Кіріспе

Гана, Того және Бенин елдеріндегі эве халқының музыкасы. Эве музыкасы – Батыс Африкадағы Того, Гана және Бенин елдеріндегі эве халқының музыкасы. Музыкалық аспаптар негізінен соқпалы аспаптардан тұрады және ырғақты жағынан өте күрделі метрикалық ерекшеліктерге ие. Оның ең жоғары деңгейі – би музыкасы, оның ішінде барабан оркестрі, сонымен қатар еңбек (мысалы, Анло көшпенділерінің балық аулау әндері), ойын және басқа да әндер де бар. Эве музыкасы А. М. Джонстың «Африка музыкасын зерттеулер» еңбегінде жарық көрген.

Сипаттамалары

Джонс екі "ереже" сипаттайды (24-бет және 17-бет, үлкен әріппен жазылған): Уақыт бірлігі ережесі немесе Екі және Үш ережесі: "Африкалық [Ewe] тіркестері 2 немесе 3 санынан, олардың еселігінен құралады: немесе 2 және 3 комбинациясынан, немесе осы комбинацияның еселігінен. Сөйтіп, 10 бірліктен тұратын тіркес (2 + 3) + (2 + 3) немесе (2 + 2 + 2) + 4 түрінде болады. Қайталау ережесі: "Африкалық [Ewe] әндеріндегі қайталаулар – оның ажырамас бөлігі". Егер ән формальды түрде "А + А + В + В + В" болса, онда, мысалы, В бөлімдерінің біреуін жоюға болмайды. Ол сондай-ақ келесі "Африкалық [Ewe] музыкасының ерекшеліктері"-н (49-бет) тізімдейді: "Әндер еркін ырғақта естіледі, бірақ көпшілігі белгілі бір уақыт негізіне ие. Әндердің метрикалық құрылымындағы 2 және 3 ережесі. Қолданылатын барлық ырғақтар негізгі уақыт бірлігінің қарапайым жиынтығынан жасалады. Шарты бойынша, нөмір – нөмір. Ылғалдылар немесе басқа уақыттық фон әнге ешқандай акцент қоспайды. Африкалық [Ewe] мелодиялары қосымша: олардың уақыт негізі бөлінеді. Қиылысқан ырғақтар принципі. Әннің ішінде және соңында қайталау алдындағы үнсіздіктер оның ажырамас бөлігі болып табылады. Қайталаулар әннің ажырамас бөлігі болып табылады: олар сұрақ-жауап формасының көптеген вариацияларын тудырады (қортындыға қараңыз). Сұрақ-жауап түріндегі әндер Африкада кең таралған [sic]. Африкалық [Ewe] мелодиялары диатоникалық: басты ерекшелік – доминантты күшейтілген субдоминантты доминантты тізбегі. Ұзын емес триолеттер кейде қолданылады. Телеологиялық тенденция: көптеген африкалық әндер жолдардың соңына қарай жиналады: олар уақыт негізімен сәйкес келуі мүмкін. Ферматаның болмауы."

Қиысқы ритмдік құрылым

Этномузыкатанушы Дэвид Локк былай дейді: "Қиылысқан ритм Еве барабандарының өнеріне сіңген". Шындығында, ырғақтың жалпы құрылымы қиылысқан ритм арқылы жасалады. Крос-ритм алғаш рет А.М. Джонстың ерте жазбаларында Сахара астындағы Африка ырғағының негізі ретінде танылды, ал кейін Еве ұлы барабаншысы және ғалымы К.К. Ладзекпоның дәрістерінде және Локк жазбаларында толыққанды түсіндірілді. Композитор өз ойларын жеткізетін ырғақтық дәстүрлердің ядросында – қиылысқан ритм техникасы жатыр. Крос-ритм техникасы – бірдей акценттер немесе өлшемдер шеңберінде қарама-қарсы ырғақтық үлгілерді бір уақытта қолдану. Anlo Ewe мәдени түсінігінде, қиылысқан ритм техникасы – нақты адам өмірінде кездесуі мүмкін қарама-қарсы жағдайлардың немесе эмоционалдық стресс құбылыстарының динамикасын имитациялайтын, әртүрлі ырғақтық қозғалыстардың жоғары дамыған, жүйелі өзара әрекеттесуі. Алдын алу шарасы ретінде, болашақта тууы мүмкін проблемаларға қатысты ойдың алаңдауы немесе өзіне сенімсіздік сезіміне қарсы, осы имитацияланған стресс құбылыстары немесе қиылысқан ритмдік фигуралар би барабандарының өнерінде, адам ойының өмірлік қиындықтарға қарсы тұру әлеуетін өзгертуге бағытталған, сананы жетілдіретін жаттығулар ретінде бейнеленеді. Осы қағиданың мәні – осы имитацияланған эмоционалдық стресс құбылыстарына сананы дұрыс бағыттап, батылдыққа қол жеткізуге болады. Anlo Ewe көзқарасы бойынша, батылдық немесе қорқынышсыздық – ерекше сана күші. Ол сананы үлкен қауіптерді күту немесе көруден туындайтын қиындықтардан, бұзылыстардан және эмоциялардан жоғары көтереді. Осы күш арқылы, қарапайым адамдар ең таңғаларлық және қорқынышты жағдайларда да, тыныш сананы сақтап, ақыл-ойының еркін қолданылуын қамтамасыз ету арқылы батырларға айналады (Ладзекпо, 1995: Web).

3: 8

Келесі қоңырау үлгісі Эве ритмінің кадодосында қолданылады. 24 импульстық үлгі такты сызығын кесіп өтеді, үштік өлшемге қайшы келіп, сегіз негізгі соққыға (әрқайсысы төрт негізгі соққыдан тұратын екі такт) бес соққыдан тұратын үш топты құрайды. Үш жеке соққыны басу арқылы дыбысы өшіріледі. Кадодо қоңырау үлгісі – екі тактқа созылатын үш "баяу" қиылыс соққыларының әшекейі, я үш сегіздік (3:8) құрайды. Бір төрт соққылық цикл (бір такт) ішінде қиылысқан ырғақтық қатынас 1,5:4-ке тең.

Қоңырау мен қоңырау

Атоке, ганкогюи және аксаце дыбыстары ритмдік негізді құрайды. Атоке – темір таяқпен ойналатын жоғары перделі гонг. Ганкогюи – құю арқылы емес, соққымен қалыпқа келтірілген қос қоңырау. Ол батыс қоңырауларына қарағанда әлдеқайда аз естілетін жоғары гармоникаларды ("таза" негізгі дыбыс) шығарады және таяқпен ойнатылады. Ганкогюи екі нотаны шығарады, олардың әрқайсысы өзгеріп отыруы керек, сондай-ақ ганкогюилердің арасында да әртүрлі болуы тиіс, осылайша оларды бірге қолдануға болады. Ганкогюи оркестр құратын негізгі немесе жетекші үлгіні ойнайды, бірақ темпті бас домбырашы белгілейді. 8-ден 24 импульсқа дейінгі қоңырау үлгілері қолданылады, бірақ ең көп таралған негізгі үлгі – 12 импульстік Эве немесе стандартты үлгі.

Стандартты үлгі

Аксаце – бұл мұқтап безенілген қауын тәрізді аспап. Аксаце бөлімі стандартты ырғақпен бірге осылай орындалады: "па ти па па ти па ти па ти па па". "Па" дыбыстарын қауынды тізеге соғып шығарады. "Ти" дыбыстарын қауынды жоғары көтеріп, бос қолмен соғып, қоңыраудың соққылары арасындағы үзілістерде дыбыстайды. Көптеген африкалық ырғақтардағыдай, аксаце бөлімі қоңыраудың екінші соққысымен (бірінші "па") басталады, ал соңғы "па" 1-ге сәйкес келеді. Ырғақтың басында аяқталу арқасында аксаце бөлімі ырғақтың циклдік сипатына үлес қосады. Қараңыз: стандартты қоңырау және аксаце бөлімі. Ациагбекор.

Қалқалап ән айту

Дауыс және қолдар.