Кіріспе
Неміс автомобиль кәсіпкері Эмиль Джеллинек, 1903 жылдан кейін Эмиль Джеллинек Мерседес (6 сәуір 1853 – 21 қаңтар 1918) ретінде танымал болды. Ол Daimler Motoren Gesellschaft (DMG) компаниясының автомобиль кәсіпкері болды және 1900 жылы алғашқы заманауи автомобиль – Mercedes 35 ат күшілік машинаның жасалуын тапсырды. Джеллинек 1902 жылы «Mercedes» тауар белгісін құрды, оны қызы Мерседес Джеллинектің құрметіне атады. Бұл тауар белгісі «Mercedes-Benz» компаниясына айналды, ал марка әлемдегі ең ірі автомобиль брендтерінің біріне айналды. Джеллинек Австрияның Вена қаласында тұрды, содан кейін Францияның Ривьера жағалауындағы Ницца қаласына көшіп, онда Австрия-Мажарстанның бас консулы болды.
Emil Jellinek, known after 1903 as Emil Jellinek Mercedes (6 April 1853 – 21 January 1918), was an automobile entrepreneur of the Daimler Motoren Gesellschaft (DMG), responsible in 1900 for commissioning the first modern automobile, the Mercedes 35hp. Jellinek created the Mercedes trademark in 1902, naming it in honor of his daughter, Mercédès Jellinek. The trademark developed into the company Mercedes Benz, and the marque became one of the largest car brands in the world. Jellinek lived in Vienna, Austria, then later moved to Nice, on the French Riviera, where he was General Consul of Austria Hungary.
Ерте өмір
Джеллинек Германияның Лейпциг қаласында Адольф Джеллинектің (кейде Аарон Джеллинек деп те аталады) ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Лейпциг және Вена қалаларындағы еврей қауымдастықтарында белгілі чех-венгр раввині және зиялы адам болған. Джеллинектің анасы Розали Беттельхайм (1832 жылы Будапештте туып, 1892 жылы Баден-бай-Виенде қайтыс болды) белсенді ребиц болды. Оның екі ағасы болды, екеуі де танымал болды: Макс Герман Джеллинек – тіл білімі маманы, ал Георг Джеллинек – халықаралық құқық оқытушысы. Оның әпкелері Шарлотта мен Паулина еді. Джеллинек туылғаннан кейін көп ұзамай отбасы Венаға көшті. Ол мектеп сабақтарына назар қоюды қиындықпен аткарып, бірнеше мектептен, соның ішінде Зондерхаузеннен шығып кетті. Оның үлгеріміне ата-анасы наразы болды, ал Джеллинек әзіл-қалжыңдарға құмар болды. 1870 жылы, 17 жасқа келгенде, ата-анасы оны Моравия теміржол компаниясының Rot Koestelec North Western кеңсесіне кеңсе қызметкері болып орналастырды. Джеллинек екі жыл жұмыс істегеннен кейін, басшылық оның түнгі уақытта пойыз жарыстарын ұйымдастырғанын білген соң жұмыстан шығарылды.
Дипломат және кәсіпкер (1872-1893)
1872 жылы 19 жасында Францияға көшіп келді. Онда әкесімен байланысқан Шмидл, Мароккодағы австро-венгрлік консул, оның қызметін сұрады, соның арқасында Джеллинек Танжер мен Тетуанда дипломатиялық лауазымдарға тағайындалды. Тетуанда ол Рейчел Гогманмен танысты, ол Сефарди анасы Мерием Азуланың заңсыз туған қызы, алжирлік, оны Лотарингиялық еврей Моиз Гогманн (Гогман) асырап алды. 1874 жылы Джеллинек Венада әскери қызметке шақырылды, бірақ денсаулығына байланысты жарамсыз деп танылды. Ол дипломатиялық мансабын Австрияның Алжирдегі Оран қаласында вице-консулы болып жалғастырды, сонымен қатар Рейчелдің әкесімен серіктесіп, алжирлік темекіні еуропалықтарға саудалаумен айналысты. Ол сондай-ақ француздық "Aigle" сақтандыру компаниясының инспекторы болып жұмыс істеді және 1881 жылы 28 жасында Венаға оның филиалының бірін ашу үшін қысқа мерзімге барды. Оранға оралған соң, ол Рейчелға үйленді, ал олардың алғашқы екі ұлы Адольф пен Фернан сол жерде дүниеге келді. Екі жылдан кейін, 1884 жылы, Джеллинек сақтандыру компаниясында толық уақыт жұмыс істей бастады және отбасымен бірге Австрияның Баден-бай-Вин қаласына көшіп барды. Оның тұңғыш қызы Мерседес Джеллинек 1889 жылы 16 қыркүйекте Баденде дүниеге келді. Мерседес есімі испан тілінде "ырыс", "мейірім", "кешірім" немесе "жақсылық" деген мағынаны білдіреді. Рейчел төрт жылдан кейін қайтыс болып, Ниццада жерленді. Дегенмен, Джеллинек Мерседес есімінің сәттілік әкелетініне сеніп, барлық мүлкін сол есіммен атады. Оның бір ұлы былай деп жазды: "Ол ежелгі римдіктердей ырымшыл еді". Джеллинектің сақтандыру бизнесі мен қор нарығындағы саудасы өте табысты болды, олар қыстарын сәнді Француз Ривьерасындағы Ниццада өткізе бастады, соңында сол жерге көшіп, халықаралық бизнесмендермен де, жергілікті аристократиямен де байланыс орнатты. Дипломатиялық мансабының арқасында ол Ниццадағы Австрияның бас консулы болды және аймақта қысқы демалысын өткізетін еуропалық аристократтарға, негізінен француз өндірісіндегі автомобильдерді сата бастады. Автомобиль бизнесімен Ниццадан Леон Дежоео және "C. L. Charley" деген атпен танымал Альзас велосипедшісі Карл Леман байланыста болды, ол француз агенттігін сатып алған. Джеллинек үлкен сарай сатып алып, оны Вилла Мерседес деп атады және 1897 жылы жылына 140-қа жуық автомобиль сата бастады, оларды "Мерседес" деп атады. Ол кезде автомобиль бизнесі сақтандыру бизнесінен гөрі көбірек табыс әкелді. Ниццада Джеллинек автомобильге ғашық болды, оның туралы барлық ақпаратты зерттеді және бірінен кейін бірі сатып алды: De Dion Bouton, Léon Bollée Voiturette, екеуі де үш дөңгелекті, сондай-ақ төрт орындық Benz моторлы карета. Ол автомобиль конструкторы Вильгельм Майбахтың жұмысын жоғары бағалады. Егер Майбах оның талаптарына сәйкес керемет жарыс машинасысын жасаса, 36 автомобильді 550 000 алтын маркаға сатып алуға уәде берді. Алғашқы прототип 1900 жылдың желтоқсанында аяқталды және 1901 жылы жарыстарда бірнеше рет жеңіске жетті. Оның қозғалтқышы Daimler Mercedes деп баптизацияланды. 1899 жылы ол Мадлен Хенриетта Энглерге (Анаиз Джеллинек) үйленді және тағы төрт баласы болды: Ален Дидье, Гай, Рене және Андре (Мая).
Мерседес 35 ат күші (1900)
+ Мерседес 35 а.к. (1900) Ұзын дөңгелек базасы. Кең иіс. Престелген болат шасси. Төмен ауырлық орталығы (төмен орналасқан қозғалтқыш). 75 км/сағ (45 миль/сағ). 35 а.к. (950 айналым/мин). 300-1000 айналым/мин (жүргізуші басқарады). Жеңіл, жоғары өнімді қозғалтқыш: 4 цилиндрлі. Диаметрі/қозғалысы: 116x140 мм. Жұмыс көлемі: 5918 см³. Цилиндр бастары құйманың бөлігі. Әрбір екі цилиндрге бір карбюратор. Бақыланатын сору клапандары. Екі кәмша. Төмен вольтты тұтану магниттері. Алюминий коленвал корпусы (алғашқы), көлденең бөлінген. Шұбатырған радиатор. Дөңгелек басқаруы. 1899 жылы DMG компаниясы Вильгельм Бауэр, Вильгельм Вернер және Герман Браун сияқты бірнеше инженерлерге «Феникс» моделін спорттық жарыстарда пайдалану мүмкіндігін зерттеуді тапсырды, себебі сол кезде автожарыстар Еуропада жарнама жасаудың ең тиімді тәсілі болды. 1900 жылдың 30 наурызында Вильгельм Бауэр Ницца – Ла Турби төбесіне спонтанды түрде қатысуға шешім қабылдады, бірақ көрермендерден қашқанда бірінші бұрылыста тасқа соғылып, қаза тапты. Бұл DMG компаниясын жарыстардан бас тартуға мәжбүр етті. Дегенмен, 1900 жылдың 2 сәуірінде Джеллинек DMG компаниясымен келісімге келді, егер Вильгельм Майбах оған революциялық спорттық автомобиль жасаса, онда 550 000 алтын марка төлеймін деп уәде берді. Сондай-ақ, келісімге 36 стандартты DMG 8 а.к. автокөлігін тапсыру кірді. Джеллинек DMG-нің Басқару кеңесінің мүшесі де болды және Франция, Австрия, Венгрия, Бельгия және АҚШ үшін жаңа Mercedes автокөліктеріне эксклюзивті дилерлік құқық алды. Джеллинек Франциядағы Daimler атауын пайдалану мәселесі бойынша Panhard Levassor компаниясымен заңдық қиындықтарға тап болды, олар Франциядағы Daimler лицензиясына ие болды, ал Mercedes атауын пайдалану бұл мәселені шешті. Көрінетіндей, Джеллинек Mercedes үшін қатаң талаптар қойды, былай деді: «Маған бүгінгі немесе ертеңгі күнге арналған автомобиль қажет емес, ол ертеңнен кейінгі күннің машинасы болады». Ол сол кездегі көптеген нашар жасалған «атсыз кареталардың» проблемаларын жеңу үшін көптеген жаңа параметрлерді тізімдеді, олар оларды жоғары жылдамдыққа және аударылу қаупіне жарамсыз етті: тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ұзын дөңгелек базасы және кең иіс. Қозғалтқыштың шассиде жақсырақ орналасуы. Төмен ауырлық орталығы. Жаңа Bosch жүйесін пайдаланып электрлік тұтану (газбен қыздырылатын шамның орнына). Модель ресми түрде Daimler Mercedes деп аталатын болады, бұл DMG төрағасы Франциядағы Daimler атауына Panhard & Levassor иелігін ескере отырып, оңай қабылдады. Келесі бірнеше айда Джеллинек жаңа автомобильдің дамуын бірінші кезекте күнделікті телеграммалар арқылы, кейін Штутгартқа сапармен бақылады. Ол алғашқысын 1900 жылдың 22 желтоқсанында Ницца вокзалында алды – ол бұрын Ниццада жарысқа қатысқан барон Анри де Ротшильдке сатылған еді. 1901 жылы автомобиль әлемді таң қалдырды. Джеллинек Ниццадағы жарыстарда жеңіске жетті, барлық сыныптарда қарсыластарын оңай жеңіп, рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізді. Француз Автомобиль клубының директоры Поль Меян: «Біз Mercedes дәуіріне ендік», – деді, бұл пікір бүкіл әлемдегі газеттерде де жарияланды. Жаңа Mercedes-тің көрсеткен нәтижелері бүкіл автомобиль әлемін таң қалдырды. DMG-нің сатылымы өсті, Штутгарт зауыты толық қуаттылықпен жұмыс істеді және оның болашағы автомобиль өндіруші компания ретінде бекітілді. 1900 жылы 340 болған жұмысшылар саны 1904 жылы 2200-ге дейін өсті. 1902 жылдың 23 маусымында компания өзінің барлық автомобиль өндірісі үшін Mercedes атауын тауарлық белгі ретінде пайдалануға шешім қабылдады және оны 26 қыркүйекте ресми түрде тіркеді.
Long wheelbase and wide track to provide stability. Engine to be better located on the car's chassis. Lower center of gravity. Electric ignition using the new Bosch system (in lieu of a gas heated glow tube). The model would be officially called the Daimler Mercedes which the DMG chairman accepted readily as it overcame the problem of the Daimler name in France being owned by Panhard & Levassor. Over the next few months, Jellinek oversaw the development of the new car at first by daily telegrams and later by traveling to Stuttgart. He took delivery of the first one on December 22, 1900, at Nice's railway station – it had already been sold to the Baron Henri de Rothschild who had also raced cars in Nice. In 1901, the car amazed the automobile world. Jellinek again won the Nice races, easily beating his opponents in all the capacity classes and reaching The director of the French Automobile Club, Paul Meyan, stated: "We have entered the Mercedes era", a sentiment echoed by newspapers worldwide. The records set by the new Mercedes amazed the entire automobile world. DMG's sales shot up, filling its Stuttgart plant to full capacity and consolidating its future as a car making company. The number of employees steadily increased from 340 in 1900 to 2,200 in 1904. In 1902, on June 23, the company decided to use the Mercedes name as the trademark for its entire automobile production and officially registered it on September 26.
Мерседестің табысынан кейінгі өмір (1900-1914 жылдар)
1903 жылы маусым айында Венада 50 жасында Емил Джеллинек өзінің есімін Джеллинек Мерседес деп өзгертіп, "Бұл әкесінің қызының атымен аталуының алғашқы жағдайы болуы мүмкін" деп түсіндірді. Осыдан кейін ол өзін Е. Дж. Мерседес деп қол қоя бастады. Джеллинек пен оның ынталы серіктестері DMG Mercedes модельдерін бүкіл әлемге таратты, 1909 жылға дейін алты жүз дана сатылып, DMG-ге миллиондаған табыс әкелді. Ол Ницца автомобиль клубының 150 мүшесін көлікпен қамтамасыз етті, сондай-ақ Еуропа бойынша жарыс командаларын қолдады. Ол бизнеске толыққанды берілді, көп уақытын үйден тыс өткізіп, көптеген телеграммалар жіберді. 1900-шы жылдардың басында Мерседеске деген құштарлығы азайды. Ол өте талапкер аристократ клиенттерінің арнайы тілектерінен жалықты. Сондай-ақ ол DMG-нің техникалық бөліміне көңілі толады, оларды "есектер" деп атады және Вилла Мерседестің жанында Ниццада үлкен жөндеу орталықтарын салды. Оның сүйікті дизайнері Вильгельм Мейбах 1907 жылы DMG компаниясынан кетіп қалды. Ол DMG төрағасын соншалықты ашуландырды ki, 1908 жылы Джеллинектің бастапқы шарты тоқтатылды. Оның дипломатиялық мансабы жалғасты, ол Ниццада (1907), Мексикада және Монакода Австрия-Мажарстанның бас консулы болды. 1909 жылы Монте-Карлода болғанда, Джеллинек консулдық жұмысына назар аудару үшін коммерциялық қызметін тоқтатты, бірақ аймақтағы бірнеше казиноларды сатып алды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс, оның соңғы жылдары (1914-1918 жылдар)
1914 жылы соғыс басталар алдында Австрия үкіметі Желлинектен француздық мүліктері үшін салық талап етті. Содан кейін отбасы Австрияның Земеринг қаласына көшті. Бад-Киссингендегі санаторияда дәрігер Д. фон Даппер оған ем жасағанда, ол Бадендегі үйін отбасына беріп, былай деп жазды: "(Баден вилласы) мені қатты мазалайды, мен ұйықтай алмаймын, бұл менің денсаулығыма зиян келтіреді!" 1914 жылдың 28 шілдесінде Австрия-Мажарстан соғысқа қатысқан кезде Желлинек пен оның отбасы өз мүліктерінен тыс жерде француз тілінде сөйлеуді тоқтатты. Сол жылдың соңында олар Меранға (Франция) көшті, бірақ онда оны Германия үшін тыңшылық жасады деп айыптады, оның Жерорта теңізіндегі яхталарында саботаж жасаушыларды жасырды деген күдік туды. Сонымен қатар, австриялықтар оның әйелі Анезаға да күдікпен қарады. 1917 жылы қашып, бейтарап Швейцарияның Женева қаласына келді, онда Эмиль Желлинек қайтадан уақытша тұтқындалды. Ол 1918 жылдың 21 қаңтарында 64 жасында қайтыс болғанға дейін сол жерде болды. Кейін оның барлық француздық мүлігі тәркіленді. 1982 жылдан бері оның денесі Ниццадағы католик зиратында Рахильдің қабірінің жанында жерленген. Оның қайтыс болғаннан кейін он жыл өткен соң, 1926 жылы Германиядағы соғыстан кейінгі дағдарыс кезінде DMG және Benz компаниялары бірігіп Daimler Benz компаниясын құрды, олардың автомобильдері Mercedes Benz деп аталды. Daimler Benz 1998 жылы Chrysler компаниясын сатып алды және 2007 жылдың тамызына дейін DaimlerChrysler болып саналды, содан кейін Chrysler Cerberus Capital Management компаниясына сатылды. Қазіргі таңда компания Mercedes Benz Group деп аталады.