Кіріспе

Жұмысшы сыныптың ұрыс топтары (Kampfgruppen der Arbeiterklasse, KdA) 1953 жылдан 1989 жылға дейін Германия Демократиялық Республикасындағы (ГДР) жарымәскери ұйым болды. KdA Германияның билеуші Социалистік бірлік партиясының де-факто милициясы ретінде қызмет етті, партия мүшелері мен саяси тұрақты жұмыс істейтін адамдардан құралды, пролетариат диктатурасы қағидаттарына негізделген және азаматтық наразылықтарға немесе басқыншылыққа қарсы күресу үшін жергілікті жерде қолданылатын күш болды. KdA ГДР Ішкі істер министрлігі мен Volkspolizei-ге бағынышты азаматтық резервтік күш болып табылды және 1980 жылы шаңырағында 211 000 адамды құрады. KdA 1989 жылғы қарашада Берлин қабырғасы ашылғаннан кейін Volkskammer тарапынан таратылды.

Тарих

Жұмысшы сыныптың ұрыс топтары (Kampfgruppen der Arbeiterklasse немесе KdA) 1953 жылғы 29 қыркүйекте Германия Демократиялық Республикасында (ГДР немесе Шығыс Германия) үш ай бұрын болған 1953 жылғы көтеріліске жауап ретінде құрылды. Көтеріліс күшпен басып тасталды, оған Volkspolizei (азаматтық полиция) және Германиядағы Кеңес күштерінің тобы қатысты. Кеңес Одағы қолдаған ГДР және Германияның биліктегі Социалистік бірлік партиясы (СЕД) осы үкіметке қарсы көтерілісті "контрреволюциялық" әрекет деп санайтын. KdA-ның бастапқы ресми міндеті ГДР-дегі диверсанттармен, сыныптық жаулармен және басқа да "социализм жауларымен" күресу болды, әсіресе құнды зауыттарды қарулы түрде қорғау. KdA 1948 жылы Чехословакияда партия билігін нығайтуда маңызды рөл атқарған Чехословакия Коммунистік партиясының халықтық ополчениесін үлгі еткен. Ұйым пролетариат диктатурасын бейнелеуге арналған – жаңа социалистік мемлекетте жұмысшының билік орталығы болуы – сондықтан мүшелік негізінен мемлекеттік кәсіпорындардың жұмысшыларынан іріктелді. KdA алғаш рет 1954 жылғы 1 мамырдағы дәстүрлі Мамыр мерекесі шеруіне қатысты және 1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде ГДР-де ұқсас көтеріліс болған жағдайда көпшілікке көрінді. 1957 жылы Шмервицте KdA басшыларын даярлайтын орталық мектеп ашылды, ал 1959 жылы ұйым Kampfgruppen der Arbeiterklasse деген ресми атау алды. KdA ең көп пайдаланған кез – 1961 жылғы 13 тамызда Берлин қабырғасының құрылысы кезінде. Бұл жұмыстарға барлық әскери бөлімшелердің шамамен 20% құраған 8000-нан астам адам жұмылдырылды. Сахсония, Тюрингия және Шығыс Берлиннің ең жақсы даярланған және саяси тұрғыдан сенімді KdA бөлімшелері мен мүшелері 1961 жылғы жаз және күзде Берлин қабырғасын салуға және күзетуге қатысты. Шығыс Берлин мен Батыс Берлин секторының шекарасына орналасқан KdA-ның алты апталық қызметі кезінде тек сегіз мүше Батысқа қашып кетті, бұл SED-ге деген жоғары моральдық-психологиялық жағдайды және сенімін көрсетті. 1966 және 1967 жылдары KdA-ның жалпы саны 181 500 "жауынгер" (Kämpfer) құрады, олар "активтік қауіпсіздік күштері" мен "оперативтік резервтерге" бөлінді. Батыс Берлин және Батыс Германиямен шектесетін бөлімшелер жақсы жабдықталды және тікелей аумақтық қорғаныстың аудандық басқармасына бағынды. KdA 1989 жылдың соңындағы Бейбіт революцияның бейбіт жаппай наразылықтары кезінде белсенділік танытпады, осы оқиғалар SED-тің құлдырауына және ГДР-дегі тездетілген саяси өзгерістерге әкелді, өйткені көптеген KdA мүшелері наразылық білдірушілермен ынтымақтастық танытып, тіпті шерулерге қатысты. 1989 жылғы 9 қарашада ГДР үкіметі Берлин қабырғасын ашқанын және Шығыс Германия азаматтарының еркін жүріп-тұруын жариялады, бұл KdA-ның мақсатын енді қажетсіз етті. ГДР Парламенті (Volkskammer) 1989 жылғы 14 желтоқсанда KdA-ны тарату туралы шешім қабылдады, сол айда қарусыздандыру және демобилизация процестері басталды. KdA-ның қарусыздандыруын Volkspolizei және Ұлттық халық армиясы бақылады, олар қару-жарақ пен жабдықты жинап, сақтады. 1990 жылғы мамырға дейін 2022 бөлімдегі соңғы 189 370 адам толық демобилизацияланды.

Ұйым

KdA әскери және полицияны толықтырып, соғыс уақытында немесе үкіметке қарсы наразылықтар сияқты саяси төтенше жағдайларда тыл аймақтарында қауіпсіздік қамтамасыз етуде жаяу әскерге ұқсас рөл атқарды. Бөлімдер жұмысқа алынған орындарымен, мысалы, фабрикалармен, шаруашылықтармен, мемлекеттік және жергілікті басқару кеңселермен, сондай-ақ басқа да мемлекеттік кәсіпорындармен тығыз байланыста болды – олардың ұйымдасуы мен жұмысы көбінесе аудандық деңгейден аспады. Бұл ұйым АҚШ Ұлттық гвардиясы немесе Ұлыбританияның аумақтық әскері сияқты резервтік күштерге ұқсас болды; алайда, KdA-ны үкімет емес, SED партиясы тікелей бақылады.

Командалық басқару

KdA Социалистік бірлік партиясының Орталық комитетінің (Zentralkomitee) (ZK) қарауына өтті, ZK Политбюросының барлық директивалары мен шешімдеріне бағынышты болды, бұл оны партияның жеке армиясына айналдырды. ZK қарулы күштердің қалған бөлігін де қауіпсіздік комиссиясы (Sicherheitskommission) арқылы бақылады, бірақ KdA-ға қатысты билігін екі басшылық тізбек арқылы жүзеге асырды. Біріншісі Ішкі істер министрлігі (Ministerium des Innern) арқылы және одан кейін әскери оқыту, жабдықтар және операциялық тәжірибе берген Volkspolizei арқылы жүргізілді. Екіншісі – СЭД-тің аудандық (Bezirk) және округтік (Kreise) басқармалары арқылы мүшелердің кадрлық және саяси тұрғысынан сәйкес келуін бақылау арқылы іске асырылды. Командирлер аймақтағы ірі зауыттар мен кәсіпорындардағы СЭД партия ұйымы тарапынан тағайындалды және оқыту, жабдық және құрамының жай-күйі туралы үнемі есеп беретін СЭД округтік басшылығы (Kreisleitung) растады. Der Kämpfer – KdA-ның ай сайын жарияланатын газеті және ресми органы, оны СЭД-тің Neues Deutschland баспасы шығарды.

Хундерштафендер мен батальондар

КДА-да "Хундертшафтен" және батальондар деп аталатын бөлімшелер құрылды. "Хундертшафтен" (жүздіктер) – КДА-ның негізгі бөлімшелері болып табылды, олар үлкен зауыттардан немесе тіпті "халық мүлігін қорғауға" ұмтылған аудандардан келген 100-ге жуық жұмысшыдан тұрды. Әр жүздік үш взводқа бөлінді, әр взводта үш топ (бөлімше) болды. Жүздік командирінің саяси орынбасары мен бас орынбасары, сондай-ақ жабдықтау офицері мен бас медициналық нұқсаны болды. Volkspolizei инспекторы оқу-жаттығуларға көмектесті. Басқа құрамына үш взвод командирі, үш взвод командирінің орынбасарлары, сексен бір "Кемпфер" (жауынгер) және үш медициналық нұқсан (әр взводқа біреуден) кірді. Үш немесе төрт жүздік "Кампфтруппа" батальонын құрай алады. Ауыр жүздіктер (Schwere Hundertschaft) танкке қарсы, минометтік және әуе қорғанысы взводтарымен жабдықталды және өз кәсіпорындарының немесе мемлекеттік тасымалдау фирмаларының жүк көліктерімен моторизацияланды.

Оқыту

KdA қызметкерлерін оқытуды GDR-дің азаматтық полиция күштері Volkspolizei жүргізді, KdA-ны халықаралық шарттар бойынша қарулы күштердің жалпы санына есептемеу үшін. KdA-ны күтіп ұстау ресми армияға қарағанда едәуір арзан болды, себебі мүшелерге тұруға орын қажет болмады, азық-түлік пен жалақы әскерилермен бірдей болды, ал мүшелер бос уақытында оқу кезінде азаматтық жұмыстарын жалғастырды. KdA мүшесі жұмыстан кейін және демалыс күндері жылына 136 сағат бойы өз бөлімімен жаттықты, көбінесе шалғынды жердегі оқу лагерінде. KdA жауынгерлері көбінесе кәсіби жаяу әскерлерге ұқсас жабдықталған, бірақ олардың дайындығы төмен болды.

Бірқалыпты киімдер

КДА ұлттық халық армиясынан өзгеше зәйтүн жасыл түсті форма киіп, американдық жауынгерлік киім үлгісіне немесе советтік "афғанкаға" ұқсас болды. Форманың жұмсақ кепі стиліндегі бас киімінде визор, дөңгелек жоғары бөлігі, сыртқы жиегімен тігілген бүйір бөлігі және үстіне бүктеліп бекітілетін құлаққаптары болды. Жакеттің асты бөлігі түзу, екі көкірек және екі қалтасы, сондай-ақ әр жеңінде бір қалтасы бар. Шалбары төрт стандартты қалтадан тұрады, ал кейінірек әр жамбасында ішкі жүк қалтасы қосылды. Әскерде қолданылатын M1956 шлемі де киіліп жүрді. КДА ұйымдық белгісі сол жеңдегі жең қалтасының үстіне, ал шендік белгілер екі жеңдегі қалталардың үстінде немесе астында бекітілді, кейін олар қалтаның үстіндегі сол көкірекке көшірілді.

Жауынгерлік топтардың қолбасшыларына құрмет сыйлықтары

Жұмысшы класының шайқас топтарының командирлеріне табыс етілген сыйлықтар Германия Демократиялық Республикасындағы қоғамдық құрметтің белгісі болды.

Халықаралық орналасу

KdA Африкадағы коммунистік қозғалыстар мен үкіметтерге Шығыс Германияның әскери көмегіне қатысқандығына қатысты белгілер бар. 1980 жылдың 23 мамырында Бразавиль радиосы Конго Халық Республикасының Бразавиль қаласына KdA делегациясының сапары туралы хабарлап, конголық халықтың милициясын Шығыс Германияда да оқытуға және оларды жабдықтармен қамтамасыз етуге әзір екендерін жариялады. Автор Гунтер Холзессиг осы орайда конголық халық милициясының командирі Мишель Нгакаланың 1982 жылы Шығыс Германияда өткен KdA шарасына қатысқанын хабарлайды.