Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр премьер-министрі (1878–1879, 1894–1895)
Prime Minister of Egypt (1878–1879, 1894–1895)
Нұбар Паша (نوبار باشا; 1825 жылғы қаңтар – 14 қаңтар 1899) – египеттік армян саясаткері және Мысырдың тұңғыш премьер-министрі. Өмірінде үш рет премьер-министр қызметін атқарды. Оның алғашқы мерзімі 1878 жылдың тамызынан 1879 жылдың 23 ақпанына дейін болды. Екінші мерзімі 1884 жылдың 10 қаңтарынан 1888 жылдың 9 маусымына дейін жалғасты. Соңғы мерзімі 1894 жылдың 16 сәуірінен 1895 жылдың 12 қарашасына дейін болды.
Nubar Pasha (نوبار باشا; ; January 1825 – 14 January 1899) was an Egyptian Armenian politician and the first Prime Minister of Egypt. He served as Prime Minister three times during his career. His first term was between August 1878 and 23 February 1879. His second term was served from 10 January 1884 to 9 June 1888. His final term was between 16 April 1894 and 12 November 1895.
Ерте өмір
Нұбар 1825 жылғы қаңтарда Смирнада Нұбар Нұбариан болып дүниеге келді. Ол Мұхаммед Әлидің ықпалды министрі Боғос Бей Юсуфианның туысына үйленген Мгридич есімді армян саудагерінің ұлы еді. Боғос Бей жас туысының болашағымен жеке айналысатынына уәде берген, және оның ұсынысымен алдымен Вевеге, содан кейін Тулузға иезуиттерге білім алуға жіберілді. Олардан ол француз тілін өте жақсы меңгерді.
Nubar was born Nubar Nubarian in Smyrna in January 1825, the son of an Armenian merchant named Mgrdich, who had married a relative of Boghos Bey Yusufian, an influential minister of Muhammad Ali. Boghos Bey had promised to interest himself in the future of his young relative, and at his suggestion he was sent first to Vevey, and then to Toulouse, to be educated by the Jesuits, from whom he acquired an excellent command of the French language.
Кедивал хатшысы: 1843-1863 жылдар
Ол он сегіз жасқа толмаған кезде Мысырға барып, он сегіз ай бойы сауда және сыртқы істер министрі болған Богс Бейдің хатшысы болып оқығаннан кейін Мұхаммед Әлидің екінші хатшысы болды. 1845 жылы ол мұрагер Ибрагим Пашаның бірінші хатшысы болды және оны Еуропаға арнайы сапарға ертіп барды. 1848 жылы Ибрагимнен кейін келген Аббас-паша Нұбарды сол лауазымда ұстап, 1850 жылы оны Осман сұлтанының талап-тілектеріне қарсы тұру үшін өзінің өкілі ретінде Лондонға жіберді. Сұлтан Мұхаммед Әли отбасына Мысырды қамтамасыз еткен келісім шарттарын бұзуға тырысып жатқан еді. Мұнда ол өте сәтті болды, сондықтан ол бей болды; 1853 жылы ол Венаға ұқсас тапсырмамен жіберілді және 1854 жылдың шілдесінде Аббас қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Жаңа вице-король Саид оны бірден қызметінен босатты, бірақ екі жылдан кейін оны өзінің бас хатшысы етіп тағайындады, кейіннен оған Мысыр арқылы Үндістанға маңызды көлік қызметін тапсырды. Бұл жерде Нұбар Каир мен Суэц арасындағы темір жол байланысын аяқтауда негізгі рөл атқарды және ресурстардың дайындығымен біріктірілген күшті ұйымдастырушылық қабілетін көрсетті. Саидтың қалауына екінші рет ұшырап, жұмыстан босатылғаннан кейін, ол тағы да Венаға жіберілді және Саидтың бас хатшысы болып оралды. Ол Саидтың 1863 жылғы қаңтарында қайтыс болғанға дейін осы лауазымда болды. Исмаил паша таққа отырған кезде Нұбар өмірінің гүлденуінде еді. Ол онымен достық қарым-қатынаста болды, тіпті оның өмірін құтқардым деп мәлімдеді – әйтеуір, екеуінің де пойызбен саяхаттаудан бас тартқаны кездейсоқ болды. 1858 жылдың 14 мамырындағы апаттан қаза тапқан (әйтпесе Саидтың орнына таққа отырар) әмір Ахмедтің өліміне осылайша себеп болды. Исмаил, өзінің тікелей алдыңғыларынан гөрі қабілетті адам болды, бірден Нұбардың қабілетін мойындады және оны Константинопольге тапсырмамен жіберді, тек оның кіруін хабарлау үшін ғана емес, сонымен қатар ол көптеген амбициялық жобаларға жол ашу үшін, атап айтқанда Суэц каналын аяқтау, титулды өзгерту және мұрагерлік тәртібін өзгерту үшін. Ол бұл жобалардың біріншісінде толыққанды сәттілікке жетті; сұлтан, каналдың арманнан артық емес екеніне ешкім сенбегеніндей, оның бағасы кейіннен өкініш тудыратын келісімін берді. Алғыс айтқан Исмаил Нұбарды паша етіп тағайындады, ал сұлтан өзі Каирге сапар шегіп, христианға сирек берілетін атақты бекітті. Дегенмен, жұмыстың жартысы әлі орындалмаған еді, сондықтан Нұбар Парижге келісімдерді аяқтау және Мысыр мен Канал компаниясы арасындағы дауларды реттеу үшін жіберілді. Ол құлшыныстың қымбат сәті деп атаған кезде бұл дауларды император Наполеон III-нің төрелігіне қалдырды және Мысырға төрт миллион фунт стерлинг шығын келтірді.
Before he was eighteen he went to Egypt, and after some eighteen months training as secretary to Boghos Bey, who was then minister of both commerce and foreign affairs, he was made second secretary to Muhammad Ali. In 1845 he became first secretary to Ibrahim Pasha, the heir apparent, and accompanied him on a special mission to Europe. Abbas Pasha, who succeeded Ibrahim in 1848, maintained Nubar in the same capacity, and sent him in 1850 to London as his representative to resist the pretensions of the Ottoman sultan, who was seeking to evade the conditions of the treaty under which Egypt was secured to the family of Muhammad Ali. Here he was so completely successful that he was made a bey; in 1853 he was sent to Vienna on a similar mission, and remained there until the death of Abbas in July 1854. The new viceroy, Said, at once dismissed him from office, but two years afterwards appointed him his chief secretary, and later gave him charge of the important transport service through Egypt to India. Here Nubar was mainly instrumental in the completion of railway communication between Cairo and Suez, and exhibited strong organising ability combined with readiness of resource. After a second time falling a victim to Said's caprice and being dismissed, he was again sent to Vienna, and returned as principal secretary to Said, a position he held till Said's death in January 1863. On the accession of Ismail Pasha, Nubar Bey was in the prime of life. He was already on friendly terms with him; he even claimed to have saved his life — at all events, it was a coincidence that the two had together refused to travel by the train an accident to which caused the death (on 14 May 1858) of the prince Ahmed, who would otherwise have succeeded Said. Ismail, himself a more capable man than his immediate predecessors, at once recognized the ability of Nubar, and charged him with a mission to Constantinople, not only to notify his accession, but to smooth the way for the many ambitious projects he already entertained, notably the completion of the Suez Canal, the change in title to that of khedive and the change in the order of succession. In the first of these he was completely successful; the sultan, believing as little as every one else that the canal was anything more than a dream, gave his consent at a price the moderation of which he must afterwards have regretted. The gratified Ismail created Nubar a pasha, and the sultan himself, persuaded to visit Cairo, confirmed the title so rarely accorded to a Christian. Half the work was, however, yet to be done, and Nubar was sent to Paris to complete the arrangements, and to settle the differences between Egypt and the Canal Company. In what he used to call an expensive moment of enthusiasm, he left these differences to the arbitration of the emperor Napoleon III and cost Egypt four million pounds sterling.
Министрлер кабинеті: 1864-1878
Қайтып келгеннен кейін ол Мысырдың алғашқы қоғамдық жұмыстар министрі болды және жаңа департамент құруға салған күшімен ерекше көзге түсті; бірақ 1866 жылы ол сыртқы істер министрі болып тағайындалды және бірден Константинопольге арнайы миссиямен барды, онда ол соңғы сапарынан бері тоқтап тұрған екі жобаны табысты аяқтады. 1867 жылдың маусым айында Исмаил Мысырдың хедиві болып жарияланды, мұрагерлік құқығы оның үлкен ұлына берілді. Набардың алдында бұрынғыдан да ауыр міндет тұрды. XV ғасырдан бері Осман империясында қалыптасқан капитуляциялардың ескірген жүйесі Мысырда іс жүзінде он жеті империяның құрылуына әкелді: он жеті түрлі мемлекеттің он жеті консулдығы он жеті түрлі кодекстерді қолданып, тек олардың азаматтары ғана жауап беретін соттарда іс жүргізді. Арыз беруші французды француз сотында, Aix-en-Provence-ке шағымдануы мүмкін; итальянды – италиян сотында, Анконаға шағымдануы мүмкін; орысты – ресейлік сотта, Мәскеуге шағымдануы мүмкін. Набардың батыл жоспары, ол үшін ол ғана лайық деп есептеледі, – бұл он жеті мемлекетті азаматтық істер бойынша өз құзыретінен бас тартуға көндіру, оларды аралас халықаралық соттармен және барлығына бірдей міндетті бірыңғай кодекспен алмастыру болды. Барлық мемлекеттердің қызғанышына және Жоғарғы Портаның қарсылығына қарамастан, ол табысқа жетті, бұл оны замандас мемлекет қайраткерлерінің қатарына қойды. Набар шетелдік мемлекеттердің консулдық өкілдерінің қылмыстық құзыретін жоюға тырыспады – мұндай ұсыныс сол кезде қабылданбас еді.
On his return he was made Egypt's first minister of public works, and was distinguished for the energy which he threw into the creation of a new department; but in 1866 he was made minister of foreign affairs, and at once went on a special mission to Constantinople, where he succeeded in the other two projects that had been left in abeyance since his last visit. In June 1867 Ismail was declared khedive of Egypt, with succession in favor of his eldest son. Nubar now had a harder task to undertake than ever before. The antiquated system of capitulations which had existed in the Ottoman Empire since the 15th century had grown in Egypt to be a practical creation of seventeen imperia in imperio: seventeen consulates of seventeen different powers administered seventeen different codes in courts before which alone their subjects were amenable. A plaintiff could only sue a Frenchman in the French court, with appeal to Aix en Provence; an Italian in the Italian court, with appeal to Ancona; a Russian in the Russian court, with appeal to Moscow. Nubar's bold design, for which alone he deserves the credit, was to induce these seventeen powers to consent to abandon their jurisdiction in civil actions, to substitute mixed International Courts and a uniform code binding on all. That in spite of the jealousies of all the powers, in spite of the opposition of the Sublime Porte, he should have succeeded, places him at once in the first rank of statesmen of his period. Nubar made no attempt to get rid of the criminal jurisdiction exercised by the consular representatives of the foreign powers — such a proposal would have had, at that time, no chance of success.
Премьер-министр: 1878-1879 жылдар
Исмаилдің ысырапшыл әкімшілігі, бәлкім, Нұбарды толық жауапты деп есептеу қиын, Мысырды банкроттыққа жеткізді, ал Исмаилдің сот шешімдерін қабылдамауы соңында Ұлыбритания мен Францияны араласуға мәжбүр етті. Қысымға ұшыраған Исмаил Халықаралық соттардың құрылуына өкініш білдірді және Нұбар басшылығымен құрылған аралас министрлікке келісім берді, онда Чарльз Риверс Уилсон қаржы министрі, ал маркиз де Блиньер халық шаруашылығы министрі болды. Нұбар Ұлыбритания мен Францияның қолдауын сезіне отырып, Исмаилді конституциялық монархқа дейін төмендетуге тырысты. Ал Исмаил, жақсырақ мақсатқа лайық болатын ептілікпен, кейбір полктардың ақылға сыймас таратылуын пайдаланып, министрлікке қарсы әскери көтеріліс ұйымдастыруға шақырды. Ұлыбритания мен Франция үкіметтері хадифке қарсы министрлікті қолдаудың орнына, Нұбарды қызметтен босатуға әлсіз келісім берді. Бірақ Риверс Уилсон мен де Блиньердің де қызметтен босатылуы көп ұзамай, жағдайдың өте қиын екенін көрсетті. Олар сұлтаннан Исмаилді тақтан түсіріп, оның ұлы Тауфиқты хадиф етіп тағайындауға қол жеткізді (1879). Нұбар 1884 жылға дейін қайтадан қызметке оралған жоқ.
The extravagant administration of Ismail, for which perhaps Nubar can hardly be held wholly responsible, had brought Egypt to the verge of bankruptcy, and Ismail's disregard of the judgments of the Court at last compelled Great Britain and France to interfere. Under pressure, Ismail, who began to regret the establishment of the International Courts, assented to a mixed ministry under Nubar, with Charles Rivers Wilson as minister of finance and the Marquis de Blignières as minister of public works. Nubar, finding himself supported by both Great Britain and France, tried to reduce Ismail to the position of a constitutional monarch, and Ismail, with an astuteness worthy of a better cause, took advantage of a somewhat injudicious disbandment of certain regiments to incite a military rising against the ministry. The governments of Great Britain and France, instead of supporting the ministry against the khedive, weakly consented to Nubar's dismissal; but when this was shortly followed by that of Rivers Wilson and de Blignières they realized that the situation was a critical one, and they succeeded in obtaining from the sultan the deposition of Ismail and the substitution of his son Tawfiq as khedive (1879). Nubar remained out of office until 1884.
Премьер-министр: 1884 - 1888 жылдар
Сол аралықта Ұлыбритания Мысыр ісіне араласты – Тель-әл-Кебир шайқасы болды, Ураби-паша қуылды, ал сэр Эвелин Баринг (кейін Лорд Кромер) сэр Эдвард Болдуин Малеттің орнын басты. Британ үкіметі Барингтің кеңесімен Суданды эвакуациялауды талап етті, ал Мұхаммед Шариф Паша қызметтен кеткен соң, Набар премьер-министр болуға және ол ашық түрде мақұлдамаған саясатты іске асыруға көндірілді, бірақ Мысыр британдық диктант бойынша қабылдауға мәжбүр деп есептеді. Осы кезеңде ол былай деуші еді: "Мен Мысырды басқару үшін емес, Мысырдағы британдық үкіметті басқару үшін келдім. Мен тек ресми тісті дөңгелекті майлаушымын." Егер Набар осы қарапайым бағдарламамен шектелген болса, жақсы болар еді, бірақ оның қабілеті мен тынышсыздығын ескергенде, мұндайды күту қиын еді. Дегенмен, Набар мен Лорд Кромердің мінездері бірге жұмыс істеуге қолайлы емес екенін мойындау керек. Сондықтан 1888 жылдың маусым айында оның қызметтен босатылғаны жұртшылыққа күдік тудырмады, бірақ оның босатылуы тікелей хадиф Тауфиқтың қадамдарының нәтижесі болды, ол бұл жолы британдық агенттен кеңес алмады.
In the interval Great Britain had intervened in Egypt — the battle of Tel al Kebir had been fought, Urabi Pasha had been banished, and Sir Evelyn Baring (afterwards Lord Cromer) had succeeded Sir Edward Baldwin Malet. The British government, under the advice of Baring, insisted on the evacuation of the Sudan, and Muhammad Sharif Pasha having resigned office, the more pliant Nubar was induced to become prime minister, and to carry out a policy of which he openly disapproved, but which he considered Egypt was forced to accept under British dictation. At this period he used to say, "I am not here to govern Egypt, but to administer the British government of Egypt. I am simply the greaser of the official wheels." It might have been well if Nubar had confined himself to this modest programme, but it was perhaps hardly to be expected of a man of his ability and restless energy. It must be admitted, however, that the characters of Nubar and Lord Cromer were not formed to run in harness, and it was with no surprise that the public learnt in June 1888 that he had been relieved of office, though his dismissal was the direct act of the khedive Tawfiq, who did not on this occasion seek the advice of the British agent.
Премьер-министр: 1894-1895 жылдар
Рияд-паша, оның орнына келген, сегіз айлық үзіліспен 1894 жылдың сәуір айында Нұбар қайтадан қызметке кіргенге дейін премьер-министр болды. Осы кезде Лорд Кромер басқару және үкіметтің толық бағын толыққанды ұғып алды, ал Нұбар мысырлық министрдің атқаруға тиіс рөлін жақсырақ түсінді: Лорд Кромер Мысырдың нақты билеушісі болды, ал 1892 жылы Тауфиқтің қайтысы британдық биліктің ашық түрде жүзеге асырылуын қажет етті. 1895 жылдың қараша айында Нұбар өзінің елу жылдық қызметін аяқтады, зейнетақыны қабылдап, қызметтен кетті. Ол үш жылдан сәл артық өмір сүрді, уақытын Каир мен Париж арасында өткізіп, 1899 жылдың қаңтарында қайтыс болды.
Riyad Pasha, who succeeded him, was, with one interval of eight months, prime minister until April 1894, when Nubar returned to office. By that time Lord Cromer had more completely grasped the reins of administration as well as of government, and Nubar had realized more clearly the role which an Egyptian minister was called on to play: Lord Cromer was the real ruler of Egypt, and the death of Tawfiq in 1892 had necessitated a more open exercise of British authority. In November 1895 Nubar completed his fifty years of service, and, accepting a pension, retired from office. He lived little more than three years longer, spending his time between Cairo and Paris, where he died in January 1899.
Мұра
Нұбарашен, Ереван қаласының шеткі ауданы, 1930 жылы Нұбар пашаның ұлы Богс Нұбардың көмегімен салынды және Нұбар пашаның құрметіне аталды.
Nubarashen, a suburb of Yerevan, was founded in 1930 with the help of Boghos Nubar, Nubar Pasha's son, and is named after Nubar Pasha.