Кіріспе

Американдық ғылыми фантастика баспашысы және редакторы Джеймс Патрик Бэйн (22 қазан 1943 – 28 маусым 2006) – АҚШ ғылыми фантастика баспашысы және редакторы. 1983 жылы ол өзінің «Баен кітаптары» баспа үйін құрды, ол оқиғалық, фантастикалық, әскери ғылыми фантастика және ғарыш опера жанрларында маманданған. Бэйн сонымен қатар «Baen Software» видео ойындары баспашысы компаниясын құрды. 1999 жылдың соңында ол «Webscriptions» деп аталған электрондық баспа бизнесін бастады (кейін «Baen Ebooks» деп аталды), ол табысты электрондық кітап сатушысы болып есептеледі.

Өмірбаян

Джим Бэн Пенсильвания штатында дүниеге келген. Ол 17 жасында өгей әкесінің үйінен кетіп, бірнеше ай көшеде тұрды, содан кейін АҚШ Армиясына қосылды; ол Баварияда қызмет етті. Нью-Йорктің Сити колледжінде оқығаннан және 1960 жылдары Гринвич Виллидждегі халық музыкасының кофеханасының ("сабақ үйі") менеджері болғаннан кейін, ол Ace Books баспасының шағымдар бөлімінде баспашылық мансабын бастады. 1972 жылы ол "Готика" редакциясының ассистенті болып жұмысқа орналасты.

Журнал редакторы

Бэйн 1973 жылы «Galaxy Science Fiction» журналының бас редакторы лауазымына Джуди Линн дель Рейдің орнына келді. 1974 жылы ол «Galaxy» және «If» журналдарының редакторы болып Еджлер Якобссоннан кейін тағайындалды. «Galaxy» журналында (1975 жылдан бастап «If» журналын қосып алғаннан кейін) ол оны жаңарып, қайта жандандырды, Джерри Пурнелл, Чарльз Шеффилд, Джоанна Рас, Спайдер Робинсон, Алгис Будрис және Джон Варли сияқты авторларды жариялады, сондай-ақ бірнеше «Хьюго» сыйлығына ие болды. 1983 жылы Пурнелл Бэйнды «әлемдегі ең мыкты ғылыми-фантастикалық редакторлардың бірі» деп сипаттады. «Ларри Нивен мен мен оны біз жұмыс істеген ең үздік редакторлардың қатарындағы екі-үшіншісі деп есептейміз». Роберт А. Хайнлайн 1985 жылы «Қабырғалар арқылы жүретін мысық» романын Бэйнге және Ұлттық ғарыш саясаты жөніндегі азаматтардың кеңесші кеңесінің сегіз мүшесіне арнады.

Кітап шығару

1977 жылы ол Ace компаниясына оралып, олардың ғылыми фантастикалық бағытын басқарды, баспагер Том Доэртимен бірге жұмыс істеді. 1980 жылы Доэрти Tor Books компаниясын құру үшін кеткенде, Бэйн көп ұзамай оның ізінен еріп, сол жерде SF бағытын ашты. 1983 жылы ол өзінің тәуелсіз компаниясын, Baen Books-ты құру мүмкіндігіне ие болды, оның таралымын сол кезде де, қазір де Pocket Books/Simon & Schuster жүзеге асырып келеді; мұның себебі, жақсы досы Доэрти оны ұзақ мерзімді шарттан босатқан болатын. Baen Books одан бері тұрақты түрде өсіп, оқырмандардың кең аудиториясын қалыптастырды, олар Дэвид Вебер, Джон Ринго, Эрик Флинт, Дэвид Дрейк, Лоис Макмастер Бьюолд, Элизабет Мун, Мерседес Лэки, Ларри Нивен және тағы да көптеген авторлардың кітаптарын шығарды. Эрик Флинттің Бэйннің қайтысынан кейін жариялаған "Редактордың парақшасы" бағаншасында айтылғандай, бастапқыда шағын болған Baen Books ғылыми фантастика жанкүйерлері арасында ең ізделісті "бренд" деп танылды, 2004 жылы төртінші орыннан, ал 2003 жылы жетінші орыннан көтерілді. Осы қарқынды өсудің себебі Джим Бэйннің электрондық маркетинг стратегиясы екені айтылды, ол пираттыққа көз жұмып, шифрлауды елемеу арқылы, тіпті CD-ROM дискілерінде тегін кітаптарды тарату арқылы (Baen Books бойынша "Электрондық маркетинг стратегиясы" бөлімін қараңыз), сондай-ақ үнемді жинақтар мен электрондық алдын ала қарау үлгілерін ұсыну арқылы сатуға ықпал етті. Оқырмандар кітаптарды алдын ала қарап, ұнаса, сериялық бағыты бар SF жанрының ерекшелігін ескере отырып, бірнеше кітап сатып алатын. Қысқасы, шағын қалалық кітапханалар кітаптардың санын қысқартып, аудиовизуалды материалдарды жинап жатқанда, Бэйн технологияны пайдаланып, кітапханалардың кітаптарды сатып алып, ұзақ сақтауынан туындаған бұрынғы артықшылыққа қарсы тұрды.

Ерте антологиялар сериясы

Бэйн қағаз кітапша форматында бірнеше антология сериясын редакциялап, антология мен журналдың атмосферасын біріктіруге тырысты. Осы мақсатта, олар журналдар сияқты нөмірленіп, мерзімі көрсетілді және көптеген журналдық элементтерді қамтыды: Destinies (Ace, 11 нөмір, 1978–81), Far Frontiers (Baen, 7 нөмір, 1985–86), және New Destinies (Baen, 8 нөмір, I–IV және VI–IX, 1987–90). Сондай-ақ, ол 1970 жылдары Galaxy және If журналдарынан шыққан бірнеше қайта басылымдар жинағын редакциялады.

Электрондық кітаптар

Пурнелдің компьютерде жазуды мақтағанын естіген соң, Бэн 1980-ші жылдардың басында IBM PC сатып алды. IBM PC пернетақтасының орналасуын ұнатпай, ол Magic Keyboard құралын тапсырыс беріп, жариялады, ол пернелерді қайта баптауға арналған. Сол кездегі сыншылар электрондық кітап нарығын тым кішкентай деп есептеді. Керісінше, ол тұрақты түрде пайда әкелетін, тіпті алғашқы жылы өзінің шығындарын өтеген сирек кәсіпкерліктердің бірі болды. Бұл инновациялар оған технологиялық қауымдастықта құрмет әкелді, ал баспа саудасында күмәндік тудырды, тіпті басқалардың арасында ең жақсы пікір оны үлгі алуға немесе Webscriptions арқылы электрондық атауларды орналастыруға әкелді. Мұндай атаулардың бірі тіпті Webscriptions баспасы ұсынды, оның баспагерлерінің талабы бойынша (Дж. Бэйн жек көретін) Adobe PDF форматында. Webscriptions жалпы алғанда шифрлаусыз өнім ұсынатын алғашқы электрондық кітаптардың бірі болып саналады (іс жүзінде, Webscriptions әр кітапты ашық оқуға болатын форматтардың кең ауқымында ұсынады) және алғашқы электрондық кітап басылым қызметтерінің бірі, пайда табуға қол жеткізген. (Шындығында, ол алғашқы жылы өзінің шығындарын өтеді және ең табысты қызмет болып табылады). Елуден астам кітабы жарық көрген жазушы Дэвид Дрейктің сөзімен:

"Джим ең көп есте сақтаған екі кітабы – Джим Кьелгардтың "Отты аңшы" және Артур Кларктың "Түннің құлауына қарсы". Екі қысқа романның тақырыбы – құлдырап бара жатқан мәдениеттен шыққан жас адам қабылданған сананың тұзағынан құтылып, өз халқын өзіне қарсы болса да сақтап қалады. Бұл Джимнің ғылыми-фантастикадағы өмірінің дұрыс сипаттамасы: ол әрқашан өз жолын таңдады, әрқашан ерекше болды және көбінесе керемет сәттілікке жетті, өйткені ол басқалардың пікірлерін тыңдамады. Мысалы, электрондық басылымның дәстүрлі моделі шығармаларды шифрлауды талап етті. Джим бұл кітап оқуды қиындатады деп ойлады, бұл баспагердің жасай алатын ең нашар қате. Оның мәтіндері анық және әртүрлі форматтарда болды. Электрондық басылым басқалар үшін қымбат әрекет болғанда, Baen Books электрондық сатудан Канададан гөрі тез көбірек табыс таба бастады. Джим қайтыс болған кезде бұл көрсеткіш он есеге өсті. Мұндай өзара әрекеттесудің тағы бір салдары – сайтқа жиі келетін клиенттер, "барлар" Джим Бэйнді баспа саудасының алдын ала оқу көшірмесіне электрондық кітаптың нұсқасын қымбаттатуға көндірді – (бес кітаптан тұратын үлгі жинақтары) үй ұсынатын e ARC ("Advanced Reader Copies", "Оқырманға" тиесілі пайдаға баса назар аударатын). Джим Бэн электрондық бизнесте өзінің шығындарын өтеуге қуанған болар еді, өйткені ол жарияланудың артуы сатудың өсуіне әкелетініне сенімді болды, және оны күмәнсіз дәлелдеу үшін үш жыл ғана кетті, тіпті бәсекелестер де сәттіліктерді жоққа шығара алмады.

Соңғы жарты онжылдық

2000 жылы Бэйн Chicon 2000-ның арнаулы редакторы болды, ол сол жылғы Worldcon болды. Флинттің 1632 сериясына деген қызығушылықты ескере отырып, ол жаңа автор үшін екінші талқылау форумын құрды, ол 1632 Tech Manual деп аталды және 1632 тақырыбына арналған жаңалықтарды таратты. Жаңа бөлімді күте алмаған жанкүйерлер зерттеулердің қиындығына байланысты, жас авторларға әлемді кеңейтуді, оны фантастикалық әлемнің өмірлік циклындағы «қалыпты нүктеден» бұрын ортақ әлемге айналдыруды ұсынды. Флинт тәуекелге баруға дайын болды, нәтижесінде «От шеңбері» пайда болды. Сонымен қатар, Бэйн бестселлер автор Дэвид Веберді жаңадан көзге шығып келе жатқан автор Флинтпен бес кітаптық келісімшартқа біріктірді, нәтижесінде 1633 жаңа қызығушылық пен шу тудырды. Флинт «От шеңберіне» жіберілген немесе кейіннен жазылған жанкүйерлердің фантастикалық туындыларын жариялау үшін электрондық журнал құруды ұсынды. Бэйн тәуекел етіп, e ARC жүйесі мен Webscriptions-ты журнал форматына бейімдеді. Соның нәтижесінде «Грантвилл газеттері» жарық көрді. Кейіннен Baen Books кейбір әңгімелерді қағаз түрінде антология ретінде басып шығарды, ал осы томдардың төртіншісі Бэйн Флинттен сатып алған соңғы кітап болды.

Джим Бэйннің ғаламы

2005 жылдың соңында Бэйн екі ай сайын жарық көретін онлайн ғылыми-фантастикалық журнал ашуды жоспарлағанын хабарлады, ол бастапқыда «Бэйннің таңғажайып әңгімелері» деп аталды. Dell Magazines (Analog Science Fiction and Fact журналының баспашысы, бұл журнал бастапқыда «Astounding Stories» деп аталған) сауда белгісін бұзу мүмкіндігіне байланысты туған алаңдаушылықтардан кейін, журналдың аты «Jim Baen’s Universe» деп өзгертілді. Эрик Флинт бас редакторлық қызметін атқаратын журналдың алғашқы саны 2006 жылдың маусым айында жарық көрді, оған Дэвид Дрейк және Тимоти Зан сияқты авторлар шарт жасасты. 2009 жылдың тамызында «Baen’s Universe» қаржылық қиындықтарға байланысты журналды жабу туралы хабарлады, олар «біз жарияланымды жалғастыруға мүмкіндік беретін сату деңгейіне жету үшін жеткілікті абоненттерді таба алмадық және сақтай алмадық» деді. Джим Бэйннің екі қызы болды: 1977 жылы туған Джессика, он алты жыл бірге тұрған әйелі Мадлен Глихтен және 1992 жылы туған Кэтрин, Тони Вайскопфтан. Ол өлімін сезгендей болды және 2006 жылдың 12 маусымында екі жақты таламус инсультын бастан өткерді. 28 маусымда Солтүстік Каролина штатының Рали қаласында оянбай көз жұмды. Флинттің сөзіне сүйенсек, ол өлер алдында журналының алғашқы нөмірін көруге үлкерді.