Кіріспе

Халықаралық исланд банкі

Құлдырауына дейін Kaupthing Bank он үш елде жұмыс істеді, соның ішінде барлық скандинавиялық елдер, Нидерланды, Бельгия, Люксембург, Швейцария, Ұлыбритания және АҚШ. Ол нарықтық капитализация бойынша скандинавиялық елдердегі жетінші ірі банк болды. Банкте 3300-ден астам адам жұмыс істеді, Исландияда 36 филиалы болды. 2007 жылдың 31 желтоқсанына қарай банктің жалпы активтері 58,3 миллиард еуроны құрады. 2006 жылы Forbes Global 2000 тізімінде 1006-шы орынды алды және халықаралық қаржы журналы The Banker жыл сайын жасайтын әлемдегі ең ірі банктер тізімінде 177-ші орынға ие болды (2005 жылдан 34 орынға көтерілді). Сол жылы Kaupthing Bank-тің таза табысы 812 миллион еуроны құрады, ал 2006 жылы 986 миллион еуроны құрады. Оперативтік табыстың шамамен 70%-ы Исландиядан тыс жерлерде түсті (Исландияда 33%, Ұлыбританияда 31%, Скандинавияда 26%, Люксембургте 8% және басқа елдерде 2%). Банктің ішкі операциялары жаңа банк ретінде бөлініп, жұмысын жалғастыруда; банктің қалған бөлігі, техникалық тұрғыдан банкрот деп жарияланбаса да, Рейкьявик аудандық сотынан төлемдерге мораторий алып, Исландия қор биржасындағы саудадан тоқтатылды.

Атауы

Исландиядан тыс жерлерде банк Kaupthing Bank деп танылады. Исландияда оның ресми атауы Kaupþing Banki hf болған. Алдында оның ресми атауы Kaupþing Búnaðarbanki hf еді, бірақ бұрынғы атауы көпшілік үшін тым ұзын болып саналғандықтан өзгертілді. 2003 жылдан 2006 жылға дейін компания Исландиядағы бөлшек сауда операциялары үшін KB banki деген атты қолданды. Дегенмен, 2006 жылдың желтоқсанында банк өзінің филиалдық желісі үшін Kaupþing ескі атауын қайта қолдана бастады. Бұл өзгеріс банктің бір атпен жұмыс істеу жоспарының бөлігі екені жарияланды. 2009 жылдың қараша айында банктің ізбасары ("New Kaupthing") өзінің атын Arion Bank деп өзгертті. "þ" әрпі – тікен/þorn.

Тарих

1982 жылы қаржы кеңестері мен бағалы қағаздар брокерлігімен айналысатын шағын агенттік ретінде құрылған Kaupthing, Исландия қаржы нарығындағы өзгерістердің маңызды ойыншысына айналды, үнемі жаңа үрдістерді қалыптастырып, Исландия қор биржасының бес негізгі құрылтайшысының бірі болды. 1990 жылдардың ортасында Kaupthing шетелдегі мүмкіндіктерге назар аудара бастады және Исландиядан тыс жерде жұмыс істейтін алғашқы исландтық қаржы мекемесіне айналды. Сигурдюр Эйнарссон басшылығымен Kaupthing 2000 жылдың қазан айында Исландия қор биржасында тіркелді, сол кезде банктың алғашқы иелері – исландтық үнемдеу банкілері өз үлестерін азайтты, ал олардың орнына жеке тұлғалар мен институционалдық инвесторлар акционерлерге айналды. Kaupthing Bank акциялары 2002 жылы Стокгольм қор биржасында тіркелді. 2008 жылдың 9 қазанында Kaupthing Bank HF үкіметтік басқаруға мәжбүр болды, бұл Landsbanki банкісіндегі дағдарыстан кейін болды. Исландияның қаржы жүйесіндегі дағдарысқа байланысты 2008 жылдың 13 қазанында елдің акциялар нарығындағы барлық сауда тоқтатылды. Осы оқиғалардан кейін Исландияның банк секторы құлдырады, бұл 2008-2011 жылдардағы Исландияның қаржылық дағдарысына әкелді. 2009 жылдың 31 шілдесінде Kaupthing Bank-тың ішкі құжаттары жарияланды: WikiLeaks құпия 210 беттік құжатты жариялады, онда Kaupthing-тің 45 миллионнан 1,25 миллиард еуроға дейінгі несиелерге қатысты тәуекелі көрсетілген. Ашылған презентация банк өзінің негізгі акционерлеріне миллиардтаған евро қарыз бергенін, оның ішінде Exista-ға және банктің 23% иелік ететін еншілес компанияларына 1,43 миллиард евро бергенін көрсетті. 2009 жылдың 9 желтоқсанында Рейкьявик аудандық соты бұрынғы активтер менеджері Даниэль Тордарссонды және Kaupthing Hf-тің бұрынғы қор брокері Стефнир Инги Агнарссонды сегіз айға бас бостандығынан айырды. Оларға өткен жылдың қаңтар және ақпан айларында, сауда-саттық аяқталар алдында, Exista акцияларын сатып алуға алты рет ұсыныс жасағаны үшін айып тағылды, бұл Exista акцияларының күндізгі құнына әсер етуі керек еді. Олар жалған сатып алу сұраныстарын бергені және акция бағасын манипуляциялауға тырысқандығы үшін айыпталды.

Меншік

Қазан айында Meidur (кейіннен Exista деп аталды) Kaupthing Bank акцияларының 12% бөлігін иеленді.

Үкімет бақылауға алады

2008 жылғы 8 қазанда Ұлыбританияның FSA (Қаржылық қадағалау органы) Ұлыбританиядағы депозиттік шоттарды ING-ге берді. Өзінің мәлімдемесінде, "FSA Kaupthing Singer & Friedlander енді талаптарға сай келмейтінін және сақтаушыларға деген міндеттемелерін орындай алмайтынын анықтады. FSA KSF-ті Қаржылық қызметтерді өтеу схемасы мақсатында дефолтқа ұшыраған деп шешті". 2008 жылғы 9 қазанда Қаржылық қадағалау органы Kaupthing-тің директорлар кеңесінің толық құрамы отставкаға кеткеннен кейін бақылауға алды. Бұл "Ұлыбритания Kaupthing Edge интернет-банкі бизнесін ING Direct-ке бергеннен және Kaupthing-тің Ұлыбританиядағы операцияларын басқаруға жібергеннен" кейін болды, бұл Kaupthing-ті несие шарты бойынша техникалық дефолтқа түсірді. Исландия премьер-министрі Гейр Харде британ үкіметінің Kaupthing-ті қажетсіз жерден құлатқанын, өкілеттігін теріс пайдаланғанын мәлімдеді. Сол күні EBK (Швейцариялық федералдық банктік комиссия) Kaupthing Bank Luxembourg-тің Женева филиалына қатысты швейцариялық сақтандыру жүйесі бойынша іс-қимылдарды бастады. EBK филиал клиенттерінен 30 000 швейцариялық франкқа дейін өтемақы алу үшін олармен байланысуды сұрады. Финляндияда Қаржылық қадағалау органы (Rahoitustarkastus) қаражаттың Исландияға ауысуын болдырмау үшін Финляндия филиалын бақылауға алды. Финляндия филиалы үш ірі фин банкінен алған қарыз есебінен клиенттерге барлық міндеттемелерін төледі. Содан кейін Финляндия филиалы барлық активтерін сатты және фин банктеріне қарызын төледі. Финляндия билігінің мәліметінше, Kaupthing Edge 2009 жылғы 30 қаңтарда Финляндиядағы қызметін тоқтатты. WikiLeaks Исландияның банк секторының 2008-2009 жылдарғы қаржы дағдарысына әкелген құлдырауына дейін Kaupthing Bank-тың ішкі құжатын жариялады. Құжатта банк иелеріне күдікті түрде үлкен сомада ақша берілгені және ірі қарыздар кешірілгені көрсетілген. Kaupthing-тің адвокаттары WikiLeaks-ті банктік құпиялылық заңдарына сүйене отырып, сот шараларымен қорқытты. Бұл ақпарат Исландияда қызу пікірталас тудырды және осы іске қатысы бар адамдарға қарсы қылмыстық іс қозғалуы мүмкін.

Қатысушыларды тұтқындау

2011 жылдың 9 наурызында Роберт Ченгуиз және оның інісі Винсент Ченгуиз Ұлыбританияның Ауыр алаяқтыққа қарсы бюросы (SFO) және Исландияның арнайы прокуратурасының бірлескен тергеуі аясында Kaupthing банкынің құлдырауына қатысты Лондонда тұтқындалды. Алайда, 2011 жылдың 22 желтоқсанында SFO және Қаржылық прокуратура департаменті (TSoI) Consensus Business Group және Винсент Ченгуизге қарсы ордерлер алу үшін пайдаланған ақпаратта нақты қателіктер болғанын мойындады; ордерлерді күштен шығару қажет екенін мәлімдеді; және ордерлер бойынша тәркіленген заттар сол күні қайтарылатынын хабарлады. Сонымен қатар, SFO сот шығындарын өтеуге келісім білдірді. 2013 жылдың наурызында Рейкьявик қаласында банктың бұрынғы төрағасы және басқа да жетекші қызметкерлеріне қарсы "бес ірі нарықты манипуляциялау схемасын ұйымдастырғаны" үшін жаңа қылмыстық іс қозғалды, бұл 2008 жылғы исландтық қаржылық дағдарысқа байланысты ең ірі сот процесі болды. 2013 жылдың 12 желтоқсанында банктың төрт бұрынғы басшысы үш жылдан бес жарым жылға дейін түрмеге кесілді. Олар – бұрынғы бас директор, басқарма төрағасы, көпшілік үлесіне ие болғандардың бірі және Люксембург филиалының бұрынғы бас директоры. Сот оларды бес жарым жыл, бес жыл, үш жыл және үш жарым жылға сәйкес түрмеге қамады. Бұл Исландия тарихындағы қаржылық алаяқтыққа байланысты ең ауыр үкімдер. Үкімге шағымдануға болады. 2015 жылдың 12 ақпанында Жоғарғы сот 2013 жылғы үкімді күшінде қалдырды. Сонымен қатар, көпшілік үлесіне ие болған Олафур Олафссон мен Люксембург филиалының бұрынғы бас директоры Магнус Гудмундссонның жаза мерзімі 4,5 жылға ұзартылды.