Гарри Сент-Джон Бриджер Филби: Араб саяхатшысы, кеңесші және тыңшы.

Кіріспе

Британдық арабтанушы, жазушы, саяхатшы және барлау офицері (1885–1960)

Гарри Сент Джон Бриджер Филби, CIE (3 сәуір 1885 – 30 қыркүйек 1960), сондай-ақ Джек Филби немесе Шейх Абдулла (الشيخ عبدالله) деп белгілі, британдық арабтанушы, кеңесші, саяхатшы, жазушы және колониялық барлау офицері, Сауд Арабиясының негізін қалаушы король Абдулазиз ибн Саудтың кеңесшісі болды. Өзінің өмірбаянында ол "бірқатар фанатикке айналды" және 1908 жылы "Индия мемлекеттік қызметіне қосылған алғашқы социалист болды" дейді. Кембридж университетінде Шығыс тілдерін оқығаннан кейін, 1908 жылы Пәкістанның Лахор қаласына жіберілді, урду, пәнджаби, бәлучи, парсы және ақырында араб тілдерін жетік меңгерді. 1930 жылы ислам дінін қабылдап, кейіннен Ибн Саудтың кеңесшісі болды, оны Сауд билігі астында Арабия түбегін біріктіруге шақырды және 1938 жылы мұнай табылуымен байланысты Ұлыбритания және АҚШ-пен келіссөздер жүргізуге көмектесті. Оның екінші некесі Сауд Арабиясының Рози әл-Абдул Азиз деген әйелмен болды. Бірінші әйелі Дора Джонстондан туған жалғыз ұлы Ким Филби болды, ол 1963 жылы Кеңес Одағының қос агенті ретінде әлемге танылды. Оның жақын туысы Бернард Ло Монтгомери куәгер болды. 1912 жылы туған Кимнен басқа, олардың үш қызы болды: Диана, Хелена және Патрисия.

Арабист

1915 жылдың соңында Перси Кокс Филбиді Бағдадтағы британдық әкімшіліктің қаржы бөлімінің басшысы етіп тағайындады. Лауазымға мүлік және бизнес иелеріне өтемақы төлеу мәселелері кірді. Миссияның мақсаты – Осман түріктеріне қарсы араб көтерілісін ұйымдастыру және Корольдік теңіз күштері үшін отын көзі болған Басра және Шатт әл-Араб маңындағы мұнай кен орындарын қорғау болатын. Көтеріліс Сирияның Алеппо қаласынан Йеменнің Аден қаласына дейін біртұтас араб мемлекетін немесе араб федерациясын құру уәдесімен ұйымдастырылды. Гертруда Белл оның алғашқы бақылаушысы болды және оған тыңшылық өнерінің қыр-сырын үйретті. 1916 жылы ол британдықтар басып алған аумақтардың кіріс комиссары болды. 1917 жылдың қараша айында Филби Арабия түбегінің ішкі аймақтарына, уахабизмді – сунниттік исламның бір қозғалысын ұстанатын және Хашимиттер мен Араб көтерілісін басқарған Мекке әмірі Хұсейн бин Алидің жанкешті қарсыласы болған Ибн Саудқа миссия басшысы ретінде жіберілді. Филби британдық саясат Шәриф Хұсейнге қолдау көрсеткеніне қарамастан, жасырын түрде Ибн Саудты жақтауға кірісті. Филби Арабияның таулы аймақтарын Хусейн емес, Сауд басқаратынын көрсету үшін «кейінгі есік» арқылы Эр-Риядтан Джиддаға сапар жасады. 1918 жылдың қарашасында Ұлыбритания мен Франция арабтарға өздерінің тағдырын өздері шешуге уәде берген ағыл-француз декларациясын жариялады. Филби бұл уәдеге, сондай-ақ Балфур декларациясы мен Сайкс-Пико келісімінде берілген басқа да уәделерге, біртұтас араб ұлты құру туралы уәдеге опасыздық жасалғанын сезінді. Филби Ибн Саудты Құранда баяндалғандай, «өзара кеңес» арқылы өз ісін басқаратын «демократ» деп сақтады, бұл Джордж Керзонның Хұсейнге көрсеткен қолдауынан өзгеше еді. 1920 жылы британдық билікке қарсы Ирактағы көтерілістен кейін Филби мандатты Ирактағы Ішкі қауіпсіздік министрі болып тағайындалды. 1921 жылдың қарашасында Филби мандатты Палестинадағы құпия қызметтің бас басшысы болып тағайындалды, Т.Э. Лоуренспен бірге жұмыс істеді және оның американдық әріптесі Аллен Даллеспен кездесті. 1922 жылдың соңында Филби Палестина мәселесіне қатысты тараптармен кеңейтілген кездесулер өткізу үшін Лондонға сапар шекті, олардың ішінде Уинстон Черчилль, Жорж V, Уэльс принці Эдуард, Уолтер Ротшильд, 2-ші барон Ротшильд, Уикхэм Стид және Хаим Вейцман болды.

In late 1915, Percy Cox recruited Philby as head of the finance branch of the British administration in Baghdad. The position included fixing compensation for property and business owners. The mission was to organise the Arab Revolt against the Ottoman Turks and to protect the oil fields near Basra and the Shatt al Arab, which were a source of fuel for the Royal Navy. The revolt was organised with the promise of creating a unified Arab state, or Arab federation, from Aleppo, Syria, to Aden, Yemen. Gertrude Bell was his first controller and taught him the finer arts of espionage. In 1916 he became Revenue Commissioner for the British Occupied Territories. In November 1917, Philby was sent to the interior of the Arabian Peninsula as head of a mission to Ibn Saud, the chieftain who professed Wahhabism, the movement within Sunni Islam, and a bitter enemy of Hussein bin Ali, Sharif of Mecca, who led the Hashemites and the Arab Revolt, who were both contenders for "King of the Arabs". Philby secretly began to favour Ibn Saud even though British policy supported Sherif Hussein. Philby completed a crossing from Riyadh to Jeddah by a "backdoor" route to demonstrate that Saud, not Hussein, was in control of the Arabian highlands. In November 1918, Britain and France issued the Anglo French Declaration to the Arabs, which promised self determination. Philby felt there was a betrayal of that assurance, along with others made in the Balfour Declaration and the Sykes Picot Agreement, of the promise of a single unified Arab nation. Philby argued that Ibn Saud was a "democrat" guiding his affairs "by mutual counsel", as laid out in the Quran, in contrast to George Curzon's support for Hussein. After the 1920 Iraqi revolt against the British, Philby was appointed Minister of Internal Security in Mandatory Iraq. In November 1921, Philby was named chief head of the Secret Service in Mandatory Palestine, worked with T. E. Lawrence and met his American counterpart, Allen Dulles. In late 1922, Philby travelled to London for extensive meetings with parties involved in the Palestine question, included Winston Churchill, George V, Edward, Prince of Wales, Walter Rothschild, 2nd Baron Rothschild, Wickham Steed and Chaim Weizmann.

Ибн Саудтың кеңесшісі

Филбидің пікірінше, британдықтар мен Сауд отбасының мүдделері Арабия түбегін Қызыл теңізден Парсы шығанағына дейін созылатын бір үкіметпен біріктіру арқылы ең жақсы қызмет етеді. Саудтар Хашимиттерді исламдық «Қасиетті жерлердің сақтаушылары» ретінде алмастырып, Суэц каналы – Аден – Мумбаи (бұрынғы Бомбей) бағытындағы кеме қатынасы жолдарын қорғайтын еді. 1924 жылы Филби еврейлердің Палестинаға көшіп келуіне рұқсат беру туралы келіспеушіліктерге байланысты қызметінен кетуге мәжбүр болды. Ол Ибн Саудпен рұқсатсыз хат алмасып, құпия ақпарат жібергені анықталды, бұл тыңшылыққа ишара еді. Ұзақ өтпей Ибн Сауд Хашимит әулетін құлатуды талап етті, ал Филби оған Арабияны басып алуда британдықтардың, Таяу Шығыстағы басты күштің наразылығына ұшырамай, қаншалықты алға жылжуға болатыны туралы кеңес берді. 1925 жылы Филби Ибн Саудтың Арабияға беспрецеденттік тәртіп әкелгенін мәлімдеді. Филби Джиддаға қоныстанды және сауда компаниясының серіктесі болды. Келесі жылдары ол халықаралық жазушы және саяхатшы ретінде танымал болды. Филби қазіргі Сауд Арабиясы мен Йеменнің шекарасын Руб әл-Халиде түйемен жүріп картаға түсірді. Оның ерекше орнының арқасында ол Ибн Саудтың Британ империясымен және басқа батыс державаларымен қарым-қатынастағы бас кеңесшісіне айналды. 1930 жылы ол ислам дінін қабылдады. 1931 жылы Филби Чарльз Ричард Крейнді патшалықтың жер астындағы мұнайын барлауға көмектесу үшін Джиддаға шақырды. Крэйнге танымал тарихшы Джордж Антониус қосылып, аудармашы болып жұмыс істеді. 1932 жылдың мамырында Калифорнияның Standard Oil (SoCal) компаниясы Сауд Арабиясында мұнай концессиясын алу үшін Филбиді іздеді және ақырында Филбиді SoCal-ға ақылы кеңесші ретінде тартты. Филби өз кезегінде, шетелдік мүдделердің бәсекелесуі Сауд Арабиясының патшасына жақсы шарттарға қол жеткізуге көмектесетінін түсінді және Англо-Персия мұнай компаниясының бас геологы Джордж Мартин Листің Сауд Арабиясында мұнай барлау құқығына қызығушылық танытқан SoCal-дың қызығушылығы туралы хабардар етті. Anglo Persian Ирак мұнай компаниясының (IPC) бес халықаралық серіктесінің бірі болды, ол Сауд Арабиясының концессиясына қызығушылығын осы арқылы жүзеге асырды. 1933 жылдың наурыз айында IPC Стивен Лонгриггтің өкілін Джиддадағы Сауд Арабиясы үкіметімен келіссөздерге қатысуға жіберді. Алайда Филбидің басты адалдығы Сауд Арабиясының патшасына болды. Лонгриггтен ақша алғанымен, ол келісім туралы Лонгриггке хабарламады. 1933 жылдың мамырында IPC Лонгриггке Джиддадан кетуге және SoCal компаниясына Сауд Арабиясымен 60 жылдық келісімшарт бойынша мұнайды барлау және өндіру үшін эксклюзивті концессия алуға рұқсат беруге бұйрық берді. 1934 жылға қарай Аден портын қорғауға тырысқан Британия Йеменге айналған аймақтың ішкі аудандарының түрлі тайпа басшыларымен кемінде 1400 «бейбіт келісім» жасады. Алайда Филби америкалық коммерциялық мүдделердің кіруіне мүмкіндік жасап, АҚШ пен Сауд әулеті арасындағы саяси одақ арқылы аймақтағы британдық ықпалды әлсіретті. 1936 жылы SoCal және Texaco өз активтерін біріктіріп, кейіннен ARAMCO (Араб-Америкалық Мұнай Компаниясы) құрды. АҚШ Мемлекеттік департаменті ARAMCO-ны планета тарихындағы ең құнды коммерциялық сыйлық деп сипаттады. Филби Сауд Арабиясының мүддесін қорғады. 1937 жылы Испанияда азамат соғысы басталғанда Филби ұлы Ким Филбиді «Таймс» газетіне соғыс тілшісі ретінде жұмысқа орналастырды. Кейіннен Филби Германиямен және Испаниямен Сауд Арабиясының Еуропадағы жалпы соғыс жағдайындағы рөлі туралы құпия келіссөздер жүргізді. Бұл келіссөздер бейтарап Сауд Арабиясына бейтарап Испанияға мұнай сатуға мүмкіндік берді, ол кейін Германияға жеткізілетін еді. АҚШ Әділет департаментінің арнайы тергеулер бюросының нацистерді іздеу бөлімінде жұмыс істеген Джон Лофтус Адольф Эйхманның Таяу Шығысқа сапар барысында Филбимен «1930 жылдардың ортасында» кездескенін мәлімдеді.

Philby's view was that the interests of both the British and the Saud family would be best served by uniting the Arabian Peninsula under one government stretching from the Red Sea to the Persian Gulf, with the Saudis supplanting the Hashemites as Islamic "Keepers of the Holy Places" and protecting shipping lanes along the Suez Canal–Aden–Mumbai (then Bombay) route. Philby was forced to resign his post in 1924 over differences about allowing Jewish immigration to Palestine. He was found to have had unauthorised correspondence with Ibn Saud and to have sent confidential information, which carried with it the connotation of espionage. Shortly afterward, Ibn Saud began to call for the overthrow of the Hashemite dynasty, with Philby advising him on how far he could go in occupying Arabia without incurring the wrath of the British, the principal power in the Middle East. In 1925, Philby claimed that Ibn Saud had brought unprecedented order into Arabia. Philby settled in Jeddah and became a partner in a trading company. Over the next few years, he became famous as an international writer and explorer. Philby personally mapped on camel back what is now the Saudi–Yemeni border on the Rub' al Khali. In his unique position, he became Ibn Saud's chief adviser in dealing with the British Empire and the other Western powers. He converted to Islam in 1930. In 1931, Philby invited Charles Richard Crane to Jeddah to facilitate exploration of the kingdom's subsoil oil. Crane was accompanied by noted historian George Antonius, who acted as translator. In May 1932, Standard Oil of California (SoCal) sought out Philby in its quest to obtain an oil concession in Saudi Arabia, ultimately signing Philby as a paid adviser to SoCal. Philby, in turn, recognised that competition by foreign interests would get a better deal for the Saudi king, made contact with George Martin Lees, the chief geologist of the Anglo Persian Oil Company, to alert him to SoCal's interest in gaining oil exploration rights in Saudi Arabia. Anglo Persian was one of five international partners in the Iraq Petroleum Company (IPC) through which it pursued its interest in the Saudi concession. In March 1933, IPC sent a representative, Stephen Longrigg, to join negotiations with the Saudi government in Jeddah. However, Philby's primary loyalty was to the Saudi king. Although he was being paid by SoCal, he kept the arrangement a secret from Longrigg. In May 1933, IPC instructed Longrigg to withdraw from Jeddah and to leave SoCal free to conclude negotiations with Saudi Arabia for a 60 year contract to obtain the exclusive concession for exploration and extraction of oil in the al Hasa region along the Persian Gulf. By 1934, in an effort to safeguard the port of Aden, Britain had no fewer than 1,400 "peace treaties" with the various tribal rulers of the hinterlands of what became Yemen. Philby undermined British influence in the region, however, by facilitating the entry of American commercial interests, followed by a political alliance between the US and the Saud dynasty. In 1936, SoCal and Texaco pooled their assets together into what later became ARAMCO (Arabian–American Oil Company). The United States Department of State described ARAMCO as the richest commercial prize in the history of the planet. Philby represented Saudi interests. In 1937 when the Spanish Civil War broke out, Philby arranged for his son, Kim Philby, to become a war correspondent for The Times. Philby later began secret negotiations with Germany and Spain on Saudi Arabia's role in the event of a general European war. The discussions allowed neutral Saudi Arabia to sell oil to neutral Spain, which would then be transported to Germany. John Loftus, who worked in the United States Department of Justice Office of Special Investigations Nazi hunting unit, claimed that Adolf Eichmann, on a mission to the Middle East, met with Philby "during the mid 1930s".

Филби жоспары

Филби, бұл кезде антисионист ретінде танылған, араб көшбасшыларымен кеңескеннен кейін сионизммен келісімге келу жоспарын жасады, және 1929 жылдың қазанында «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланды. Филби жоспары Бальфур декларациясын растауды және еврейлердің Палестинаға көшіп келуін жалғастыруды көздеді, мұның орнына сионистер саяси үстемдік құру ниетінен бас тартатын болды. Екі топтың өкілдігі сандық пропорцияны ескере отырып анықталатын еді. Иерусалимдегі Еврей университетінің ректоры және «Брит Шалом» мүшесі Джуда Магнес бұл ұсынысқа жағымды жауап берді және еврей азшылығының құқықтарын қамтамасыз ету үшін түзетулер енгізуді ұсынды. Өзінің естеліктерінде баяндай келе, Израильдің болашақ премьер-министрі Дэвид Бен-Гурион 1937 жылдың 18 мамырында Лондонның Афинеум клубында Филбимен кездесті. Бен-Гурион Филбиді сионистік қозғалыс пен король Ибн Сауд арасында келісімге қол жеткізу үшін делдал ретінде пайдалануға тырысты. Кездесуден кейін бірнеше күн өткен соң Филби Бен-Гурионға келісім жобасын жіберді, онда сионистер Бальфур декларациясынан бас тартатын болды, ал Ибн Сауд басқаратын Араб федерациясы оларды Таяу Шығысқа қабылдайтын еді. Алайда, жобаның бірнеше баптары Бен-Гурионға қанағаттандырмады. Атап айтқанда, Филби Палестинаға «жасы мен дініне қарамастан, азаматтығын іздейтін барлық адамдардың көшіп келуіне ашық» болатынын ұсынды және еврейлердің нақты көшіп келуі туралы айтудан жалтарды. Бен-Гурион үшін бұл сионизмнің мақсатына қайшы келер еді. Бен-Гурион Филбиге қарсы ұсыныс жіберді, ол Бен-Гурионның сионистердің ең төменгі талаптары деп санайтын нәрсеге негізделген, бірақ Филби оған жауап бермеді. Бұрын Лейбористік партияның мүшесі болған Филби 1939 жылдың 20 шілдесінде Хайт (Кент) сайлау округінен парламентке сайлануға түсті. Ол антисемиттік «Британ халықтық партиясынан» кандидат болды және «адам қанды төгуге ешқандай себеп жоқ» және «ірі бизнестен шағын адамды қорғау» қажеттігін мәлімдеді. Ол сайлау кепілдігін жоғалтты. Одан көп ұзамай Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Ол Адольф Гитлерді «un homme très fin» («өте сараң адам») деп сипаттаған. Бомбейге сапар барысында 1940 жылдың 3 тамызында 18B қорғаныс ережесі бойынша тұтқындалып, Англияға депортацияланды және қысқа мерзімге интернатталды. Босатылғаннан кейін көп ұзамай Филби ұлын Кимді MI6 орынбасары Валентин Вивианға ұсынды, ол оны британдық құпия қызметіне қабылдады. 1943 жылдың тамызында АҚШ Мемлекеттік департаментінің Харольд Б. Хоскинс Ибн Саудқа келгенде, король Хаим Вейцманмен кездесуге дайын екенін сұрады. Ибн Сауд Палестинадан арабтарды қоныстандыру үшін 20 миллион фунт стерлинг пара алу туралы ұсыныспен оны қорлағанын айтты. Хоскинс корольдың Вейцман оған төлем «президент Рузвельт кепілдік береді» деген уәде бергенін айтқанын хабарлады. Бір айдан кейін Вейцман Самнер Уэллске жазған хатында: «Бұл арабтардың да, яһудилердің де заңды талаптарын қанағаттандыруға және Америка Құрама Штаттарының стратегиялық және экономикалық мүдделерін қанағаттандыруға жеткілікті көлемде жасалған; дұрыс басқарылған жағдайда, мырза Филбидің жоспары тастап кетуге болмайтын мүмкіндік ұсынады».

Philby, then known as an anti Zionist, outlined a plan to reach a compromise with Zionism, after consultation with Arab leaders, and it was reported in The New York Times in October 1929. The Philby Plan foresaw a shared confirmation of the Balfour Declaration and continued Jewish immigration into Palestine in exchange for a renunciation by Zionists of any desire to seek political dominance. Representation of the two groups would be based on respecting the numerical proportions between both groups. Judah Magnes, chancellor of the Hebrew University of Jerusalem, and a member of Brit Shalom, reacted to the proposal positively, and suggested alterations in order to secure guarantees for the Jewish minority. As related in his memoirs, David Ben Gurion, who would become Israel's first prime minister, met Philby on 18 May 1937 at the Athenaeum Club, London. Ben Gurion attempted to use Philby as an intermediary to reach an agreement between the Zionist Movement and King Ibn Saud. A few days after their meeting, Philby sent to Ben Gurion a draft treaty by which the Zionists would renounce the Balfour Declaration in exchange for being welcomed to the Middle East by an Arab Federation, headed by Ibn Saud. However, several clauses of the draft treaty were unacceptable to Ben Gurion. In particular, Philby had proposed that Palestine would be "open to the immigration of all those seeking to become its citizens, regardless of race and creed" and refused to mention specific Jewish immigration. To Ben Gurion, that would have defeated the whole aim of Zionism. Ben Gurion sent Philby a counterproposal based on what Ben Gurion regarded as the indispensable minimum Zionist aspirations to which Philby never replied. Philby, previously a member of the Labour Party, fought a by election held on 20 July 1939 for the parliamentary constituency of Hythe, Kent. He stood for the anti Semitic British People's Party and declared "no cause whatever is worth the spilling of human blood" and the "protection of the small man against big business". He lost his deposit. Soon afterward, the Second World War began. He is recorded as having referred to Adolf Hitler as un homme très fin ("a most sophisticated man"). When he travelled to Bombay, he was arrested on 3 August 1940 under Defence Regulation 18B, deported to England and there briefly interned. Shortly after his release from custody, Philby recommended his son, Kim, to Valentine Vivian, MI6 deputy chief, who recruited him into the British secret service. When Harold B. Hoskins of the United States State Department visited Ibn Saud in August 1943, he asked if the king would be willing to have an intermediary meet with Chaim Weizmann. Ibn Saud angrily responded that he was insulted by the suggestion that he could be bribed for £20 million to accept resettlement of Arabs from Palestine. Hoskins reports the king said Weizmann told him the promise of payment would be "guaranteed by President Roosevelt". A month later Weizmann wrote in a letter to Sumner Welles: "It is conceived on big lines, large enough to satisfy the legitimate aspirations of both Arabs and Jews, and the strategic and economic interests of the United States; properly managed, Mr. Philby's scheme offers an approach which should not be abandoned".

Суэц дағдарысы

1953 жылы Ибн Сауд қайтыс болғаннан кейін Филби оның мұрагері Сауд патшаны ашық сынап, патша отбасының моральдық қағидалары "Батыстың көшелерінен" үйреніп алғандай екенін айтты. 1955 жылы ол Ливанға жер аударылды. Онда ол былай деп жазды: палестиналық аймаққа еврейлердің көшіп келуіне қарсы арабтардың наразылығының түпкі себебі – шетелдіктерге деген жаман қарым-қатынас және көшіп келуді іздейтін Орталық және Шығыс Еуропа еврейлерінің көпшілігінің семит емес екеніне қатысты инстинктивті түсінік. Олардың қоныстануының саяси салдары қандай болмасын, олардың келуі Арабияның семит мәдениетіне қатер деп есептеледі. Бүгінгі таңдағы еуропалық еврей, секулярлық көзқарастарымен, Арабияның қақпаларындағы қосымша бөгде адам ретінде қарастырылады. Бейрутта ол Киммен қайта табысып, біраз уақыт бірге өмір сүрді. Ол Бейрут қаласының Баста ауданындағы мұсылман зиратына жерленген. Оның қабіртасында "Арабстанды зерттеушілердің ең ұлысы" деп жазылған.

Академиялық қызығушылықтар

Джордж Латимер Бейтспен бірлесіп, ол Арабия аймағының құстарына қызығушылық танытты. Саяхаттарында ол Бейтс үшін үлгілер жинады, және оның жинаған үлгілерінен бірнеше жаңа түрлер сипатталды. Олардың ішінде араб тоқылдағы (Desertipicus (қазір Dendrocopos) dorae), шыршалы құсқұйрықтың (Otus scops pamelae) бір түрі (қазір жарамсыз) және Филбинің бөденесі (Alectoris philbyi) болды. Оның үлгілері Британ мұражайында сақтаулы. Оның үлгілік жиынтықтары кейде құпия құжаттарды тасымалдау үшін қолданылды, мысалы, шөл түлкісінің терісінің ішінде зерттеу карталары жасырылған. Ол Бейтстің Арабия құстары туралы аяқталмаған еңбегіне үлес қосты. Кейіннен қолжазбаны Ричард Майнерцхаген пайдаланды, ол Бейтске лайықты құрмет көрсетпей, "Арабия құстары" (1954) атты кітабын жариялады. 1932 жылы, жоғалған Убар қаласын іздеу кезінде, ол Вабар кратерлерін зерттеп, сипаттаған алғашқы батыс адамы болды.

Сыйлықтар мен мұра

1917 жылы тамызда ол Үнді империясы орденінің серігі болып тағайындалды. 1920 жылы Оңтүстік-Орталық Арабияға жасаған екі сапары үшін Корольдік географиялық қоғамның негіздеуші медалімен марапатталды. Орта Шығыс кекірегінің Uromastyx ornata philbyi түрі және Alectoris philbyi құсы оның құрметіне аталған. Кейбір авторлар Филбиді британдық сатқын және антисемит деп сипаттайды. Олар Филбидің жыныстық тәртіпсіздікке байланысты мемлекеттік қызметтен қуылғаны үшін британ үкіметін ешқашан кешірмегенін айтады. MI6-ға алынғаннан кейін, авторлардың пікірінше, Филби барлау жұмысын британ үкіметінен кек алу үшін пайдаланған. Британдық агент ретінде алған кең байланыстары арқылы Филби өмір бойы британ саясатын сатқындап, еврей мемлекетін құруға жасалған барлық әрекеттерге қарсы тұрды. Филби соғыс кезінде Ибн Саудқа британның құпия ақпаратын берді, Сауд Арабиясында американдық мұнай концессияларын алуға жасырын көмектесті, британдық бәсекелестеріне қарсы амал жасады. Филбидің 1955 жылғы «Сауд Арабиясы» кітабында 1931 жылғы Сауд Арабиясы мен Йемен арасындағы шекара қақтығысы туралы жалғыз белгілі мәліметтер бар.