Кіріспе
Гризайль (/ɡ//r//ᵻ/'/z//aɪ/ немесе /ɡ//r//ᵻ/'/z//eɪ//l/; ɡʁizaj, gris – сұр) – толығымен сұр немесе басқа да бейтарап сұрғылт түстерде орындалған сурет. Ол әсіресе мүсінге ұқсату үшін жасалған ірі декоративтік схемаларда қолданылады. Көптеген гризайльдерде сәл кеңірек түстік диапазон болуы мүмкін. Гризайль жеке өзі үшін, майлы бояуға арналған астар ретінде (үстіне түсті қабаттар жағуға дайындалып) немесе гравер жұмыс істеуі үшін үлгі ретінде (Рубенс және оның мектебі жасағандай) орындалуы мүмкін. Суреттің толық боялуы суретшіге көп талаптар қояды, ал гризайль көбінесе дәстүрлі сурет салуға қарағанда жылдам және арзан болғандықтан таңдалады, бірақ бұл әсер кейде эстетикалық себептермен әдейі таңдалады. Гризайль суреттері қайта өрлеу дәуірінен бастап суретшілер дайындаған, әдетте монохромды суреттерге ұқсайды; суреттер сияқты, гризайль де нашар дағдылы көмекшінің қолын толық боялған суреттен оңай аңғаруға мүмкіндік береді.
Grisaille (/ɡ//r//ᵻ/'/z//aɪ/ or /ɡ//r//ᵻ/'/z//eɪ//l/; ɡʁizaj, from gris 'grey') is a painting executed entirely in shades of grey or of another neutral greyish colour. It is particularly used in large decorative schemes in imitation of sculpture. Many grisailles include a slightly wider colour range. A grisaille may be executed for its own sake, as an underpainting for an oil painting (in preparation for glazing layers of colour over it) or as a model from which an engraver may work (as was done by Rubens and his school). Full colouring of a subject makes many demands of an artist, and working in grisaille was often chosen as it may be quicker and cheaper than traditional painting, although the effect was sometimes deliberately chosen for aesthetic reasons. Grisaille paintings resemble the drawings, normally in monochrome, that artists from the Renaissance on were trained to produce; as with drawings, grisaille can betray the hand of a less talented assistant more easily than would a fully coloured painting.
Тарих
Джиотто 1304 жылы Падуадағы Скровегни капелласындағы фрескаларының төменгі бөліктерінде гризайльді қолданды, ал Роберт Кампен, Ян ван Эйк және олардың ізбасарлары триптихтердің қанаттарының сыртқы жағына, соның ішінде Гент алтарына гризайль суреттерін салған. Бастапқыда осы жақтар көбінесе көрсетілетін, себебі есіктер әдетте мереке күндері немесе туристердің (ақы төленген) сұрауы бойынша жабық тұратын. Дегенмен, бүгінде мұражайларда триптих ашық және қабырғаға тікелей қойылғанда бұл суреттер көбінесе көрінбейді. Мұндай жағдайларда мүсін өнерін имитациялау мақсаты болған, өйткені мүсін, тіпті танымал шебердің суретінен де қымбатқа бағаланатын. Лимнерлер көбінесе қалам мен жуу техникасын қолданып, өте шектеулі түсті қолжазбалар жасаған, ал Жан Пусель (1320–1350 жылдары активті) және Мэтью Париж сияқты көптеген суретшілер осындай жұмыстарға маманданған, бұл Англияда англосаксон дәуірінен бері кең таралған. Ренессанс суретшілері, мысалы, Мантенья және Полидоро да Караваджо классикалық мүсіндік бейненің немесе римдік суреттің әсерін беру үшін гризайльді жиі қолданған. Нидерландыдағы гризайль суреттерінің үзіліссіз дәстүбін ерте Нидерланд суретінен бастап Мартин Хеймскеркке (1498–1574), Питер Брюгель Ұлына (Христос және зана бойы ұсталған әйел, 1565) және Хендрик Голциусқа дейін, содан кейін Адриан ван де Венненің көптеген туындылары арқылы Рембрандт пен Ян ван Гойеннің шеңберіне дейін табуға болады. Сикстин капелласы төбесіндегі фрескалардың бөліктері, сондай-ақ Антонио Веррионың (1636–1707) Хэмптон Корттағы ғимараттың баспалдақтарын безендіруінің төменгі бөлігі де гризайльмен салынған.
Қазіргі үлгілері
Грисаилл, 20-шы ғасырда кеңінен таралмаса да, көркемдік техника ретінде қолданылып келеді. Пабло Пикассоның «Герника» (1937) картинасы – оның айқын мысалы. Заманауи американдық суретші Хьюго Бастидас ақ-қара суреттерімен танымал, олар гризайлдің әсерін имитациялайды және көбінесе ақ-қара фотосуреттерге ұқсайды. Оның орташа және үлкен форматтағы суреттерінде жоғары және төмен детальдылықтың контрастты аймақтары бар. 20-шы ғасырдағы тікелей (alla prima) сурет салуға баса назар аударғандықтан, гризайл техникасы сол кезеңдегі суретшілер арасында бұрынғы ықыласын жоғалтты. Бұл тарихи әдіс әлі де кейбір жекеше ательелердің оқу бағдарламасына енгізілген. Грисайлдің екі заманауи бейімделуі миниатюралық суретте қолданылады, олар Slop Chop немесе Slap Chop және Zenithal Priming/Highlighting деп аталады. Екеуі де соңғы уақытта контрастты/жылдам кептіретін бояулардың пайда болуына байланысты танымал бола бастады, бұл бояу түрі акрилдік сия мен қалыпты акрилдік бояудың арасында орналасады. Гризайл астарланғаннан кейін, миниатюра контрастты/жылдам кептіретін бояулармен қажетті түс схемасына боялады. Бұл бояулар мөлдір болғандықтан, жарықтарды күшейтеді, ал тереңдіктерді қараңғы қалдырады, бұл масштабтағы табиғи көлеңкелерді имитациялайды. Slap Chop үшін модельдер қара түске, әдетте қара түске сырланады, содан кейін екі рет құрғақ щеткамен өңделеді, біріншісінде орташа тонмен (әдетте сұр), екіншісінде, әлдеқайда жеңіл тонмен (стандартты – титан ақ). Бұл тәсілдің салыстырмалы түрде көп еңбекті қажет ететіні айтылды. Zenithal техникасы осы жерде артықшылықтарын көрсетеді, өйткені ол әлдеқайда жылдам. Дегенмен, «ұсақталған» модельдерден аулақ болу үшін, әсіресе ақ праймерді қолданғанда, әуе щеткасын пайдалану ұсынылады, өйткені баллондағы бояулар дұрыс емес жағдайларда ауада кебуге бейім және басқару қиын. Осылайша, Zenithal техникасы үшін бастапқы инвестиция Slap Chop техникасына қарағанда бірнеше есе жоғары, ол үшін бірнеше үлкен, жұмсақ щеткалар мен дұрыс бояулар ғана қажет. Zenithal, өйткені ол миниатюраның үстінен келетін зениттен шыққан жарық көзін имитациялайды, модельді қараңғы тонға немесе орташа тонға сырлап, содан кейін 45° бұрыштан екі жақтан орташа тонмен (бірінші жағдайда), ал екінші жағдайда төменнен қараңғы тонмен, соңында зениттен ақ тонмен өңдейді.
Эмаль және боялған шыны
Бұл термин сонымен қатар, күміс рельефіне ұқсас эффект алуға бағытталған эмальді бояулар сияқты басқа да материалдардағы монохромды сурет салуға да қолданылады. Гризайлл боялған әйнектерде де жиі кездеседі, себебі түрлі түстердегі бөліктердің қажеттілігі күрт төмендейді, мысалы, Йорк соборының «Бес әпке» терезесінде. Терезенің кейбір бөліктері, мысалы, күміс тұзды бояу немесе әйнек бояуы арқылы гризайлл техникасында жасалса, қалған бөліктері түрлі түсті әйнекпен боялады.