орбиталық механиканы сынау және ғарыш кемесіндегі Янгтың пассивті Коллинске ауысуы болды. Алайда, қалған отынның аздығы және оны бақылау үшін үзіліспен келетін телеметриялық мәліметтерге байланысты, отынды көп жұмсайтын маневрлерден бас тартылды және EVA 39 минуттан кейін аяқталды. Осы уақыт ішінде экипаж 15 метрлік (50 фут) көректімен қиындыққа тап болғандықтан, люкті жабуға сегіз минут кетті. Коллинз қолданған қалтасымен бірге ол бір сағаттан кейін, үшінші және соңғы рет қақпақты ашқанда тасталды.
At 48 hours and 41 minutes into the mission, the second EVA began. Collins' first task was to retrieve a Micrometeorite Collector (S 12) from the side of the spacecraft. This he accomplished with some difficulty (similar to that encountered by Eugene Cernan on Gemini 9A). The collector floated out of the cabin at some time during the EVA, and was lost. Collins next traveled over to the Agena and tried to grab onto the docking cone but found this impossible as it was smooth and had no grip. He used a nitrogen propelled Hand Held Maneuvering Unit (HHMU) to move himself towards the Gemini and then back to the Agena. This time he was able to grab hold of some wire bundles and retrieved the Micrometeorite Collector (S 10) from the Agena. He decided against replacing it as a piece of shroud had come loose on the Agena which could have snared the umbilical, and returning to the Gemini was deemed the safest course of action. The last tasks remaining on this EVA were to test out the HHMU, test orbital mechanics using a tether between the Gemini and Agena, and for Young in the spacecraft to translate over to a passive Collins. However, due to low propellant quantity remaining, combined with intermittent telemetry to monitor it, these fuel costly manoeuvres were abandoned and the EVA was finished after only 39 minutes. During this time, it took the crew eight minutes to close the hatch as they had some difficulty with the 50 feet (15 m) umbilical. It was jettisoned along with the chestpack used by Collins an hour later when they opened the hatch for the third and final time.
Тәжірибелер
Миссия барысында экипаж тағы он эксперимент жүргізді. Үшеуі радиацияға қатысты болды: MSC 3 – Оңтүстік Атлантика аномалиясындағы деңгейді өлшейтін үш осьті магнитометр. Сондай-ақ, Аполлон миссиялары үшін потенциалды сәулелену дозаларын өлшейтін MSC 6 бета-спектрометрі және ғарыш кемесі Оңтүстік Атлантика аномалиясынан өтетін кезде энергияға байланысты сәулелену ағынын анықтайтын MSC 7 тормоздық сәулелену спектрометрі болды. S 26 эксперименті ғарыш кемесінің иондық және электрондық іздерін зерттеді. Ұстанымды басқаруға отын жетіспеуіне байланысты нәтижелер шектеулі болды, бірақ электрондық және иондық температуралар күтілгеннен жоғары екені анықталды, сондай-ақ ілесу және ажырасу кезіндегі соққы әсерлері тіркелді. Алдында Gemini 9A миссиясында қолданылған S 5 және S 6 эксперименттері орындалды; бұл тиісінше синоптикалық жер және синоптикалық ауа райының фотосуреттері болды. S 1 зодиак жарығын түсіруге арналған. Бұл эксперименттердің барлығының нәтижесі шамалы болды, себебі қолданылған пленканың сезімталдығы Gemini 9A-дағыдан екі есе төмен болды, ал лас терезелер жарық өткізгіштігін алты есеге азайтты. Экипаж сонымен қатар D 5 навигациялық экспериментін орындауға тырысты. Олар дәл өлшеулер үшін қажетті алты жұлдыздың орнына тек бесеуін ғана анықтай алды. Соңғы D 10 эксперименті иондық сезімталдықты басқару жүйесін зерттеуге бағытталған. Бұл эксперимент орбитадағы ғарыш кемесінің айналасындағы иондар мен электрондар ағыны арқылы ғарыш кемесінің ұстанымын өлшеді. Эксперимент нәтижелері жүйенің дәл және жылдам жауап беретінін көрсетті.
There were ten other experiments that the crew performed during the mission. Three were interested in radiation: MSC 3 was the Tri Axis Magnetometer which measured levels in the South Atlantic Anomaly. There was also MSC 6, a beta spectrometer, which measured potential radiation doses for Apollo missions, and MSC 7, a bremsstrahlung spectrometer which detected radiation flux as a function of energy when the spacecraft passed through the South Atlantic Anomaly. S 26 investigated the ion and electron wake of the spacecraft. This provided limited results due to the lack of fuel for attitude control, but found that electron and ion temperatures were higher than expected and it registered shock effects during docking and undocking. The S 5 and S 6 experiments were performed, which were previously carried on Gemini 9A; these were Synoptic Terrain and Synoptic Weather photography respectively. There was also S 1 which was intended to image the Zodiacal light. All of these experiments were of little use as the film used was only half as sensitive as Gemini 9A and the dirty windows lowered the transmission of light by a factor of six. The crew also tried to perform D 5, a navigation experiment. They were only able to track five stars, with six needed for accurate measurements. The last experiment, D 10, was to investigate an ion sensing attitude control system. This experiment measured the attitude of the spacecraft from the flow of ions and electrons around the spacecraft in orbit. The results from this experiment showed the system to be accurate and responsive.
Қайта кіру
Миссияның соңғы күні қысқа болды және миссия басталғаннан кейін 70 сағат 10 минут өткенде кері соққы жасалды. Олар жоспарланған қону орнынан аз ғана қашықтықта қонды және Гуадалканал құтқару жасағымен табылды. Gemini 10 миссиясын АҚШ Қорғаныс министрлігінің келесі ресурстарымен қамтамасыз етті: 9,067 адам, 78 ұшақ және 13 кеме.
The last day of the mission was short and retrofire came at 70 hours and 10 minutes into the mission. They landed only away from the intended landing site and were recovered by Guadalcanal. The Gemini 10 mission was supported by the following U. S. Department of Defense resources: 9,067 personnel, 78 aircraft and 13 ships.
Таңба
Бұл таңбаның дизайны қарапайым, бірақ жоғары символдық мағынаға ие. Басты ерекшелігі – үлкен Х әрпі, оның айналасында Егіздер мен Агена айналып жүреді. Екі жұлдыздың да түрлі мағыналары бар: екі кездесуге жасалған тырыс, Егіздер шоқжұлдызындағы Кастор мен Поллюкс немесе экипаждың екі мүшесі. Бұл – экипаж мүшелерінің есімдері жазылмаған сирек таңбалардың бірі. Оны "қарсы бағытта" көрсетуге болады, бірақ ғарыш кемесі оң жақта болғанда дұрыс көрсетіледі. Оны Янгтың бірінші әйелі Барбара жасаған.
The patch is simple in design but highly symbolic. The main feature is a large X with a Gemini and Agena orbiting around it. The two stars have a variety of meanings: the two rendezvous attempts, Castor and Pollux in Gemini or the two crew members. This is one of the few crew patches without the crew's name. It is able to be displayed "upside down" but is correctly shown with the spacecraft to the right. It was designed by Young's first wife, Barbara.
Ғарыш кемесі орналасқан жері
Көп жылдар бойы ғарыш аппараты Норвегияның Осло қаласындағы Норск Техниск мұражайындағы ғарыш көрмесінің орталық экспонаты болды. 2002 жылы ол талап бойынша қайтарылды. Қазіргі уақытта ғарыш аппараты Канзас штатының Хатчинсон қаласындағы Космосферада қойылған.
For many years the spacecraft was the centerpiece of a space exhibition at Norsk Teknisk Museum, Oslo, Norway. It was returned on request in 2002. The spacecraft is currently on display at the Cosmosphere in Hutchinson, Kansas.