Мильтон-Кинс қаласы: Англиядағы жаңа қаланың тарихы

Кіріспе

Букингемширдегі қала, Англия.

Милтон-Кейнс (MiltonKeynes.ogg /k/iː/n/z/ KEENZ) – Англияның Букингемшир графтығындағы қала. 2021 жылғы халық санауы бойынша қалалық аймақтың халқы 264 349 адамды құрайды. 1960 жылдары Ұлыбритания үкіметі Лондонның тұрғын үй тапшылығын азайту үшін Англияның оңтүстік-шығысында жаңа қалалардың жаңа буыны қажет деп шешті. 1950 жылдардан бастап Блетчлиде бірнеше лондондық аудандар үшін қосымша тұрғын үйлер салынды. 1960 жылдары жүргізілген зерттеулер Солтүстік Букингемширді үлкен жаңа қала салуға ықтимал орын ретінде анықтады, бұл жаңа қала Блетчли, Стоуни-Стратфорд және Вулвертон қалаларын қамтиды. Жаңа қала (бейресми және жоспарлау құжаттарында «Жаңа қала») 250 000 тұрғыны бар «белгіленген аумақта» ең ірісі болуы керек еді, өзін-өзі қамтамасыз ету және ақырында дербес ірі аймақтық орталыққа айналу мақсатында. Корпорацияның берік модернистік жобалары Architectural Design және Architects' Journal журналдарында жиі жарияланды. MKDC бұрынғы жаңа қалаларда жасалған қателіктерден сабақ алып, бау-бақша қалаларының идеалдарын қайта қарауға тырысты. Олар аудандар арасында өтетін ерекше тор жолдарды («тор шаршылары») және қарқынды жасылдандыру, көлдер мен саябақтарды теңестіру бағдарламасын енгізді. Орталық Милтон-Кейнс («CMK») дәстүрлі қала орталығы емес, көптеген тор шаршыларында орналасқан жергілікті орталықтарды толықтыратын орталық бизнес және сауда ауданы болуы тиіс еді. Бұл иерархиялық емес, децентрализацияланған қала жоспары ағылшын жаңа қалаларының дәстүрінен ерекшеленеді және өнеркәсіптің кең спектрін, тұрғын үй стильдері мен меншік нысандарының әртүрлілігін көздеді. Ұлыбританияның ең үлкен және соңғы жаңа қаласы Милтон-Кейнс көптеген қалалардан гөрі уақыт сынағынан жақсы өтті және икемділігімен, бейімделу қабілетімен көзге түсті. Радикалды тор жоспары Милтон-Кейнстің негізін қалаушы сәулетшісі Дерек Уолкер «қаланың әкесі» деп сипаттаған Мелвин М. Веббердің еңбектеріне сүйенді. Веббер телекоммуникациялардың дамуы қаланың концентрлі кластер ретіндегі ескі түсінігін ескірген деп есептеді және адамдардың қалада оңай қозғалуына мүмкіндік беретін қалалар болашақта пайда болады деп ойлады, бұл тұрғындар үшін «жақындықсыз қауымдастық» құруға мүмкіндік береді. 1992 жылы үкімет MKDC-ді таратып, жаңа қала құрылғаннан кейін 25 жыл өткен соң бақылауды Жаңа қалалар жөніндегі комиссияға (CNT), содан кейін Ағылшын серіктестіктеріне (English Partnerships) берді, ал жоспарлау функциясы жергілікті кеңес бақылауына қайта оралды (1974 жылдан бастап және 1972 жылғы жергілікті басқару туралы заңмен, Милтон-Кейнс қалалық кеңесі). 2004 жылдан 2011 жылға дейін үкіметтік квазимемлекеттік орган, Милтон-Кейнс серіктестігі Милтон-Кейнстің өсуін жеделдету үшін дамуды бақылау өкілеттігіне ие болды.

Milton Keynes (/audio=en uk MiltonKeynes. ogg//k//iː//n//z/ KEENZ) is a city in Buckinghamshire, England, about 50 mile (80 km) north west of London. At the 2021 Census, the population of its urban area was 264,349. In the 1960s, the UK government decided that a further generation of new towns in the South East of England was needed to relieve housing congestion in London. Since the 1950s, overspill housing for several London boroughs had been constructed in Bletchley. Further studies in the 1960s identified north Buckinghamshire as a possible site for a large new town, a new city, encompassing the existing towns of Bletchley, Stony Stratford, and Wolverton. The New Town (informally and in planning documents, 'New City') was to be the biggest yet, with a target population of 250,000, in a 'designated area' of with the intention that it would be self sustaining and eventually become a major regional centre in its own right. The corporation's strongly modernist designs were regularly featured in the magazines Architectural Design and the Architects' Journal. MKDC was determined to learn from the mistakes made in the earlier new towns, and revisit the garden city ideals. They set in place the characteristic grid roads that run between districts ('grid squares'), as well as a programme of intensive planting, balancing lakes and parkland. Central Milton Keynes ("CMK") was not intended to be a traditional town centre but a central business and shopping district to supplement local centres embedded in most of the grid squares. This non hierarchical devolved city plan was a departure from the English new towns tradition and envisaged a wide range of industry and diversity of housing styles and tenures. The largest and almost the last of the British New Towns, Milton Keynes has 'stood the test of time far better than most, and has proved flexible and adaptable'. The radical grid plan was inspired by the work of Melvin M. Webber, described by the founding architect of Milton Keynes, Derek Walker, as the 'father of the city'. Webber thought that telecommunications meant that the old idea of a city as a concentric cluster was out of date and that cities which enabled people to travel around them readily would be the thing of the future, achieving "community without propinquity" for residents. The government wound up MKDC in 1992, 25 years after the new town was founded, transferring control to the Commission for New Towns (CNT) and then finally to English Partnerships, with the planning function returning to local council control (since 1974 and the Local Government Act 1972, Milton Keynes Borough (now City) Council). From 2004 to 2011 a government quango, the Milton Keynes Partnership, had development control powers to accelerate the growth of Milton Keynes.

Қала мәртебесін ресми түрде беру

Көптеген басқа қалалар мен аудандармен бірге Милтон-Кейнс 2000, 2002 және 2012 жылдарғы конкурстарда ресми қала мәртебесі үшін (сәттіліксіз) күресті. Алайда, округ (МК қалалық аймағымен қатар ауылдық аймақтарды да қамтиды) 2022 жылы Королеваның Платиналық мерейтойына арналған азаматтық наградалар конкурсында жеңіске жетті. 2022 жылдың 15 тамызында Корольдік кеңсе ресми түрде Елизавета II патент арқылы Милтон-Кейнс округіне қала мәртебесі берілгенін жариялады. Заң бойынша, қала мәртебесіне ие болған округ, оның аттас елді мекені емес; алайда, соңғысы көбінесе қала ретінде танылады.

Желілік жолдар мен желілік алаңдар

Милтон-Кейнс даму корпорациясы ескі қоныстардағы дәстүрлі радиалды схемадан өзгеше, көшелер иерархиясы қағидаларын қолданып, шамамен аралықтары бар торлы схема бойынша негізгі жол желісін жоспарлады. Басты магистральдық жолдар қауымдастықтардың ішінде емес, арасында өтеді: бұл магистральдық жолдар жергілікті жерде «тор жолдары» деп аталады, ал олардың арасындағы кеңістіктер «тор алаңдары» деп белгіленеді (бірақ олардың көбі шаршы немесе тікбұрышты емес). Адамдардың әрқашан тор жолының автобус аялдамасына жаяу жүріп баруға алты минуттай уақыт жұмсауы үшін осы арақашықтық таңдалды. Осының нәтижесінде әрбір тор алаңы дербес қауымдастық болып табылады, бұл қалалық ортаның ішінде 100 анық көрінетін ауданның ерекше жиынтығын құрайды. Тор алаңдарының даму стилі әртүрлі: дәстүрлі қалалық құрылыстар мен индустриалды парктерінен бастап, бастапқы ауылдық және қазіргі заманғы қалалық және қала маңындағы дамуларға дейін. Көптеген тор алаңдарында сауда орталығы ретінде жоспарланған жергілікті орталықтар бар, сондай-ақ көптеген жерлерде қоғамдық нысандар да кездеседі. Әрбір бастапқы ауыл өзінің тор алаңының орталық бөлігі болып табылады. Бас жоспарда жол желісімен қатар орналасуы көзделген бұл жергілікті орталықтардың көпшілігі іс жүзінде қауымдастықтардың ішіне салынды.

Қызыл жолдар

Торлы аудандардан өтетін және көбінесе торлы жол желісімен қатар жүретін велосипед және жаяу жүргіншілер жолдарының (қызыл жолдар) жеке желісі бар (шамамен жалпы ұзындығы). Бұл жүйе жылдам қозғалатын көліктерден велосипед және жаяу жүргіншілер трафигін бөлу үшін жоспарланған. Іс жүзінде, ол көбінесе жұмысқа бару емес, демалыс үшін велосипед тебуге қолданылады, мүмкін велосипед жолдары жаяу жүргіншілермен бөліседі, торлы жолдарды көпір немесе жер асты жолы арқылы емес, бір деңгейде кесіп өтеді, және кейбіреулері тік сызықтардың орнына көрікті, қиялы жолдарды ұсынады. Бұл жол әдетте қызыл асфальтпен жабылады, сондықтан осылай аталады. Sustrans ұлттық велосипед желісінің 6 және 51 маршруттары осы жүйені пайдаланады.

Сызықтық парктер

Ұлы Оузе өзенінің және оның салаларының (Оузел және бірнеше бұлақтардың) тасқын далалары Милтон-Кейнс қаласының ортасымен өтетін сызықтық саябақтар ретінде сақталды; олар бастапқыда маңызды ландшафттық және тасқынды басқару активтері ретінде анықталған. Лондонның Хайд-паркінен он есе үлкен және Ричмонд-паркінен үштен бір бөлігі үлкен болатындықтан, ландшафт архитекторлары Корольдік саябақтар моделінің орынды немесе қолжетімді емес екенін түсінді және Ұлттық саябақтардағы тәжірибелерін пайдаланды. Бендикссон мен Плат (1992) былай жазады: «Олар Оузел аңғарын ‘жіптерге, моншақтарға және орналасқан жерлерге’ бөлді. ‘Жіптер’ – жаяулар, велосипедшілер немесе атпен жүрушілер үшін жақсы күтілген жолдар; ‘моншақтар’ – спорт орталықтары, көл жағасындағы кафелер және басқа да іс-шаралар аймақтары; ‘орналасқан жерлер’ – орман, ат шабуға арналған алаңдар, гольф алаңдары және ферма сияқты өздігінен басқарылатын жерлер». Гранд Юнион каналы да тағы бір жасыл жол болып табылады (және аймақтың тегіс географиясын көрсетеді, оның 16 км (10 миль) ұзындығындағы қисық жолында тек бір ғана шағын шлюз бар, ол Фени Стратфордқа жақын оңтүстік шекарасынан басталып, солтүстік шекарасындағы Уолвертон қаласындағы Оузе өзені үстіндегі «Темір мұржа» су тас жолына дейін созылады). Алғашқы саябақ жүйесін Питер Янгман (бас ландшафт архитекторі) жоспарлаған, ол сонымен қатар барлық құрылыс аймақтары үшін ландшафт принциптерін әзірлеген: торлы шаршылардың топтары оларға ерекше сипат беру үшін әртүрлі ағаштар мен бұталармен отырғызылды. Саябақтар мен жол желілерінің егжей-тегжейлі жоспарлауы мен ландшафты Нил Хигсон басқарды, ол 1977 жылдан бастап Янгманның орнына келді. Тұрғындарға қолжетімді ашық кеңістік бойынша қалалық аймақтарды ұлттық салыстыруда Милтон-Кейнс Ұлыбританияда ең жоғары орын алды. Милтон-Кейнс ерекшелігі – көптеген саябақтар жергілікті билік органдарына емес, Милтон-Кейнс саябақтар қоры сияқты қайырымдылық ұйымына тиесілі және басқарылады, бұл қаланың жасыл кеңістіктерін басқару кеңестің қаржылық басымдықтарына тәуелді болмауын қамтамасыз етеді.

Орман қаласының тұжырымдамасы

Даму корпорациясының бастапқы жобалау тұжырымдамасы "орман қаласын" құруға бағытталған еді және оның орманшылары Ньюлендстегі өз балабақшасынан миллиондаған ағаш отырғызды. 2018 жылға қарай, қоғамдық ашық кеңістіктерде 22 миллион ағаш және бұта өсіп отыр. 2018 жылға қарай, қалалық аумақтың шамамен 25 пайызы саябақтар мен орманды жерлерді құрайды. Оған екі арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын объекті – Хоу Парк Вуд және Оксли Мид кіреді.

Бастапқы қалалар мен ауылдар

Милтон-Кейнс қала құрылысын негізге алған көптеген бұрыннан бар қалалар мен ауылдардан, сондай-ақ жаңадан салынған құрылыстардан тұрады. Қазіргі заманғы қалалық аймақ бастапқы алты қаланың (Блетчли, Фенни Стратфорд, Ньюпорт Пэгнелл) сыртында орналасқан, олар Англиядағы ең кем қамтылған 10% халқына жатады, бірақ сонымен бірге Англиядағы ең жақсы қамтылған 10% халқына кіретін он екі "төменгі супер шығыс аймағына" ие. Гүлденген жергілікті экономикаға қарамастан, байлық пен кедейлік арасындағы осы контраст, жергілікті қайырымдылық қоры "Қоғамдық қорды" (2016 жылғы "Маңызды көрсеткіштер" есебінде) "Екі қаланың тарихы" деп сипаттауға итермеледі. 2018 жылы CMK маңында шатырларда ұйықтап жатқан үйсіз жастардың саны ұлттық жаңалықтарға айналды, себебі бұл кедейлік, жеткіліксіз психикалық денсаулық сақтау және қолжетімсіз баспана мәселесінің ең жоғары нүктесі болды. YMCA ғимаратының жөндеу және кеңейту жұмыстарын тексеруге барған тұрғын үй министрі Хизер Уилер: "Бүгінгі күні ешкімнің көшеде ұйықтауы керек емес" деді.

Орналасуы және жақын елді мекендер

Милтон-Кейнс Англияның оңтүстік-орталық бөлігінде, Оңтүстік-Шығыс Англия аймағының солтүстік жағында, Лондоннан шамамен 80 шақырым солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Ең жақын ірі қалалар – Ковентри, Лестер, Кембридж, Лондон және Оксфорд.

Парктер мен экологиялық инфрақұрылым

(Жақсы су өткізбейтін) сазды топырақтар мен қалалық қатты жабындардың салдарынан даму корпорациясы Оузель және оның салаларына су ағынының басқарылуы қажетті маңызды тәуекел екенін анықтады, сондықтан екі үлкен теңгерімді көл (Кальдекотт және Уиллен) және бірнеше кішкентай жинақтағыш тоғандар құрылды. Бұл көлдер жылдың көп бөлігінде демалысқа арналған маңызды орын қызметін атқарады. Оузе және Оузель өзендерінің тасқын алаптарында құрылыс салуға тыйым салынды, осылайша көптеген тұрғындарға оңай қолжетімді ұзақ, бойлық саябақтар құрылды. Уиллен көлінің солтүстік бөлігі құстарды қорғау орны болып табылады. Милтон-Кейнс қаласынан тыс жерде Беркшир, Бэкингемшир және Оксфордшир Жабайы табиғат қоры басқаратын Литтл Линфорд Вуд табиғат қорғау аймағы мен қорығы орналасқан. Бұл орын жалпақ құйрықты тышқандардың (dormice) ең жақсы мекендеу орындарының бірі деп есептеледі.

Климат

Милтон-Кейнсте мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелуі Cfb) басылады, бұл Ұлыбританияның дерлік барлық аймақтарына тән. Ең жақын метеорологиялық станция Мильтон-Кейнстің оңтүстік-шығыс жиегінен тыс, Бедфордширдегі Вобурн қаласында орналасқан. Ефен|Тағы бір станция Букингем қаласының сыртындағы Стоуде орналасқан. 2022 жылдың 19 шілдесінде температура рекордтық деңгейге жетті, ал 1947 жылдың 25 ақпанында температура төмендеді; бұл Англияда ақпан айында тіркелген ең төмен температура. 2010 жылдың 20 желтоқсанында температура дейін төмендеді.