Кіріспе

Неміс өнер саудагері Отто Вакер (1898–1970) – Винсент ван Гогтың картиналарының жалғандарын тапсырыспен жасап, сатумен әйгілі болған неміс өнер саудагері. Ол 1920 жылдары түрлі салалардағы сәтсіз әрекеттерден кейін жақсы беделге ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бастап ол Шығыс Берлинде тұрды. Оның өмірі мен заманы туралы зерттемені Модрис Экштейнс жазған.

Уаккердің ісі

Отто Вакер 1925 жылы өнер сатушы болды. Ол өнер саласында сенімділік танытты. Алдамшы Ван Гогтардың суреттері оның ағасы, суретші және реставратор Леонард Вакердің еңбегі болған. Оттоның әкесі Ханс да суретші болған. Ваккер Ван Гогтың танымал сарапшылары Джейкоб Баарт де ла Файл, Хендрик П. Бремер, Джулиус Мейер Грейф және де сатушы картиналардың шынайы екеніне сендірді және олар шығу тегін дәлелдеместен шынайылығы туралы куәліктерді ұсынды. Бұл сарапшылар оның суреттерді бір ресейлік сатып алып, Швейцарияға заңсыз көшіріп әкеткенін және оларды заңсыз сату үшін заңсыз агентті тағайындағанын мойындады. Олар сол кездегі Совет Одағында әлі де өмір сүріп жатқан туыстарының жазалау шараларын болдырмау үшін, осы орыс адамның аты-жөнін жасырудың қажеттілігін түсінген. Танхаузер, Маттисен және Голдшмидт галереялары кейбір суреттерді сатып алды. Ваккердің суреттері 1928 жылдың қаңтар айында Берлиндегі Пол Кассир фирмасында көрмеге қойылды. Бұл көрме де ла Фейльдің Ван Гогтың стандартты каталогының жарық көруіне сәйкес ұйымдастырылды. Ваккер соңғы төрт картинаны тапсырған кезде, көрме басшылары де және Уолтер Фейльхенфельдт айырмашылықтарды байқап, оларды жалған деп таныды. Кейіннен картиналар Ваккерге қайтарылды. Кейінгі тергеу барысында 33 күдікті сурет табылды, олардың барлығын Ваккер ұсынған. Оның суреттерін салған галереялар өз клиенттерінен оларды қайтаруды сұрады. Өнер сатушы және заңгер Хьюго Перлс бірнеше картинаны сатып алған еді, бірақ ол әлі де олардың шынайы екеніне сенді. 1928 жылдың желтоқсан айында Маттисен галереясы, Неміс өнер және антиквариаттар федерациясының көмегімен Ваккерді сотқа берді. Де ла Фейль 1928 жылы қарашада өзінің каталогына қосымша жариялап, айыптауларға жауап берді, онда Ваккер ұсынған барлық суреттер жалған деп саналды. 1930 жылы де ла Фейль Les faux van Goghs (Жалған Ван Гогтар) атты еңбегін жариялады, онда тағы да күдікті картиналар 174 арасында қалжың деп саналған. 1929 жылы мамыр айында полиция Ваккердің әкесі мен ағасының студиясына шабуыл жасап, Ханстан тоғыз, Леонардтан он екі сурет тартып алды. Соңғысы картиналар тек қалпына келтіру үшін оның студиясында болғанын мәлімдеді. Берлиндегі Ұлттық галерея қолға алынған суреттерде қолданылатын бояуларды талдады; олар шертті кептіру процесін жеделдету үшін пайдаланылатын шайырдың бар екенін анықтады, ол шынайы ван Гогтарда табылған жоқ. Ваккерге қарсы сот 1932 жылы 6 сәуірде басталды. Суретшінің немере інісі Винсент Виллем ван Гог сот барысында алғашқы дәлелдеме берді және отбасылық жазбаларда қандай да бір суреттерді сатып алған ресейліктердің жоқ екенін айтты. Де ла Фейль, керісінше, тағы да ойларын өзгертіп, бес суреттің шынайы екенін мәлімдеді. Сот барысында әртүрлі сарапшылар қандай суреттердің шынайы екендігі туралы толық келісімге келмеді (ал кейде бұл пікірталас жылдар бойы жалғасты). Бремер кем дегенде 9 картинаның түпнұсқасы екенін дәлелдеді. Мейер Грейф өзінің қателігін мойындады, тіпті сарапшының пікірі де қате болуы мүмкін екенін мойындады. Ханс Розенхагеннің айтуынша, оның 14-і төменгі деңгейдегі, бірақ шынайы шығармалар. Алайда голландиялық реставратор А. М. де Уайлд картиналарда қолданылған пигменттер Ван Гог қолданған пигменттерге ұқсамайтынын анықтады. Көркем суретші Курт Велте рентген сәулелерімен сурет салу әдістерінің әртүрлі екенін көрсетті (бірақ ол 1970 жылдары жалған деп жарияланған суретті қолданды). Кейіннен суреттер француз маталарына түсірілмегені анықталды. 1932 жылы 19 сәуірде Ваккерге алаяқтық жасады деген айып тағылып, апелляциядан кейін 19 айға бас бостандығынан айырылды. Кейбір суреттер істің аяқталғанына дейін жоғалып кеткен.