Кіріспе

Үлгілі ауыл – 18 ғасырдың соңынан бастап жер иелері мен кәсіпкерлер өз жұмысшыларын орналастыру үшін салған, көбінесе дербес қоғамдық бірлестік түрі. Бұл ауылдар жұмыс орындарына жақын орналасқанмен, физикалық тұрғыдан олардан бөлек болады және әдетте жақсы сапалы тұрғын үйлерден, қажетті қоғамдық инфрақұрылымдардан және тартымды ортадан тұрады. "Үлгілі" сөзі басқа да құрылыстарға үлгі болуға тиіс идеалды білдіреді.

Ұлыбритания мен Ирландия

Модельді ауыл термині алғаш рет викториандықтар XVIII ғасырда жер иелерінің ауылдық иеліктерінде құрылған жаңа елді мекендерді сипаттау үшін қолданды. Жер иелері эстетикалық себептермен өздерінің меншіктерін жақсартуға тырысқандықтан, жаңа ландшафттар жасалды және кедейлердің коттедждері бұзылып, олардың үйлерінен алыс салынды. Нюнем-Куртенейде ауыл негізгі жолдың екі жағында қарапайым кірпіштен тұрғын үйлер ретінде қайта салынды, Милтон-Аббаста ауыл көшіріліп, рустикалық стильде қайта салынды, ал Бристольдегі Блейз Хамлетте әр ғимарат жеке жобаланған, кейбіреулері сабан шатырлы болды. 1830 жылғы «Свинг» бүлігі ауылдағы нашар тұрғын үйлерді, денсаулықтың нашарлауын және әдепсіздікті көрсетті, сондай-ақ жер иелері негізгі санитарлық талаптармен коттедждерді қамтамасыз етуге міндетті болды. Жақсы жер иелері тұрғын үймен қамтамасыз етті, бірақ көптегендері үлгілі тұрғын үйлерді салғанда әкелік көзқарас танытып, арендаторларға төмен жалақы төлеп, арзан жалдау ақысын белгіледі. Өнеркәсіптік революция басталғанда, ауылдық жерлерде зауыттар салған өнеркәсіпшілер жұмысшыларға жұмыс орнының маңында тұрғын үйлер ұсынды. Индустриялық үлгідегі ауылдың ерте мысалы – Роберт Оуэннің салған Нью-Ланарк қаласы. Қайырымды көмір иелері XIX ғасырдың басынан бастап шахтерлерге лайықты баспана ұсынды. Әкелік көмір кенінің иесі, граф Фицвиллиам, Барнслидің жанындағы Элсекардағы көмір шахтасының жанында "жұмысшы табының үйлерінен үлкен, жайлы және жабдықталған" үйлер салды. Үйлерде төрт бөлме және кладовка болды, ал сыртында шағын бақша мен шошқа қорасы бар еді. Эдвард Акройд 1849-1853 жылдары Коплиде және 1861-1863 жылдары Акройдонды салды. Акройд Джордж Гилберт Скотты жұмысқа алды. Тит Солт Салтареде үлгілі ауыл салды. Боулинг бояу фабрикасының иесі Генри Рипли 1866 жылы Брэдфордта Рипли Виллдің құрылысын бастады. Прайс Патент Шам компаниясы Прайс Виллиджін, ал 1888 жылы конфитюр жасаған Хартли Айнтриде индустриялық қауымдастықтар құрды. Уильям Ливердің Порт-Санлайт ауылында жасыл алаң болды және оның үйлері идеалды ауылдық стильде салынды. Квакер өнеркәсіпшілері Джордж Кэдбери мен Роунтриз өздерінің зауыттарының жанында үлгілі ауылдар салды. Кэдбери 1898-1905 жылдары Бурнвиллді, ал 1914 жылдан бастап екінші кезеңін салдырды, ал Роунтриз үшін 1902 жылы Жаңа Эрсвик салынды. Көмір өндіру кеңейген кезде, көміршілерді орналастыру үшін ауылдар салынды. Йоркширде Гримторп, Голдторп, Вудлендс, Фицвиллиам және Боттом-Бот көмір шахталарында жұмыс істейтін жұмысшыларға арналған үйлер салынды. Вудлендс және Кресвелл үлгі ауылдарын жобалаған архитектор Перси Б. Хоуфтон бау-бақша қалалары қозғалысының дамуына үлкен әсер етті. 1920 жылдары Эссекстегі Сильвер-Энд үлгілі ауылы Фрэнсис Генри Криттал үшін салынды. Оның үйлері арт-деко стилінде, жалпақ шатырлармен және Критталл терезелерімен салынды.

Чехия

Моравияда орналасқан Злин қаласы Томаш Батаның бастамасымен салынды, ол Бата аяқ киімдерінің қызметкерлерін орналастыру және олардың жұмысын тиімді ұйымдастыру үшін арналған.

Германия

Stadt des KdF Wagens Volkswagen зауыты үшін салынған.

Италия

Ломбардия аймағындағы Креспи-д'Адда – жақсы сақталған жұмысшылар ауылы және 1995 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Ол 1878 жылдан бастап, Адда өзенінің жағасындағы мақта-тоқыма фабрикасының жұмысшылары үшін тұрғын үйлер мен әлеуметтік қызметтерді ұсыну мақсатында салынды.

Испания

Мадридтен тыс орналасқан Нуэво Базтан XVIII ғасырдың басындағы бір өнеркәсіпшінің саудалық және кәсіпкерлік талпыныстарының нәтижесінде құрылған.