Мухаммед Әмин әл-Хусейни: Палестина ұлтшыл лидерінің өмірі мен қызметі

Мұхаммед Әмин әл-Хусейни (1897-1974) – палестиналық араб ұлтшылы, дін көшбасшысы. Өмірі, білімі, Осман әскеріндегі қызметі туралы ақпарат. Палестина тарихы.

50 мин оқу

100%

Дереккөз: Amin al-Husseini — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Палестиналық араб ұлтшылы (1897–1974)

Мұхаммед Әмин әл-Хусейни (محمد أمين الحسيني; шамамен 1897, 4 шілде 1974) – Палестиналық араб ұлтшылы және Палестинадағы мұсылман лидері. Әл-Хусейни – Иерусалимдік араб ақсүйектерінің әл-Хусейни әулетінің ұрпағы, олардың тегі Мұхаммед пайғамбарға дейін жетеді. Хусейни 1897 жылы Осман империясының Иерусалим қаласында дүниеге келді, ол ислам, Осман және католик мектептерінде білім алды. 1912 жылы ол Каирде салафизмді зерттеді. Кейін Хусейни Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман армиясында қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Сирия Араб Корольдігін қолдаушы ретінде Дамаскіге орналасты, бірақ оның таратылуынан кейін Иерусалимге оралып, пан-арабизмін палестиналық ұлтшылдыққа ауыстырды. 1920 жылдан бастап ол белсенді түрде сионизмге қарсы күресті, ал 1920 жылғы Неби Муса көтерілісінің жетекшісі ретінде он жылға түрмеге кесілді, бірақ британдықтар оны кешірді. 1921 жылы британдық жоғарғы комиссары Герберт Сэмюэл оны Иерусалимнің бас мүфтиі етіп тағайындады, ол бұл лауазымды исламды насихаттау және сионизмге қарсы конфессиялық емес араб ұлтшылдығын біріктіру үшін пайдаланды. 1921–1936 жылдар аралығында ол британдық билік тарапынан маңызды одақтас саналды. Британдықтардың оны бүкіл Палестинаның бас мүфтиі етіп тағайындауы (британдықтар құрған жаңа лауазым) палестиналық басшылық құрылымын және ұлттық қозғалысты бөліп тастады. 1937 жылы британдық билікке қарсы Палестинадағы 1936–1939 жылдардағы араб көтерілісінің жетекшісі ретінде ұсталмау үшін қашып, Ливанға, содан кейін Иракқа қашып кетті. Одан кейін ол Фашистік Италия мен нацистік Германияда орнықты, олармен Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбританияға қарсы ынтымақтастық жасады, Адольф Гитлермен кездесу кезінде арабтардың тәуелсіздігіне қолдау көрсетуді және Палестинада еврей ұлттық үйін құруға қарсылық білдіруді сұрады. Соғыс аяқталғаннан кейін ол француз қорғауына өтті, содан кейін Каирде пана тапты. 1948 жылғы Палестина соғысына дейін Хусейни БҰҰ-ның 1947 жылғы бөлу жоспарына және Иорданияның Батыс жағалауды аннексиялау жоспарына қарсы болды. Араб Лигасының Араб азаттық армиясының басшылығын алмағандықтан, Хусейни өзінің қасиетті соғыс армиясын құрды. 1948 жылдың қыркүйегінде ол Египет билеген Газада Бүкіл Палестина үкіметін құруға қатысты, бірақ бұл үкімет шектеулі танылды және ақырында 1959 жылы Мысыр таратып жіберді. Соғыстан кейін және 1948 жылғы палестиналықтардың қуғындалуынан және қашуынан кейін оның басшылыққа деген талаптары күмәнді болып, 1964 жылы Палестинаны азат ету ұйымы құрылғаннан кейін ол шеттетілді. Ол 1974 жылдың шілдесінде Бейрутте қайтыс болды. Хусейни өте даулы тұлға болып қала береді. Тарихшылар оның сионизмге қарсы күресі ұлтшылдыққа немесе антисемитизмге негізделгенін, әлде екеуінің де үйлесімі мекенін анықтау үшін пікірталас жүргізеді. Палестиналық ұлтшылдыққа қарсылар Хусейнидің нацистік Германиядағы соғыс кезеңіндегі тұруын және үгіт-насихат қызметін Палестина ұлттық қозғалысын Еуропадағы антисемитизммен байланыстыру үшін пайдаланады. Тарихшылар сондай-ақ Хусейниді Ұлыбританияға қарсы нацистік Германиямен ынтымақтасқан жалғыз еуропалық емес ұлтшыл лидер емес екенін атап өтеді, мысалы Үндістандықтар, ливандықтар және тіпті еврейлік ұлтшыл топ Лехинің ынтымақтастығы туралы мәліметтер келтіреді.

Mohammed Amin al Husseini (محمد أمين الحسيني; c. 18974 July 1974) was a Palestinian Arab nationalist and Muslim leader in Mandatory Palestine. Al Husseini was the scion of the al Husayni family of Jerusalemite Arab nobles, who trace their origins to the Islamic Prophet Muhammad. Husseini was born in Jerusalem, Ottoman Empire in 1897, he received education in Islamic, Ottoman, and Catholic schools. In 1912, he pursued Salafist religious studies in Cairo. Husseini later went on to serve in the Ottoman army during World War I. At war's end he stationed himself in Damascus as a supporter of the Arab Kingdom of Syria, but following its disestablishment, he moved back to Jerusalem, shifting his pan Arabism to a form of Palestinian nationalism. From as early as 1920, he actively opposed Zionism, and as a leader of the 1920 Nebi Musa riots, was sentenced for ten years imprisonment but pardoned by the British. In 1921, Herbert Samuel, the British High Commissioner appointed him Grand Mufti of Jerusalem, a position he used to promote Islam while rallying a non confessional Arab nationalism against Zionism. During the 1921–1936 period, he was considered an important ally by the British authorities. His appointment by the British for the role of grand mufti of all Palestine (a new role established by the British) helped divide the Palestinian leadership structure and national movement. In 1937, evading an arrest warrant for aligning himself as leader of the 1936–1939 Arab revolt in Palestine against British rule, he fled and took refuge in Lebanon and afterwards Iraq. He then established himself in Fascist Italy and Nazi Germany, which he collaborated with during World War II against Britain, requesting during a meeting with Adolf Hitler backing for Arab independence and opposition to the establishment of a Jewish national home in Palestine. Upon the end of the war, he came under French protection, and then sought refuge in Cairo. In the lead up to the 1948 Palestine war, Husseini opposed both the 1947 UN Partition Plan and Jordan's plan to annex the West Bank. Failing to gain command of the Arab League's Arab Liberation Army, Husseini built his own militia, Holy War Army. In September 1948 he participated in the establishment of an All Palestine Government in Egyptian ruled Gaza, but this government won limited recognition and was eventually dissolved by Egypt in 1959. After the war and the 1948 Palestinian expulsion and flight, his claims to leadership were discredited and he was eventually sidelined by the establishment of the Palestine Liberation Organization in 1964. He died in Beirut, Lebanon, in July 1974. Husseini was and remains a highly controversial figure. Historians dispute whether his fierce opposition to Zionism was grounded in nationalism or antisemitism, or a combination of both. Opponents of Palestinian nationalism have pointed to Husseini's wartime residence and propaganda activities in Nazi Germany to associate the Palestinian national movement with antisemitism in Europe. Historians also note that Husseini was not the only non European nationalist leader to have cooperated with Nazi Germany against Britain, citing examples of Indian, Lebanese, and even the Jewish militant group Lehi cooperation.

Ерте өмір

Әмин әл-Хусейни 1897 жылы шамамен Иерусалимде дүниеге келді. Ол сол қаланың муфтиі және сионизмнің ерте қарсыласы Тахир әл-Хусейнидің ұлы еді. Әл-Хусейни руы Иерусалим ауданының маңындағы Оңтүстік Палестинадағы бай жер иелерінен құралған. 1864 жыл мен 1920 жыл аралығында рудың он үш мүшесі Иерусалимнің мэрі болған. Рудың тағы бір мүшесі және Әминнің жартылай ағасы Камил әл-Хусейни де Иерусалимнің муфтияты қызметін атқарған. Иерусалимде Әмин әл-Хусейни Құран мектебінде (куттуб), Осман үкіметінің орта мектебінде (рушидиййе) түрік тілін, ал француз миссионерлері басқарған католик орта мектебінде француз тілін оқыды. Ол сондай-ақ, еврей директоры Альберт Антеби басқарған Alliance Israélite Universelle мекемесінде білім алды. Антеби әл-Хусейниді өзінің шәкірті деп есептеген және оған хатында сілтеме жасайды. 1912 жылы ол Каирдегі Әл-Азхар университетінде және Рашид Риданың басшылығымен Дар-әл-Дауа уә-л-Иршадта ислам құқығын қысқа мерзім оқыды. Рашид Рида – салафи ғалымы болды және Әминнің 1935 жылы қайтыс болғанға дейін ұстазы болып қалды. Рашид Риданың дәстүрлі ислам құндылықтарын қорғауы және Батысқа қарсы тұруы Әл-Хусейнидің діни бейнесінің маңызды бөлігіне айналды. Рида сияқты, ол да Батыстың исламға қарсы соғыс жүргізіп жатыр деп сенді және Еуропалық отаршылдық күштер мен сионизмді жеңу үшін мұсылман әлемінде исламдық төңкерістерді қолдады. Алайда, Әл-Хусейни ұстазының ислам фундаментализмін қабылдаған жоқ. Дәлдік қызметіне жасынан дайындалғанмен, оның білімі сол кездегі Османдық эфендилеріне тән болды және ол 1921 жылы муфтий болып тағайындалғаннан кейін ғана діни тұлпар киді. 1913 жылы, шамамен 16 жасында, Әл-Хусейни анасы Зәйнәппен Меккеге сапар шекті және құрметті хажжи атағын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын ол Константинопольдегі Әкімшілік мектебінде оқыды, ол Османдық империясының ең секулярлық мекемесі болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда әл-Хусейни Осман армиясына артиллерия офицері болып қабылданып, Измир қаласы мен төңірегінде орналасқан қырық жетінші бригадаға бекітілді. 1916 жылдың қараша айында ол үш айға мүгедектік демалысқа шығып, Иерусалимге оралды. Бір жыл өткен соң қала британдықтар бақылауына өткенде ол онда аурудан жазылып жатқан еді. Британдық және шерифтік әскерлер, олардың қатарына шамамен 500 палестиналық араб ерікті болып қосылған, 1918 жылы Осман империясының бақылауындағы Палестина мен Сирияны толық жаулап алды. Шәрифтік офицер ретінде әл-Хусейни Араб көтерілісі кезінде Фейсал бин әл-Хусейн бин Али әл-Хашеми әскеріне қызмет ететін адамдарды жинады. Ол бұл жұмысты Иерусалим мен Дамасктағы британдық әскери әкімшіліктің жұмысқа алушысы ретінде атқарды. Соғыстан кейінгі Пэлин есебінде британдық офицер капитан К.Д. Брантон, олмен ынтымақтас жұмыс істеген әл-Хусейнидің британдықтарға өте жақын екенін айтты. Соғыс министрлігінің үлкендерінен таратылған, британдық үкімшілік астында бейбітшілік пен гүлденуді уәделеген парақшалар арқылы «жаңадан келгендерге ұлттық мақсатта күресіп, өз елдерін түріктерден азат ету туралы түсінік берілді». Оның осы кезеңге дейінгі мансабында діни қызметке ұмтылғанын көрсететін ешқандай белгі болған жоқ: оның қызығушылықтары араб ұлтшылдығына қатысты болды.

Ертедегі саяси белсенділігі

1919 жылы әл-Хусейни Дамаскте өткен жалпысириялық конгресске қатысып, Сирия патшасы ретінде Әмір Фейсалды қолдады. Сол жылы әл-Хусейни Сирияда орналасқан "Араб клубының" (Al Nadi al arabi) британдықтарды жақтаған Иерусалим бөлімшесін құрды, ол кейін Нашашибидің қолдауымен "Әдеби клубпен" (al Muntada al Adabi) қоғамдық пікірге ықпал ету үшін бәсекелесті, және ол көп ұзамай оның президенті болды. Сонымен қатар ол [[Оңтүстік Сирия (газет) (Suriyya al Janubiyya)]] үшін мақалалар жазды. Газетті 1919 жылдың қыркүйегінен бастап Иерусалимде заңгер Мұхаммед Хасан әл-Будайри басып шығарды, ал екеуі де "Араб клубының" көрнекті мүшелері Ареф әл-Ареф редакциялады. Әл-Хусейни 1920 жылы наурызда құрылған, қысқа ғұмыр сүрген Сирия Араб Корольдігінің жақтаушысы болды. Патша Фейсал I-нің панарабистік саясатын қолдағаннан басқа, әл-Хусейни араб патшалығының бөлігі деп жарияланған Палестинадағы британдық билікті тұрақсыздатуға тырысты, тіпті ол шын мәнінде билік жүргізбеген болса да. 1920 жылы сәуірде Иерусалимдегі жыл сайынғы Наби Муса шеруі кезінде еврей халқы үшін Палестинада отан құруды қолдаған Балфур декларациясын іске асыруға наразылық білдіріп, зорлық-зомбылық оқиғасы болды. Яһудилердің өмірі мен мүлкіне көп зиян келтірілді. Пэйлин есебінде екі тараптың да шиеленістің күшеюіне кінәлі екені айтылды. Яһуди жарымәскери қорғанысын ұйымдастырушы Зейев Жаботинский 15 жылға сотталды. Ол кезде Шығыс Иерусалимдегі Ирод қақпасының жанында орналасқан Рашидия мектебінің мұғалімі болған әл-Хусейни араб жұртшылығын қоздырғыш сөйлеуімен айыпталды және әскери сот оны 10 жылға бас бостандығынан айырды, өйткені ол кезде ол Сирияға қашып кеткен еді. Көп ұзамай Хаим Вейцман мен британдық армияның подполковнигі Ричард Майнерцхаген тығыз байланыста жұмыс істеді, ол әл-Хусейниді британдық фельдмаршал Алленбидің штаб бастығы, полковник Берти Гарри Уотерс Тейлор, арабтардың Палестинада еврей отанына төзбейтінін әлемге көрсету үшін тәртіпсіздікке итермелеуге мәжбүр еткенін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме дәлелденген жоқ, сондықтан Майнерцхаген жұмыстан босатылды. Сәуірдегі тәртіпсіздіктерден кейін Хусейни мен Нашашиби рулары арасындағы дәстүрлі бәсекелестік ауыр дауға айналды, бұл әл-Хусейни мен палестиналық ұлтшылдық үшін ұзақ мерзімді салдарларға әкелді. Сэр Луис Болстың айтуынша, сионисттік көшбасшылар мен Дэвид Йеллин сияқты лауазымды тұлғалар, өткен наурыздағы демонстрацияға қатысқандығы үшін Иерусалим мэрі Муса Казим Паша әл-Хусейниді қызметтен босату үшін әскери әкімшілікке үлкен қысым жасады. Иерусалимнің әскери губернаторы полковник Сторрс оны одан әрі тергеусіз алып тастап, оның орнына бәсекелес Нашашиби руынан Рагиб әл-Нашашибиді тағайындады. Пэйлин есебінде бұл "оның дінбауырларына қатты әсер етті, олар азаматтық әкімшіліктің сионисттік ұйымның қуыршағы екендігі туралы бұрыннан қалыптасқан сенімдерін нақты растады" делінген. 1920 жылдың соңына дейін әл-Хусейни өзінің күш-жігерін панарабизмге және Ұлы Сирия идеологиясына, әсіресе Палестинаны араб мемлекетінің оңтүстік провинциясы ретінде қарастырып, оның астанасы Дамаскіде құрылуы керек еді, деп бағыттады. Ұлы Сирияға бүкіл Левант аймағы кіретін болды, қазір Сирия, Ливан, Иордания, Палестина билігі және Израиль басып алды. Ұлы Сирия үшін күрес 1920 жылдың шілдесінде Майсалун шайқасында Франция араб күштерін жеңгеннен кейін тоқтап қалды. Француз армиясы Дамаскіге кірді, патша Фейсалды құлатты және бұрынғы Сайкс-Пико келісіміне сәйкес француз мандатына берілген Ұлы Сирия жобасына нүкте қойды. Палестиналық беделділер бұл оқиғаға 1921 жылы Хайфа конференциясында қабылданған бірқатар қаулылармен жауап берді, ол палестиналық ұлттық қозғалыстың негізін қалады және Сириямен конфедерация құру туралы бұрынғы идеяны еске алмай қалды. Бұл негіз палестиналық ұлтшылдықтың келесі онжылдықтарына бағыт берді. Әл-Хусейни, өзінің сыныптастары мен дәуіріндегі көптеген адамдар сияқты, Дамаскіге бағытталған панарабизмнен Иерусалимге бағытталған, еврейлердің Палестинаға көшіп келуін тоқтатуға тырысқан палестиналық идеологияға көшті. Панарабистік ұмтылыстардың сәтсіздікке ұшырауы тәуелсіздік күресіне ислами бояу берді және жерді Дар әл-Исламға қайтару идеясын жиі пайдалануға әкелді. Мұфтий болып сайланғаннан бастап 1923 жылға дейін әл-Хусейни құпия қоғам, Аль Фидаияға ("Өзін-өзі құрбан етушілер") толық бақылау жүргізді, ол әл-Иха' валь 'Афаф ("Туыстық және тазалық") қоғамымен бірге британдық және сионистік қарсылық қызметінде маңызды рөл атқарды, және жандармериядағы мүшелері арқылы 1920 жылдың сәуір айынан бастап тәртіпсіздік оқиғаларына қатысты.

In 1919, al Husseini attended the Pan Syrian Congress held in Damascus where he supported Emir Faisal for King of Syria. That year al Husseini founded the pro British Jerusalem branch of the Syrian based "Arab Club" (Al Nadi al arabi), which then vied with the Nashashibi sponsored "Literary Club" (al Muntada al Adabi) for influence over public opinion, and he soon became its president. At the same time, he wrote articles for the [[Suriyya al Janubiyya (newspaper) (Southern Syria). The paper was published in Jerusalem beginning in September 1919 by the lawyer Muhammad Hassan al Budayri, and edited by Aref al Aref, both prominent members of al Nadi al 'Arabi. Al Husseini was a strong supporter of the short living Arab Kingdom of Syria, established in March 1920. In addition to his support to pan Arabist policies of King Faisal I, al Husseini tried to destabilize the British rule in Palestine, which was declared to be part of the Arab Kingdom, even though no authority was exercised in reality. During the annual Nabi Musa procession in Jerusalem in April 1920, violent rioting broke out in protest at the implementation of the Balfour Declaration which supported the establishment in Palestine of a homeland for the Jewish people. Much damage to Jewish life and property was caused. The Palin Report laid the blame for the explosion of tensions on both sides. Ze'ev Jabotinsky, organiser of Jewish paramilitary defences, received a 15 year sentence. Al Husseini, then a teacher at the Rashidiya school, near Herod's Gate in East Jerusalem, was charged with inciting the Arab crowds with an inflammatory speech and sentenced in absentia to 10 years imprisonment by a military court, since by then he had fled to Syria. It was asserted soon after, by Chaim Weizmann and British army Lieutenant Colonel Richard Meinertzhagen, who worked in close concert, that al Husseini had been put up to inciting the riot by British Field marshal Allenby's Chief of Staff, Colonel Bertie Harry Waters Taylor, to demonstrate to the world that Arabs would not tolerate a Jewish homeland in Palestine. The assertion was never proven, and Meinertzhagen was dismissed. After the April riots an event took place that turned the traditional rivalry between the Husseini and Nashashibi clans into a serious rift, with long term consequences for al Husseini and Palestinian nationalism. According to Sir Louis Bols, great pressure was brought to bear on the military administration from Zionist leaders and officials such as David Yellin, to have the mayor of Jerusalem, Musa Kazim Pasha al Husayni, dismissed, given his presence in the demonstration of the previous March. Colonel Storrs, the Military Governor of Jerusalem, removed him without further inquiry, replacing him with Raghib al Nashashibi of the rival Nashashibi clan. This, according to the Palin report, "had a profound effect on his co religionists, definitely confirming the conviction they had already formed from other evidence that the Civil Administration was the mere puppet of the Zionist Organization." Until late 1920, al Husseini focused his efforts on Pan Arabism and the ideology of a Greater Syria in particular, with Palestine understood as a southern province of an Arab state, whose capital was to be established in Damascus. Greater Syria was to include territory of the entire Levant, now occupied by Syria, Lebanon, Jordan, Palestinian Authority and Israel. The struggle for Greater Syria collapsed after France defeated the Arab forces in Battle of Maysalun in July 1920. The French army entered Damascus at that time, overthrew King Faisal and put an end to the project of a Greater Syria, put under the French Mandate in accordance with the prior Sykes Picot Agreement. Palestinian notables responded to the disaster by a series of resolutions at the 1921 Haifa conference, which set down a Palestinian framework and passed over in silence the earlier idea of a south confederated with Syria. This framework set the tone of Palestinian nationalism for the ensuing decades. Al Husseini, like many of his class and period, then turned from Damascus oriented Pan Arabism to a specifically Palestinian ideology, centered on Jerusalem, which sought to block Jewish immigration to Mandatory Palestine. The frustration of pan Arab aspirations lent an Islamic colour to the struggle for independence, and increasing resort to the idea of restoring the land to Dar al Islam. From his election as Mufti until 1923, al Husseini exercised total control over the secret society, Al Fida'iyya ("The Self Sacrificers"), which, together with al Ikha' wal 'Afaf ("Brotherhood and Purity"), played an important role in clandestine anti British and anti Zionist activities, and, via members in the gendarmerie, had engaged in riotous activities as early as April 1920.

Иерусалимнің муфтияты

Жақында британдық жоғарғы комиссар болып тағайындалған сэр Герберт Сэмюэл 1920 жылғы қырқыстарға қатысы бар деп айыпталғандарға жалпы кешірім жариялады, тек Әмин әл-Хусейни мен Әл-Арефті қоспағанда. Сол жылы Трансиорданияның екі саяси босқынды бағындырған бедуин тайпаларына сапар жасағанда, Сэмюэл оларға екеуіне де кешірім ұсынды, ал Әл-Ареф оны құлшына қабылдады. Хусейни бастапқыда өзін қылмыскер деп санамай, ұсыныстан бас тартты. Ол 1921 жылғы наурыз айында өгей бауыры, муфтий Камил әл-Хусейни қайтыс болғаннан кейін ғана кешірімді қабылдады. Содан кейін сайлау өтті, онда муфтий лауазымына үміткер болған төрт үміткердің ішінде Әл-Хусейни ең аз дауыс алды, ал алғашқы үш үміткер Нашашибилер болды. Дегенмен, Сэмюэл Әл-Хусейнилер мен олардың қарсыласы Нашашибилер арасында тепе-теңдікті сақтауға тырысты. Бір жыл бұрын британдықтар Иерусалим мэрі Мұса әл-Хусейниді Рагиб әл-Нашашибимен алмастырған еді. Олар Хусейни руына муфтий лауазымына біреуін тағайындау арқылы беделді өтемақы беруге көшті, және Рагиб әл-Нашашибидің қолдауымен Нашашибилердің басты үміткері шейх Хусам ад-Дин Джараллаһты сайлаудан бас тартуға көндірді. Бұл Әмин әл-Хусейниді автоматты түрде үшінші орынға жылжытты, бұл Осман заңына сәйкес оның біліктілігіне мүмкіндік берді, содан кейін Сэмюэл оны муфтий етіп таңдады. Оның алғашқы тағайындалуы муфтий болды, бірақ келесі жылы Жоғарғы мұсылман кеңесі құрылғанда, Хусейни бұрын британдықтар өзінің өгей бауыры Камилге берген, мүмкін египеттік үлгідегі, Ұлы муфтий атағын талап етті және алды. Бұл лауазым өмір бойына сақталды. 1922 жылы Әл-Хусейни 1921 жылы Сэмюэл құрған Жоғарғы мұсылман кеңесінің президенті болып сайланды. Мэтьюс британдықтардың оның тиімді араб ұлтшылы және Иерусалимнің асыл отбасының мүшесі ретіндегі беделін «оның мүдделерін британдық әкімшілікпен үйлестіріп, оны бақылауда ұстауға ыңғайлы» деп есептегенін айтады. Кеңес жылына ондаған мың фунт стерлингке бағаланатын вақф қорларын және жылына шамамен 50,000 фунт стерлингке бағаланатын жетімдер қорларын, еврей агенттігінің жылдық 600,000 фунт стерлингтік бюджетімен салыстырғанда басқарды. Сонымен қатар, ол Палестинадағы ислам соттарын да басқарды. Басқа функциялардың қатарында, бұл соттар мұғалімдер мен уағыздаушыларды тағайындау құқығына ие болды. Британдықтар бастапқыда Жоғарғы мұсылман кеңесіндегі Хұсейнилер мен олардың жақтастары (мәжілисия, немесе кеңес жақтастары деп аталады) мен Нашашибилер мен олардың одақтас рулары (муаридун, оппозиция деп аталады) арасындағы тепе-теңдікті сақтады. Муаридун яһудилермен келісімге келуге көбірек бейім болды және бірнеше жыл бойы еврей агенттігінен жыл сайын субсидиялар алды. Британдық мандаттың көп бөлігінде осы екі отбасы арасындағы кикірулер палестиналық арабтардың бірлігін күрт әлсіретті. Алайда, 1936 жылы олар барлық палестиналық араб топтары бірігіп, Әл-Хусейни төрағалығымен Араб Жоғары Комитеті деп аталатын тұрақты атқарушы орган құрған кезде белгілі бір келісімге қол жеткізді.

Sir Herbert Samuel, recently appointed British High Commissioner, declared a general amnesty for those convicted of complicity in the riots of 1920, excluding only Amin al Husseini and Al Aref. During a visit later that year to the Bedouin tribes of Transjordan who harboured the two political refugees, Samuel offered a pardon to both and Al Aref accepted with alacrity. Husseini initially rebuffed the offer, on the grounds that he was not a criminal. He accepted the pardon only in the wake of the death of his half brother, the mufti Kamil al Husayni, in March 1921. Elections were then held, and of the four candidates running for the office of Mufti, al Husseini received the fewest votes, the first three being Nashashibi candidates. Nevertheless, Samuel was anxious to keep a balance between the al Husseinis and their rival clan the Nashashibis. A year earlier the British had replaced Musa al Husayni as Mayor of Jerusalem with Raghib al Nashashibi. They then moved to secure for the Husseini clan a compensatory function of prestige by appointing one of them to the position of mufti, and, with the support of Raghib al Nashashibi, prevailing upon the Nashashibi front runner, Sheikh Hussam ad Din Jarallah, to withdraw. This automatically promoted Amin al Husseini to third position, which, under Ottoman law, allowed him to qualify, and Samuel then chose him as Mufti. His initial appointment was as Mufti, but when the Supreme Muslim Council was created in the following year, Husseini demanded and received the title Grand Mufti that had earlier been created, perhaps on the lines of Egyptian usage,
by the British for his half brother Kamil. The position came with a life tenure. In 1922, al Husseini was elected president of the Supreme Muslim Council which had been created by Samuel in 1921. Matthews argues that the British considered the combinations of his profile as an effective Arab nationalist and a scion of a noble Jerusalem family "made it advantageous to align his interests with those of the British administration and thereby keep him on a short tether.". The Council controlled the Waqf funds, worth annually tens of thousands of pounds
and the orphan funds, worth annually about £50,000, as compared to the £600,000 in the Jewish Agency's annual budget. In addition, he controlled the Islamic courts in Palestine. Among other functions, these courts were entrusted with the power to appoint teachers and preachers. The British initially balanced appointments to the Supreme Muslim Council between the Husseinis and their supporters (known as the majlisiya, or council supporters) and the Nashashibis and their allied clans (known as the mu'aridun, the opposition). The mu'aridun, were more disposed to a compromise with the Jews, and indeed had for some years received annual subventions from the Jewish Agency. During most of the period of the British mandate, bickering between these two families seriously undermined any Palestinian Arab unity. In 1936, however, they achieved a measure of concerted policy when all the Palestinian Arab groups joined to create a permanent executive organ known as the Arab Higher Committee under al Husseini's chairmanship.

Харам аш-Шариф және Батыс қабырға

Жоғарғы мұсылмандық кеңес және оның басшысы әл-Хусейни, өзін исламның үш қасиетті орнының бірінің сақшысы деп есептеді. Олар мұсылман елдерінде Харам әш-Шарифті (Асыл қасиетті орын) немесе Храм тауын, әсіресе Әл-Ақса мешіті мен Саван күмбезін (жүдаизмдегі ең қасиетті орын) қайта жаңарту және жақсарту үшін қаражат жинау мақсатында халықаралық науқан ұйымдастырды. Османдық кезеңдегі ұмытылу салдарынан бүкіл аймаққа толыққанды қалпына келтіру қажет болды. 624 жылы Мұхаммед қибланы Меккеге бұрғанға дейін мұсылмандар Иерусалимге қарай дұға ететін. Әл-Хусейни түрік сәулетшісі Мимар Кемалеттинге тапсырыс берді. Бұл орынды қалпына келтіруде әл-Хусейниге Мандатты үкіметтің католик ескерткіштер директоры Эрнест Ричмонд та көмектесті. Ричмондтың жетекшілігімен түрік сәулетшісі жоспар жасады, ал жұмыстардың орындалуы мозаикалық теселяция, шыны бұйымдар жасау, ағаш өңдеу, сабан тоқу және темір сату сияқты дәстүрлі қолөнерді қайта жаңғыртуға зор серпіліс берді. Әл-Хусейнидің Харамды жалпыарабтық және палестиналық ұлтшылдықтың символына айналдыруға бағытталған күшті күш-жігері соғыстан кейінгі еврей иммигранттарының ағынына қарсы арабтардың қолдауын білдіруді мақсат етті. Әл-Хусейни өз науқанында еврейлерді Иерусалимнің Батыс қабырғасын, Абу Мадиянның вақфына тиесілі, ажырамас мүлік ретінде иеленуге жоспарлап отыр деп айыптады және Әл-Ақса мешітінің үстінде ғибадатхананы қайта құруға тырысады. Мысалы, ол Палестинаның ашкеназдық бас раввині Авраам Исаак Куктың Храм тауының еврейлердің қолына қайтару туралы кейбір мәлімдемелерін алып, оларды аймақты басып алуға бағытталған нақты саяси қастандыққа айналдырды. Әл-Хусейнидің мұсылман әлемінің назарын аудару үшін қасиетті орынды жаңарту жөніндегі қарқынды жұмысы және еврейлердің Батыс қабырғасының жанындағы алаңға кіруді жақсартуға және оған сәйкес атмосфера құруға жасаған әрекеттері екі қауым арасындағы қақтығысты күшейтті, олардың әрқайсысы бұл орынды тек өздерінің дәстүрлі көзқарастары мен мүдделері тұрғысынан ғана қарастырды. Сионистік баяндамалар әл-Хусейнидің орынға жасаған жұмыстарын, оның жарнамасын және оған қатысты қауіптерді өзінің отбасының беделін қайта жаңғыртуға бағытталған әрекеттер деп сипаттады. Арабтардың пікірінше, кейбір еврей топтарының Қабырғаға қатысты агитациясы диаспораның қызығушылығын сионизмге қайта жандандыруға бағытталған әрекет болды, өйткені ол бірнеше жыл бойы салыстырмалы түрде төмендеп, депрессия мен эмиграцияға ұшырады. Османдық заңмен әлі де реттеліп отырған статус-квоға кез келген кішігірім өзгеріс енгізу әрекеті мұсылмандық билік тарапынан британдық билік алдында қатты наразылық тудырды. Мұсылмандар 1912 жылғы Османдық ережеге сілтеме жасай алса, онда орындықтар сияқты заттардың енгізілуіне тыйым салынған, еврейлер 1914 жылға дейін олардың қабырғаға кіруін және оны пайдалануын жақсарту үшін белгілі бір ерекшеліктер жасалғанын дәлелдейтін куәліктерді ұсынды. Он жылдық кезеңде мұндай бірнеше қақтығыстар болды, ал шиеленіс 1928 жылдың соңында күшейді, бірақ қысқа үзілістен кейін бір жылдан соң зорлық-зомбылыққа ұласты.

The Supreme Muslim Council and its head al Husseini, who regarded himself as guardian of one of the three holy sites of Islam, launched an international campaign in Muslim countries to gather funds to restore and improve the Haram ash Sharif (Noble Sanctuary) or Temple Mount, and particularly the Al Aqsa Mosque and the Dome of the Rock shrine (which houses also the holiest site in Judaism). The whole area required extensive restoration, given the disrepair into which it had fallen from neglect in Ottoman times. Jerusalem was the original direction towards which Muslims prayed, until the Qibla was reorientated towards Mecca by Mohammed in the year 624. Al Husseini commissioned the Turkish architect Mimar Kemalettin. In restoring the site, al Husseini was also assisted by the Mandatory power's Catholic Director of Antiquities, Ernest Richmond. Under Richmond's supervision, the Turkish architect drew up a plan, and the execution of the works gave a notable stimulus to the revival of traditional artisan arts like mosaic tessellation, glassware production, woodcraft, wicker work and iron mongering. Al Husseini's vigorous efforts to transform the Haram into a symbol of pan Arabic and Palestinian nationalism were intended to rally Arab support against the postwar influx of Jewish immigrants. In his campaigning, al Husseini often accused Jews of planning to take possession of the Western Wall of Jerusalem, which belonged to the waqf of Abu Madyan as an inalienable property, and rebuild the Temple over the Al Aqsa Mosque. He took certain statements, for example, by the Ashkenazi chief rabbi of Palestine, Abraham Isaac Kook regarding the eventual return in time of the Temple Mount back to Jewish hands, and turned them to a concrete political plot to seize control of the area. Al Husseini's intensive work to refurbish the shrine as a cynosure for the Muslim world, and Jewish endeavours to improve their access to, and establish a ritually appropriate ambiance on the plaza by the Western Wall, led to increased conflict between the two communities, each seeing the site only from their own traditional perspective and interests. Zionist narratives pinpointed al Husseini's works on, and publicity about, the site and threats to it, as attempts to restore his own family's waning prestige. Arab narratives read the heightened agitation of certain Jewish groups over the Wall as an attempt to revive diaspora's interest in Zionism after some years of relative decline, depression and emigration. Each attempt to make minor alterations to the status quo, still governed by Ottoman law, was bitterly protested before the British authorities by the Muslim authorities. If Muslims could cite an Ottoman regulation of 1912 specifically forbidding objects like seating to be introduced, the Jews could cite testimonies to the fact that before 1914 certain exceptions had been made to improve their access and use of the Wall. The decade witnessed several such episodes of strong friction, and the simmering tensions came to a head in late 1928, only to erupt, after a brief respite, into an explosion of violence a year later.

Салдары

Екі ресми тергеуді кейіннен британдықтар мен Ұлттар Лигасының Мандаттық комиссиясы жүргізді. Біріншісі, Шоу есебі, 23 тамыздағы оқиғаның арабтардың еврейлерге жасаған шабуылынан тұратындығын қорытындылады, бірақ тәртіпсіздіктердің алдын ала жоспарланғаны туралы пікірді қабылдамады. Әл-Хусейни 1928 жылдан бастап мұсылман демонстрацияларында белсенді рөл атқарды, бірақ тамыз төңкерісіне жауапты емес еді, тіпті ол «төңкеріске жауапты болса да». Дегенмен, ол сол айдың 23-інен бастап тәртіпсіздікті басу және тәртіпті қалпына келтіруге бірлесіп жұмыстанды. Ең ауыр оқиғалар оның араб саяси қарсыластары басым болған Хеброн, Сафед, Яффа және Хайфа аймақтарында болды. Зорлық-зомбылықтың түп себебі – жерді тартып алу қорқынышы еді. Сер Герберт Сэмюэлдің ұлы Эдвин Сэмюэлге көңіл бөлген Гарри Снелл мырза өз ескертуінде Әл-Хусейнидің зорлық-зомбылыққа тікелей кінәлі емес екеніне немесе оған қатысы болмағанына сенімді екенін, бірақ ол Әл-Хусейнидің антисионистік науқанның мәнісінен және тәртіпсіздіктердің қаупінен хабардар болғанын айтты. Сондықтан ол мүфтидің кінәсін ресми есептен гөрі жоғарырақ бағалады. Тұрақты Мандаттар Комиссиясының голландиялық төрағасының орынбасары М. Ван Рис «1929 жылғы тамыздағы тәртіпсіздіктер, сондай-ақ осы сипаттағы бұрынғы тәртіпсіздіктер, қысқасы, батыс әкімшілігі енгізген еуропалық өркениеттің Шығысқа басып кіруіне қарсы көрсетілген дәстүрлі және феодалдық өркениеттің әдеттегі қарсылығының бір көрінісі болды» деді, бірақ оның пікірінше «оқиғаға жауаптылық арабтардың діни және саяси басшыларында болуы керек». Лондоннан Лорд Мелчеттің оны тұтқындауды талап етті, өйткені ол Таяу Шығыстағы британдыққа қарсы барлық қозғалысты ұйымдастырды деп айыпталды. Консулдық құжаттар заговорлық теорияны тез жоққа шығарды және себебін діни емес, саяси екенін анықтады, яғни Пэлин есебінде бұрын сионизмге байланысты арабтардың терең наразылығын көрсеткендей. Арабтардың «фитна» (қырқыс) туралы естеліктері 31 тамыздағы Қабырғаны қорғау туралы заманауи жарияламадан кейін жазылды, ол тәртіпсіздіктерді заңды деп көрсетті, бірақ ешқандай жерде үйлестірілген жоспар туралы айтылмады. Әл-Хусейнидің араб ұлтшыл қарсыласы Иззат Дарваза ғана, егжей-тегжейлі мәліметсіз, Әл-Хусейни кінәлі деп мәлімдеді. Әл-Хусейни өзінің еврейге қарсы естеліктерінде мұндай рөл атқарғанын ешқашан мойындаған жоқ. Жоғары комиссар Әл-Хусейниді 1929 жылдың 1 қазанында және бір аптадан кейін екі рет ресми қабылдады, ал ол араб халқының әлі де Ұлыбританияға жақсы қарайтын аймақта сионистік көзқарасқа наразылық білдірді. Әл-Хусейни арабтардың әлсіздігінің себебі олардың Еуропада саяси өкілдігінің болмауы екенін, ал мыңжылдықтар бойы, оның пікірінше, яһудилер өздерінің интригалық қабілеттерімен үстемдік құрғандарын айтты. Ол канцлерге қоғамдық тәртіпті сақтаудағы ынтымақтастығына кепілдік берді.

Two official investigations were subsequently conducted by the British and the League of Nations's Mandatory Commission. The former, The Shaw Report, concluded that the incident on 23 August consisted of an attack by Arabs on Jews, but rejected the view that the riots had been premeditated. Al Husseini certainly played an energetic role in Muslim demonstrations from 1928 onwards, but could not be held responsible for the August riots, even if he had "a share in the responsibility for the disturbances". He had nonetheless collaborated from the 23rd of that month in pacifying rioters and reestablishing order. The worst outbreaks occurred in areas, Hebron, Safed, Jaffa, and Haifa where his Arab political adversaries were dominant. The root cause of the violent outbreaks lay in the fear of territorial dispossession. In a Note of Reservation, Mr. Harry Snell, who had apparently been swayed by Sir Herbert Samuel's son, Edwin Samuel
states that, although he was satisfied that al Husseini was not directly responsible for the violence or had connived at it, he believed al Husseini was aware of the nature of the anti Zionist campaign and the danger of disturbances. He therefore attributed to the Mufti a greater share of the blame than the official report had. The Dutch Vice Chairman of the Permanent Mandates Commission, M. Van Rees, argued that "the disturbances of August 1929, as well as the previous disturbances of a similar character, were, in brief, only a special aspect of the resistance offered everywhere in the East, with its traditional and feudal civilisation, to the invasion of a European civilisation introduced by a Western administration" but concluded that in his view "the responsibility for what had happened must lie with the religious and political leaders of the Arabs". In London, Lord Melchett demanded his arrest for orchestrating all anti British unrest throughout the Middle East. Consular documentation discarded the plot thesis rapidly, and identified the deeper cause as political, not religious, namely in what the Palin report had earlier identified
as profound Arab discontent over Zionism. Arab memoirs on the [[fitna (word) (troubles) follow a contemporary proclamation for the Defence of the Wall on 31 August, which justified the riots as legitimate, but nowhere mention a coordinated plan. Izzat Darwaza, an Arab nationalist rival of al Husseini, alone asserts, without details, that al Husseini was responsible. Al Husseini in his Judeophobic memoirs never claimed to have played such a role. The High Commissioner received al Husseini twice officially on 1 October 1929 and a week later, and the latter complained of pro Zionist bias in an area where the Arab population still viewed Great Britain favorably. Al Husseini argued that the weakness of the Arab position was that they lacked political representation in Europe, whereas for millennia, in his view, the Jews dominated with their genius for intrigue. He assured Chancellor of his cooperation in maintaining public order.

1936-1939 Палестинадағы арабтардың көтерілісі

1936 жылғы 19 сәуірде Палестинада британдық билік пен еврейлерге қарсы наразылық акциялары мен шабуылдар басталды. Бастапқыда тәртіпсіздіктерді «Нашашиби» тобымен байланысы бар солтүстік «Аль-Кассам» тобының шейх-жауынгері Фархан әл-Сади басқарды. Фарханның тұтқындалуы мен өлім жазасына кесілгеннен кейін әл-Хусейни «Аль-Кассам» фракциясымен одақ құру туралы келіссөздер жүргізу арқылы бастаманы қолға алды. Кейбір шетелдік субсидиялардан басқа, оның ішінде фашистік Италиядан едәуір сомадан басқа, ол жыл сайын шамамен 115 000 Палестина фунтын құрайтын уақф пен жетімдер қорын басқарды. Көтеріліс басталғаннан кейін, ақшаның көп бөлігі оның елдегі өкілдерінің қызметін қаржыландыруға жұмсалды. Ол Италияның Иерусалимдегі бас консулы Мариано де Анжелиске шілдеде өзінің тікелей қақтығысқа араласу шешімі итальяндық диктатор Бенито Муссолинидің қолдауы мен уәделеріне деген сенімінен туындағанын түсіндірді. Әл-Хусейнидің бастамасымен палестиналық араб тайпаларының басшылары оның төрағалығымен Араб жоғары комитетін құрды. Комитет 15 мамырдан кейін салықтарды төлемеуді және еврей иммиграциясын тоқтатуды талап етіп, араб жұмысшылары мен кәсіпорындарының жалпы ереуілін шақырды. Палестина үшін британдық жоғарғы комиссар сэр Артур Ваучоп әл-Хусейнимен және Комитетпен келіссөздерге кірісу арқылы жауап берді. Алайда көп ұзамай бұл баяндамалар нәтиже бермеді. Әл-Хусейни еврей иммиграциясы тоқтамаса, «Әлемнің Иесі Алланың қайырымын» аламын деп ескертіп, бірқатар ескертулер жариялады. Сонымен қатар, үкімет, қоғамдық көлік, араб бизнесі мен ауыл шаруашылығын шалдықтырған жалпы ереуіл басталды. Уақыт өте келе, күзге қарай араб ортасы өз ресурстарын толығымен сарп етті. Осы жағдайларға байланысты мандаторлық үкімет Араб жоғары комитетіне көтерілісті тоқтатуға көмектесетін делдал іздеді. Әл-Хусейни мен Комитет Транс-Иорданияның королі Абдулланы британдықтарға тәуелділігі және сионистермен достығы үшін делдал ретінде қабылдамады, бірақ Саид ретінде Ирактың сыртқы істер министрі Нуриді қабылдады. Ваушоп жақындап келе жатқан әскери науқан туралы ескертіп, арабтардың шағымдарын тыңдау үшін Патшалық тергеу комиссиясын жіберуді ұсынған кезде, Араб жоғары комитеті 11 қазанда ереуілді тоқтатты. Қараша айында Палестинаға уәде етілген Патшалық тергеу комиссиясы келгенде, әл-Хусейни арабтардың басты куәгері ретінде оның алдында куәлік берді. 1937 жылдың шілдесінде британдық полиция әл-Хусейниді арабтар көтерілісіне қатысқаны үшін тұтқындауға жіберілді, бірақ ол құтқарылып, Харамдағы паналаушы орынға қашып құтылды. Ол үш ай бойы сол жерде қалып, көтерілісті ішкі жағынан басқарады. 26 қыркүйекте «Аль-Кассам» тобының ғалилеялық мүшелері сол аймақтың аудандық комиссары Льюис Йелланд Эндрюсті өлтіргеннен төрт күн өткен соң, әл-Хусейни мұсылман Жоғарғы Кеңесінің президенті лауазымынан шеттетілді, Араб Жоғары Комитеті заңсыз деп танылды және оның басшыларын тұтқындауға ордер берілді, кем дегенде «адамгершілік жауапкершілік» бар, бірақ олардың кінәлі екендігіне ешқандай дәлел жоқ. Олардың тек Жамал әл-Хусейни ғана Сирияға қашып құтыла алды: қалған бес адам Сейшель аралдарына жер аударылды. Әл-Хусейни айыптаушылардың қатарында болмаған, бірақ қамауға алудан қорқып, 13-14 қазанда қараңғыда Харамның қабырғасынан арқанмен төмен қарай құлағаннан кейін, ол өзі Палестина полициясының машинасымен Яффаға қашып кетті, онда ол бедуин болып маскираланған Ливанға жеткізген пароходқа отырды, онда ол өзінің басшылығымен комитетті қайта құрды. Екі жақ та терроризмді қолданғанмен, әл-Хусейнидің тактикасы, билікті басқа кландарды жазалау үшін пайдалануы және саяси қарсыластарын өлтіру, ол көптеген палестиндік арабтарды аластатты. Жергілікті бір басшы Әбу Шаир Дамасктің өкілі Дауд әл-Хусейниге көтеріліс кезінде өлтірілетін адамдардың тізімін алып келген кісіге: «Мен Хусейния үшін емес, ватания үшін жұмыс істеймін» деді. Ол Ливанда екі жыл бойы христиандық Зук ауылында француздық қадағалау астында болды, бірақ 1939 жылдың қазан айында француз және сириялық билік өкілдерімен қарым-қатынасының нашарлауы – олар одан Ұлыбритания мен Францияға қолдау білдіретін мәлімдеме жасауын сұрады – оны Ирак Корольдігіне кетуге мәжбүр етті. 1939 жылдың маусым айында, көтеріліс тарқатылғаннан кейін, Хусейнидің саясаты тек дәлелденген сатқындарды өлтіруден бастап, барлық күдіктілерді, тіпті өз отбасының мүшелерін жоюға ауысты, деп хабарлайды бі...

On 19 April 1936, a wave of protest strikes and attacks against both the British authorities and Jews was unleashed in Palestine. Initially, the riots were led by Farhan al Sa'di, a militant sheik of the northern al Qassam group, with links to the Nashashibis. After the arrest and execution of Farhan, al Husseini seized the initiative by negotiating an alliance with the al Qassam faction. Apart from some foreign subsidies, including a substantial amount from Fascist Italy,
he controlled waqf and orphan funds that generated annual income of about 115,000 Palestine pounds. After the start of the revolt, most of that money was used to finance the activities of his representatives throughout the country. To Italy's Consul General in Jerusalem, Mariano de Angelis, he explained in July that his decision to get directly involved in the conflict arose from the trust he reposed in Italian dictator Benito Mussolini's backing and promises. Upon al Husseini's initiative, the leaders of Palestinian Arab clans formed the Arab Higher Committee under his chairmanship. The Committee called for nonpayment of taxes after 15 May and for a general strike of Arab workers and businesses, demanding an end to the Jewish immigration. The British High Commissioner for Palestine, Sir Arthur Wauchope, responded by engaging in negotiations with al Husseini and the Committee. The talks, however, soon proved fruitless. Al Husseini issued a series of warnings, threatening the "revenge of God Almighty" unless the Jewish immigration were to stop, and the general strike began, paralyzing the government, public transportation, Arab businesses and agriculture. As the time passed, by autumn the Arab middle class had exhausted its resources. Under these circumstances, the Mandatory government was looking for an intermediary who might help persuade the Arab Higher Committee to end the rebellion. Al Husseini and the Committee rejected King Abdullah of Transjordan as mediator because of his dependence on the British and friendship with the Zionists, but accepted the Iraqi Foreign Minister Nuri as Said. As Wauchope warned of an impending military campaign and simultaneously offered to dispatch a Royal Commission of Inquiry to hear the Arab complaints, the Arab Higher Committee called off the strike on 11 October. When the promised Royal Commission of Inquiry arrived in Palestine in November, al Husseini testified before it as chief witness for the Arabs. In July 1937, British police were sent to arrest al Husseini for his part in the Arab rebellion, but, tipped off, he managed to escape to the sanctuary of asylum in the Haram. He stayed there for three months, directing the revolt from within. Four days after the assassination of the Acting District Commissioner for that area Lewis Yelland Andrews by Galilean members of the al Qassam group on 26 September, al Husseini was deposed from the presidency of the Muslim Supreme Council, the Arab Higher Committee was declared illegal, and warrants for the arrest of its leaders were issued, as being at least "morally responsible", though no proofs existed for their complicity. Of them only Jamal al Husayni managed to escape to Syria: the remaining five were exiled to the Seychelles. Al Husseini was not among the indicted but, fearing imprisonment, on 13–14 October, after sliding under cover of darkness down a rope from the Haram's wall, he himself fled, in a Palestine Police Force car to Jaffa where he boarded a tramp steamer that conveyed him to Lebanon, disguised as a Bedouin, where he reconstituted the committee under his leadership. Though terrorism was used by both sides, Al Husseini's tactics, his abuse of power to punish other clans, and the killing of political adversaries he considered "traitors",
alienated many Palestinian Arabs. One local leader, Abu Shair, told Da'ud al Husayni, an emissary from Damascus who bore a list of people to be assassinated during the uprising "I don't work for Husayniya ('Husayni ism') but for wataniya (nationalism)." He remained in Lebanon for two years, under French surveillance in the Christian village of Zouk, but, in October 1939, his deteriorating relationship with the French and Syrian authorities – they had asked him to make a public declaration of support for Great Britain and France, – led him to withdraw to the Kingdom of Iraq. By June 1939, after the disintegration of the revolt, Husseini's policy of killing only proven turncoats changed to one of liquidating all suspects, even members of his own family, according to one intelligence report. The rebellion itself had lasted until March 1939, when it was finally quelled by British troops, assisted by Zionist forces, with a 10/1 advantage over Palestinians. Al Husseini was sufficiently depressed by the outcome, and the personal loss of many friends and relatives, that he contemplated suicide, according to the French High Commissioner in Lebanon. The Revolt nonetheless forced Britain to make substantial concessions to Arab demands. Jewish immigration was to continue but under restrictions, with a quota of 75,000 places spread out over the following five years. On the expiry of this period further Jewish immigration would depend on Arab consent. Besides local unrest, another key factor in bringing about a decisive change in British policy was Nazi Germany's preparations for a European war, which would develop into a worldwide conflict. In British strategic thinking, securing the loyalty and support of the Arab world assumed an importance of some urgency. While Jewish support was unquestioned, Arab backing in a new global conflict was by no means assured. By promising to phase out Jewish immigration into Palestine, Britain hoped to win back support from wavering Arabs. Husseini, allied to radical elements in exile, hailing from provincial Palestinian families, convinced the AHC, against moderate Palestinian families who were minded to accept it, to reject the White Paper of 1939, which had recommended an Arab majority state and an end to building a Jewish national home. The rejection was based on its perceived failure to promise an end to immigration; the land policy it advocated was thought to provide imperfect remedies: and the promised independence appeared to depend on Jewish assent and cooperation. Husseini, who also had personal interests threatened by these arrangements, also feared that acceptance would strengthen the hand of his political opponents in the Palestine national movement, such as the Nashashibis. Schwanitz and Rubin argued that Husseini was a great influence on Hitler and that his rejectionism was, ironically, the real causal factor for the establishment of the state of Israel, a thesis Mikics, who regards Husseini as a "radical anti semite", finds both "astonishing" and "silly", since it would logically entail the collateral thesis that the Zionist movement triggered the Holocaust. Neve Gordon writes that al Husseini regarded all alternative nationalist views as treasonous, opponents became traitors and collaborators, and patronizing or employing Jews of any description illegitimate. From Beirut he continued to issue directives. The price for murdering opposition leaders and peace leaders rose by July to 100 Palestine pounds: a suspected traitor 25 pounds, and a Jew 10. Notwithstanding this, ties with the Jews were reestablished by leading families such as the Nashashibis, and by the Fahoum of Nazareth.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осі державаларымен байланыстар

1918 жылдан бері араб ұлтшылдық қозғалыстары Таяу Шығыстағы француз-ағылшын империялық дуополиясының шектеулерінде болды, бұл өз кезегінде халықаралық саясат саласына дейін тарады. Арабтар өз мүдделерін осы екі күштің әлсіреуімен байланыстырды, оны ұлттық тәуелсіздікті орнатудың алғы шарты деп есептеді. Осы себепті, 1933 жылдың маусымында, тіпті палестиналық беделділердің ең еуропалықтары да Еуропада жаңадан соғыс басталуын күтіп отырды, бұл оларға өз елдеріндегі отаршылдық үстемдікті құлатуға және Палестинадағы еврейлерді, Сириядағы француздарды және бүкіл араб әлеміндегі ағылшындарды ("теңізге лақтыруға") мүмкіндік береді. Әл-Хусейни сол жылы Германияда жаңа үкімет құрылуын үмітпен қарсы алған көптеген беделді тұлғалардың бірі ғана еді. Нацистер арабтарды көбінесе жек көретін. Гитлердің өзі 1937 жылы оларды "жартылай маймылдар" деп атаған. Дегенмен, екі дүниежүзілік соғыс арасында араб ұлтшылдары Германияға жаман ниет білдірмеді (олардың бұрынғы Осман империясын қолдауына қарамастан). Көптеген араб елдері сияқты, Германия да Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бейбіт келісімнің құрбаны деп есептелді. Гитлер өзі жиі "Версаль келісімінің арсыздығы" туралы айтатын. Франция мен Ұлыбританиядан айырмашылығы, ол Таяу Шығысқа империялық жоспарларын жүзеге асырмады, ал оның бұрынғы бейтараптық саясаты жақсы ниет белгісі ретінде қабылданатын. Ғылыми консенсус бойынша, Хусейнидің Оккупациялық күштерді қолдауы және нацистік Германия мен фашистік Италиямен одақтасуы бастапқыда антисемиттік және антисионистік идеологиямен тығыз байланысты болды. Алайда, кейбір ғалымдар, әсіресе Ренцо Де Феличе, бұл қарым-қатынасты араб ұлтшылдығының нацистік/фашистік идеологиямен туыстығын көрсетеді деп қарастыруға болмайды және Хусейни сияқты адамдар стратегиялық себептермен оларды одақтас ретінде таңдады деп мәлімдейді. Хусейни кейінірек өзінің естеліктерінде жазғандай, "дұшпаның дұшпаны – досың". Британдық саясат Хусейниді "ұмытылуға" жіберу үшін оны елемеуді көздеді, ал Нури әл-Саид оны одақтастарға қарсы Германия тарапына өтуге көндіруге тырысты. Бұл ұсыныс кейін қабылданбады: Филип Маттардың сөзіне сүйенсек, Хусейни Ұлыбританияны қолдауға дауыс беруге асықпады, "өйткені ол палестиналық ауылдарды қиратты, палестиналық күрескерлерді өлімге кесті және түрмеге жапты, ал олардың көшбасшыларын елден қуды". Хусейни 1941 жылы Гитлер мен Риббентроппен кездескенде, Гитлерге "Арабтар Германияның табиғи достары, өйткені олардың ортақ жаулары бар – ағылшындар, еврейлер және коммунистер" деді. Гитлер оған риза болды, оны "Таяу Шығыстағы негізгі тұлға" деп санады және әл-Хусейнидің ақ терісі, сары шашы және көк көзі болғандықтан арий деп есептеді.

Since 1918, Arab nationalist movements lay under the constraints imposed by the French English imperial duopoly in the Middle East, which in turn extended to the sphere of international politics. The Arabs perceived their interests as tied up with an eventual weakening of these two powers as a precondition for establishing their national independence. For this reason, as early as June 1933, even the most Europeanized of Palestinian notables were known to look forward to a renewed outbreak of war in Europe, something that would enable them to overthrow the colonial grip on their countries and expel ("throw into the sea") the Jews in Palestine, the French in Syria, and the English throughout the Arab world. al Husayni was only one of many such notables who greeted with optimism the emergence of a new regime in Germany in that year. The Nazis generally regarded Arabs with contempt. Hitler himself had in 1937 spoken of them as "half apes". However, throughout the interwar period, Arab nationalists bore Germany no ill will (despite its earlier support for the Ottoman Empire). Like many Arab countries, Germany was perceived as a victim of the post World War I settlement. Hitler himself often spoke of the "infamy of Versailles". Unlike France and Great Britain it had not exercised imperial designs on the Middle East, and its past policy of non intervention was interpreted as a token of good will. While the scholarly consensus is that Husseini's motives for supporting the Axis powers and his alliance with Nazi Germany and Fascist Italy were deeply inflected by anti Jewish and anti Zionist ideology from the outset, some scholars, notably Renzo De Felice, deny that the relationship can be taken to reflect a putative affinity of Arab nationalism with Nazi/Fascist ideology, and that men like Husseini chose them as allies for purely strategic reasons,
on the grounds that, as Husseini later wrote in his memoirs, "the enemy of your enemy is your friend". British policy was to ease Husseini "into oblivion" by ignoring him, Nuri al Said, mediating, endeavoured to get him to side with the Allies against the Germans. The overture was considered then rebuffed: according to Philip Mattar, Husseini was reluctant to lend his voice in support of Britain "because it had destroyed Palestinian villages, executed and imprisoned Palestinian fighters, and exiled their leaders". When Husseini eventually met with Hitler and Ribbentrop in 1941, he assured Hitler that "The Arabs were Germany's natural friends because they had the same enemies namely the English, the Jews, and the Communists". Hitler was pleased with him, considering him "the principal actor in the Middle East" and an Aryan because of al Hussaini's fair skin, blond hair and blue eyes.

Соғысқа дейінгі кезең

Араб көтерілісін нацистер қолға алып, қаржыландырғаны жиі айтылады. Филип Маттардың пікірінше, мұндай мәлімдемені растайтын сенімді дәлел жоқ. 1933 жылы Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін бірнеше апта өткен соң, Палестинадағы Германияның Иерусалимдегі бас консулы Генрих Вольф, зейонизмді ашық қолдаушы, аль-Хусейнидің палестиналық мұсылмандардың жаңа үкіметке ынталы екенін және фашизмнің бүкіл аймаққа таралуын күткенін Берлинге хабарлаған телеграмма жіберді. Бір айдан кейін Вольф Наби Мусада аль-Хусейнимен және көптеген шейхтермен қайта кездесті. Олар Германиядағы еврейлерге қарсы бойкотты мақұлдап, Вольфтен еврейлерді Палестинаға жібермеуін өтінді. Вольф сол жылғы жылдық есебінде арабтардың саяси саяздығы оларды неміс еврей саясаты мен Палестинадағы проблемалар арасындағы байланысты түсінбеуге әкелгенін, ал нацистік Германияға деген құштарлығы осы құбылысты толыққанды түсінуден мүсірау болғанын жазды. Аль-Хусейни сияқты палестиналық араб саяхатшыларының түрлі ұсыныстары жылдар бойы ағылшын-герман қарым-қатынастарын нашарлату қаупінен, Германияның бейтараптық саясатын өзгертпеу арқылы аймақтағы экономикалық және мәдени мүдделерін сақтау және британдық мүдделерге құрмет көрсету ниетімен үнемі қабылданбай келді. Гитлердің Англия саясаты араб көшбасшыларына айтарлықтай көмек көрсетуге мүмкіндік бермеді. Ағылшын отарлық бастамаларын құрметтеу (мысалы, зейонистік көші-қонды қолдау) нацистердің еврейлерді Еуропадан қуу ниетімен байланысты болды. Италия да Палестинаға көрсетілетін көмектің сипатын Ұлыбританиямен жүргізілген келіссөздерінің нәтижесіне байланыстырды және Ұлыбритания Палестинадағы зейонистік саясатының сәтсіздігін мойындауға дайын болғанда көмекті тоқтатты. Аль-Хусейнидің қарсыласы Зеев Жаботинский антисемиттік нәсілдік заңдар қабылданғаннан кейін Иргунның Италиямен байланысын үзіп тастады. Италия айтарлықтай көмек ұсынса да, Германиядан да аз көмек келді. 1937 жылдың 21 шілдесінде жаңа Германияның бас консулы Ханс Дёледен қолдау сұрағаннан кейін, Абвер қысқа мерзімге саясатынан ерекшелік жасап, шектеулі көмек көрсетті. Бірақ бұл Чехословакия мәселесі бойынша Ұлыбританияға қысым көрсету мақсатында жасалды. Уәделенген қару-жарақ жеткізілімдері орындалмады. Бұл аль-Хусейнидің дипломатиялық қызметінің жалғыз бағыты емес еді. Ол Дёлеге барғаннан кейін бір ай өткен соң, американдық консул Джордж Уодсвортқа (тамыз 1937 ж.) хат жазып, Американың империалистік амбициялардан алыс екеніне және сондықтан зейонизмнің "қоныстанған елге қарсы жауыздық және империалистік агрессияны" білдіретінін түсіне алатынына сендірді. 31 тамызда Уодсвортпен кездесуде ол АҚШ-тағы еврейлердің ықпалы елдің зейонистердің жағына шығуына ықпал етуінен қорқатынын айтты. Сол кезеңде ол француз үкіметімен де байланыс жасап, аймақта оларға көмектесуге дайын екенін білдірді.

It has often been stated that the Nazis inspired and financed the Arab Revolt. According to Philip Mattar, there is no reliable evidence to support such a claim. In 1933, within weeks of Hitler's rise to power in Germany, the German Consul General in Jerusalem for Palestine, Heinrich Wolff, an open supporter of Zionism, sent a telegram to Berlin reporting al Husseini's belief that Palestinian Muslims were enthusiastic about the new regime and looked forward to the spread of fascism throughout the region. Wolff met al Husseini and many sheikhs again, a month later, at Nabi Musa. They expressed their approval of the anti Jewish boycott in Germany and asked Wolff not to send any Jews to Palestine. Wolff subsequently wrote in his annual report for that year that the Arabs' political naïvety led them to fail to recognize the link between German Jewish policy and their problems in Palestine, and that their enthusiasm for Nazi Germany was devoid of any real understanding of the phenomenon. The various proposals by Palestinian Arab notables like al Husseini were rejected consistently over the years out of concern to avoid disrupting Anglo German relations, in line with Germany's policy of not imperiling their economic and cultural interests in the region by a change in their policy of neutrality, and respect for British interests. Hitler's Englandpolitik essentially precluded significant assistance to Arab leaders. This care for treating with respect English colonial initiatives (like the promotion of Zionist immigration) was also linked to Nazi ambitions to drive Jews out of Europe. Italy also made the nature of its assistance to the Palestinian contingent on the outcome of its own negotiations with Britain, and cut off aid when it appeared that the British were ready to admit the failure of their pro Zionist policy in Palestine. Al Husseini's adversary, Ze'ev Jabotinsky had at the same time cut off Irgun ties with Italy after the passage of antisemitic racial legislation. Though Italy did offer substantial aid, some German assistance also trickled through. After asking the new German Consul General, Hans Döhle on 21 July 1937 for support, the Abwehr briefly made an exception to its policy and gave some limited aid. But this was aimed to exert pressure on Britain over Czechoslovakia. Promised arms shipments never eventuated. This was not the only diplomatic front on which al Husseini was active. A month after his visit to Döhle, he wrote to the American Consul George Wadsworth (August 1937), to whom he professed his belief that America was remote from imperialist ambitions and therefore able to understand that Zionism "represented a hostile and imperialist aggression directed against an inhabited country". In a meeting with Wadsworth on 31 August, he expressed his fears that Jewish influence in the United States might persuade the country to side with Zionists. In the same period he courted the French government by expressing a willingness to assist them in the region.

Әл-Хусейни Иракта

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ирак үкіметі Германиямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзу туралы британдық өтінішті қабылдады, барлық неміс азаматтарын ұстап алды және Иракты іс жүзінде соғыс жағдайына келтіретін төтенше шараларды енгізді. Әл-Хусейни осы уақытта 14 қазанда отбасымен Бейруттен сыртқа шығып, екі күннен кейін Бағдадқа жетті. Ол сол кездегі араб ұлтшылдығының жетекшісі және қазіргі Ирактың негізін қалаушы патша Фейсалдың мұрагері ретінде құрметпен қарсы алынды. Үкімет шешіміне қарсы болған жеті офицерден тұратын топ, Нұри әс-Саидтың келісімімен оны Иракқа шақырды, ол келесі екі жылда маңызды рөл атқаратын болды. Нұри әс-Саид Палестина мәселесінде британдықтармен келісімге келуді және Ұлыбританияға қолдау көрсету туралы жариялауға үміттенеді. Жеті генералдың арасындағы төрт кіші генералы, олардың үшеуі бірінші дүниежүзілік соғыста Әл-Хусейнимен бірге қызмет еткен, Ирактың ұлттық мүдделерін Ұлыбританияның соғыс стратегиясына бағыну идеясына қарсы болды. Олар Ұлыбританиядан тәуелсіздік алуға халықтың үлкен үмітіне және палестиналықтарға қатысты британдықтардың әрекеттеріне наразылық білдірді. 1940 жылдың наурыз айында ұлтшыл Рашид Әли Нұридің орнына келді. Әли Таяу Шығыстағы неміс өкілдерімен жасырын байланыс жасады, бірақ ол әлі ашық түрде Остік державаларды қолдаған жоқ, ал Әл-Хусейнидің жеке хатшысы Кемал Хадад осы офицерлер мен Остік державалар арасында байланысшы болып жұмыс істеді. Еуропадағы одақтастардың жағдайы нашарлаған кезде, Хусейни Ирактың Ұлыбританиямен жасалған келісімдерін сақтап, араб елдерін азат ету үшін күшін сақтап, соғысқа тартылудан аулақ болуға кеңес берді. Егер Ресей, Жапония және Италия Германияның жағына өтсе, ирактықтар Палестинада көтеріліс жариялауы керек. 1940 жылдың шілдесінде полковник С. Ф. Ньюкомб сол кездегі Сыртқы істер министрі Нұри әс-Саидпен және палестиналықтар Джамал әл-Хусейни мен Муса әл-Аламимен келісімге келді. Ирак өзінің армиясының жартысын елдің шекарасынан тыс жерде одақтастардың қолбасшылығына беруге міндеттенді. 29 тамызда британдықтар келісімнен бас тартты, бұл Хусейнидің бастапқы қарсылығына қарамастан, Ирак үкіметі оған қысым жасады. Британдықтар келісім Палестинадағы еврейлер мен американдық еврейлер арасында наразылық тудыруы мүмкін деген қорқынышпен кері шегінді, өйткені соғыста американдық қолдау алу үшін Ұлыбританияға олардың пікірі маңызды болды. Сол жазда Ұлыбритания Әл-Хусейнимен келісімге келуден бас тартты, ал ол Германиямен келісімге келді. Әл-Хусейнидің Нұридің британдықтарға қолдау білдіретін саясатына наразылығы, соңғысының британдықтарға 39 палестиналықтардың отбасылары үшін араласудан бас тартуымен күшейді, олардың барлығы оның таныстары болды және олардың пікірінше, өз елін қорғағандары үшін жасырын сотта өлтіруге сотталды. 1940 жылдың 23 мамырында Пинас Рутенберг британдық Брюс Локхартқа Әл-Хусейниді өлтіруді ұсынды. Бұл идея бірнеше айдан кейін ғана кеңінен талқыланды. Соғыс министрлігі мен Уинстон Черчилль сол жылдың қарашасында оның өлтіруін ресми мақұлдады, бірақ Сыртқы істер министрлігінің қарсылығынан кейін ұсыныс тоқтатылды, өйткені оның өміріне жасалған әрекеттің Ирактағы әсерінен алаңдады, өйткені оның британдықтарға қарсы тұруына үлкен құрметпен қарады. 1941 жылдың сәуіріндегі төңкерістен кейін британдықтар Иргундан көмек сұрады, өйткені генерал Персиваль Уэвелл олардың командирлерінің бірі Дэвид Разиелді Палестинадағы тұтқындықтан босатып алды. Олар одан Әл-Хусейниді өлтіруге немесе ұрлауға және Ирактың мұнай өңдеу зауыттарын жоюға дайын екенін сұрады. Разиел Әл-Хусейниді ұрлауға рұқсат беру шартымен келісті. Разиел және басқа Иргун жауынгерлері Хаббаниядағы RAF базасына жеткізілді, ол екі күннен кейін, 1941 жылдың 20 мамырында, ол саяхаттап жатқан машинаны неміс ұшағы атқылап алған кезде қаза тапты. Әл-Хусейни Иракта араб ұлтшылдығын насихаттау үшін өзінің ықпалын және немістермен байланысын пайдаланды. Ол панараб Аль Мутанна клубының негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды және 1941 жылдың сәуірінде Рашид Әлидің төңкерісін қолдады. Ағылшын-ирак соғысы басталғанда, оның барысында Ұлыбритания британдық және еврей әскерлерінің мобильді палестиналық күштерін қолданды, сондай-ақ Араб легионының бөлімдерін, Әл-Хусейни Ұлыбританияға қарсы қасиетті соғысқа шақыру үшін өзінің ықпалын пайдаланды. Ирактағы еврейлердің жағдайы күрт нашарлады, қорқыту және кейде кісі өлтіру оқиғалары болды. Ирактың жеңілісінен және Рашид Әли үкіметінің құлауынан кейін, Аль Мутанна клубының мүшелері басқарып өткізген Бағдадтағы Фаруд погромы, неміс пропагандасының қаржыландыру көзі болды, 1941 жылдың маусымында болды. Бұл бір ғасырдың ішіндегі алғашқы ирактық погром болды, соңғы он жылда Палестинадағы арабтар мен еврейлер арасындағы қақтығыс салдарынан күшейген зорлықты антисемиттік сезімдерге байланысты туды. Ирактың қарсылығы құлағаннан кейін – оның аздығын ескеретін болсақ, неміс және итальяндық көмек соғыста маңызды рөл атқармады – Әл-Хусейни 1941 жылдың 30 мамырында Бағдадтан Парсыға (Рашид Әлимен бірге) қашып кетті, онда ол алдымен Жапония, содан кейін Италия тарапынан аумақтық бейтараптыққа ие болды. 8 қазан күні, одақтастар Парсыны басып алғаннан кейін және Парсының жаңа үкіметі, шах Мохаммед Реза Пехлеви Остік державалармен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп алғаннан кейін, Әл-Хусейни Италияның қорғауына алынды. Италиялық әскери барлау қызметі (Servizio Informazioni Militari, немесе SIM) ұйымдастырған операцияда. Әл-Хусейни Түркияда қабылданбады, сондай-ақ кіруге рұқсат немесе виза берілмеді, бірақ ол итальяндық және жапондық дипломаттардың көмегімен Түркия арқылы Болгарияға, содан кейін Италияға өтті.

With the outbreak of the Second World War in September 1939 the Iraqi Government complied with a British request to break off diplomatic relations with Germany, interned all German nationals, and introduced emergency measures putting Iraq on a virtual war footing. Al Husseini in the meantime had quietly slipped out of Beirut with his family on 14 October 1939, reaching Baghdad two days later. There he was welcomed as the leading Arab nationalist of his day, and heir to King Faisal, modern Iraq's founder. A circle of 7 officers who had opposed this government decision and the measures taken had invited him, with Nuri as Said's agreement, to Iraq, and he was to play an influential role there in the following two years. Nuri as Said hoped to negotiate concessions on Palestine with the British in exchange for a declaration of support for Great Britain. A quadrumvirate of four younger generals among the seven, three of whom had served with al Husseini in World War I, were hostile to the idea of subordinating Iraqi national interests to Britain's war strategy and requirements. They responded to high public expectations for achieving independence from Britain, and deep frustration at the treatment of Palestinians by the latter. In March 1940, the nationalist Rashid Ali replaced Nuri as Said. Ali made covert contacts with German representatives in the Middle East, though he was not yet an openly pro Axis supporter, and al Husseini's personal secretary Kemal Hadad acted as a liaison between the Axis powers and these officers. As the European situation for the Allies deteriorated, Husseini advised Iraq to adhere to the letter to their treaty with Great Britain, and avoid being drawn into the war in order to conserve her energies for the liberation of Arab countries. Were Russia, Japan and Italy to side with Germany however, Iraqis should proclaim a revolt in Palestine. In July 1940 Colonel S. F. Newcombe managed to work out an agreement with Nuri al Sa'id, who was then Foreign Minister, and the Palestinians Jamal al Husayni and Musa al 'Alami to the effect that Palestinian Arabs would back Britain and assent to the White Paper of 1939 in exchange for an immediate implementation of the clause regarding the country's independence. Iraq undertook to place half of its army under Allied command outside the country's borders. On 29 August, the British however reneged on the agreement, which even Husseini had initially opposed vehemently until the Iraqi government brought pressure to bear on him. The British backtracked out of fear over the hostile reaction the accord might stir up among the Jews of Palestine, and among American Jews, whose opinion was important were Britain to gain American support in the war. That summer, Britain dropped all attempts to deal with al Husseini, and he threw in his lot with Germany. al Husseini's dissatisfaction with Nuri's pro British politics, in the meantime, was exacerbated by the latter's refusal to intervene with the British on behalf of the families, all of whom he knew, of 39 Palestinians who had been sentenced to death in secret trials for, in Husseini's view, the crime of defending their country. On 23 May 1940, Pinhas Rutenberg had suggested to a British official, Bruce Lockhart, that al Husseini be assassinated. The idea was broadly discussed only months later. The War Office and Winston Churchill formally approved his assassination in November of that year, but the proposal was shelved after objections arose from the Foreign Office, concerned at the impact an attempt on his life might have in Iraq where his resistance to the British was widely admired. After the coup of April 1941, British called on assistance from the Irgun, after General Percival Wavell had one of their commanders, David Raziel, released from his imprisonment in Palestine. They asked him if he would undertake to kill or kidnap al Husseini and destroy Iraq's oil refineries. Raziel agreed on condition he be allowed to kidnap al Husseini. Raziel and other Irgun militants were flown to the RAF base at Habbaniyya where he died two days later, on 20 May 1941, when the car he was travelling in was strafed by a German plane. Al Husseini used his influence and ties with the Germans to promote Arab nationalism in Iraq. He was among the key promoters of the pan Arab Al Muthanna Club, and supported the coup d'état by Rashid Ali in April 1941. When the Anglo Iraqi War broke out, during which Britain used a mobile Palestinian force of British and Jewish troops, and units from the Arab Legion al Husseini used his influence to issue a fatwa for a holy war against Britain. The situation of Iraq's Jews rapidly deteriorated, with extortions and sometimes murders taking place. Following the Iraqi defeat and the collapse of Rashid Ali's government, the Farhud pogrom in Baghdad, led by members of the Al Muthanna Club, which had served as a conduit for German propaganda funding, erupted in June 1941. It was the first Iraqi pogrom in a century, one fueled by violent anti Jewish feelings stirred over the preceding decade by the ongoing conflict between Arabs and Jews in Palestine. When the Iraqi resistance collapsed – given its paucity, German and Italian assistance played a negligible role in the war – al Husseini escaped from Baghdad on 30 May 1941 to Persia (together with Rashid Ali), where he was granted extraterritorial asylum first by Japan, and then by Italy. On 8 October, after the occupation of Persia by the Allies and after the new Persian government of Shah Mohammad Reza Pahlavi severed diplomatic relations with the Axis powers, al Husseini was taken under Italian protection. In an operation organized by Italian Military Intelligence (Servizio Informazioni Militari, or SIM). Al Husseini was not welcome in Turkey, nor given permission nor visa to enter; however, he traveled through Turkey with the help of Italian and Japanese diplomats to get to Bulgaria and eventually Italy.

Нацистер басып алған Еуропа

Әл-Хусейни 1941 жылдың 10 қазанында Римге келді. Ол өз ұсыныстарын Убальдо Альберто Мелини Понсе де Леон алдында баяндады. Ол, егер Осі державалары "Ирак, Сирия, Палестина және Трансиорданияны қоса алғанда, араб мемлекетінің бірлігін, тәуелсіздігін және егемендігін таныса", Ұлыбританияға қарсы соғыста қолдау көрсетті және "Қасиетті жерлер, Ливан, Суэц каналы және Акаба" мәселелерін талқылауға дайын екенін мәлімдеді. Италияның сыртқы істер министрлігі әл-Хусейнидің ұсынысын мақұлдады, оған бір миллион лира грант беруді ұсынды және оны 27 қазанда әл-Хусейнимен кездескен Бенито Муссолиниге жіберді. Әл-Хусейнидің айтуынша, бұл кездесуде Муссолини еврейлер мен сионизмге деген жауыздықтарын білдірді. 1940 жылдың жазында және 1941 жылдың ақпан айында әл-Хусейни нацистік Германия үкіметінің алдына Германия мен Италияның араб елдерінің Палестинада және басқа араб елдерінде бар еврей элементтері мәселесін арабтардың ұлттық және этникалық мүдделері талап еткендей шешу құқығын мойындайтын неміс-араб ынтымақтастығының декларация жобасын ұсынды. Италия көшбасшысымен кездесуінен жігер алған әл-Хусейни 3 қарашада арабтарға Осінің қолдауын растайтын декларация жобасын дайындады. Үш күн ішінде Италияның сыртқы істер министрлігімен сәл өзгертілген декларация Муссолинидің ресми мақұлдауына ие болды және Римдегі Германия елшілігіне жіберілді. 6 қарашада әл-Хусейни Берлинде болды, онда ол өзінің декларациясының мәтінін Эрнст фон Вайцзекермен және басқа да неміс шенеуніктерімен талқылады. Әл-Хусейнидің бастапқы ұсынысынан аз ғана айырмашылығы бар соңғы жобада Осі державалары Палестинадағы еврей ұлттық үйін жоюды (Beseitigung) мақұлдауға дайын екендерін мәлімдеді. 20 қарашада әл-Хусейни Германияның сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроппен кездесті және 28 қарашада Адольф Гитлер оны ресми түрде қабылдады. Гитлер Хусейниді еске алып, оның "ата-бабаларының арасында бір арийден артық және оның ең жақсы римдік тектен шыққан болуы мүмкін" деп атап өтті. Ол Адольф Гитлерден "арабтардың тәуелсіздік пен азаттық үшін күрестерін мойындап, оларға жанашырлық танытатын және ұлттық еврей отанын жоюды қолдайтын" жария мәлімдеме жасауын сұрады. Гитлер мұндай жариялы мәлімдеме жасаудан бас тартты, бұл вишилік Францияға қарсы голлистерді күшейтеді деп, бірақ әл-Хусейниден келесі тұстарды "жүрегінің тереңіне бұғаттауды" сұрады, Кристофер Браунинг былай деп түйіндеді: Германия қадам сайын Еуропа елдерінің біріне-бірі еврей мәселесін шешуді сұрауға шешім қабылдады, және тиісті уақытта Еуропадан тыс халықтарға да осындай үндеу жібереді. Германия Ресейді жеңіп, Кавказ арқылы Таяу Шығысқа енгеннен кейін, өзінің империалдық мақсаттары болмайды және араб азаттық күштерін қолдайды. Бірақ Гитлердің бір мақсаты болды. "Германияның мақсаты тек қана британдық күштердің қорғауындағы араб аймағында тұратын еврей элементін жою болмақ". (Das deutsche Ziel würde dann lediglich die Vernichtung des im arabischen Raum unter der Protektion der britischen Macht lebenden Judentums sein). Қысқаша айтқанда, еврейлер Германиядан қуып шығарылмай, тіпті одан да тыс жерлерде де аңғарылып, жойылатын болды. Кездесудің жеке жазбасын Фриц Гробба жазды, ол жақында ғана Иракқа Германия елшісі болған. Оның маңызды сөздерінің нұсқасында "Араб азаттық сағаты келгенде, Германияның еврейлерді қорғайтын күштерді жоюдан басқа қызығушылығы жоқ" деп жазылған. Әл-Хусейнидің өз күнделігінде жазған осы оқиғасы Гроббаның оқиғасына өте ұқсас. Бірақ Әминнің айтуынша, Гитлер өзінің пікірін түсіндіргенде, бірінші дүниежүзілік соғысқа, марксизмге және оның революцияларына яһудилер кінәлі, сондықтан да немістердің міндеті яһудилерге қарсы аяусыз күресте табандылықпен күресу болды, ол былай деп жауап берді: "Біз арабтар осы саботаж әрекеттерінің бәріне яһудилер емес, сионизм себепші деп ойлаймыз". 1942 жылдың желтоқсан айында әл-Хусейни Берлинде Ислам орталық институтының ашылуы мерекесінде сөз сөйледі. Ол сөйлеген сөзінде мұсылмандарға қарсы шабуыл жасады деп санаған адамдарды, атап айтқанда "еврейлерді, большевиктерді және англосаксандарды" қатты сынға алды. Ислам орталық институтының ашылған кезінде Германияда шамамен 3000 мұсылман, оның ішінде 400 неміс нағыз мұсылман болды. Ислам орталық институты Германиядағы мұсылмандарға "Үшінші рейхке" институционалдық байланыс берді. Фриц Гробба 1942 жылдың 17 шілдесінде әл-Хусейнидің өзі Ораниенбург концентрациялық лагеріне барып келгенін және "яһудилерге ерекше қызығушылық танытқан. Бұл арабтарға өте жақсы әсер етті" деп жазды. Бұл әл-Хусейнидің серігімен және бұрынғы Ирак премьер-министрінің үш серігінің 1942 жылдың шілде айында Германияның құпия полициясының "оқу курсы" аясында Заксенхаузен концентрациялық лагеріне барғанын растау ретінде келтірілді. Осы уақытта Заксенхаузен лагері, нацистік билік тарапынан отандық және шетелдік қонақтарға көрсету үшін "үлгі лагері" ретінде құрылған, көптеген еврейлерді ұстады, бірақ келесі жылы ғана өлім лагеріне айналды. Лагердегі тур кезінде олар тұтқындар жасаған жоғары сапалы заттарды және большевизмге қарсы күреске реформаланған, ән шырқап, жаңа форма киген қуаншақ орыс тұтқындарын көрсетті. Олар лагердің білім беруге бағытталған бағдарламасынан өте жақсы әсер алды. Әл-Хусейни өзінің естеліктерінде Гиммлердің еврей капостардың басқа еврейлерді зорлап ұрып-саққалынан қаншалықты шок болғанын және Гиммлердің кінәлілерді жазалағанын айтқанын еске алады. Жалпы, әл-Хусейни мен оның сүйіктілеріне көптеген қаржы жұмсаған немістер олардың инвестициясынан қанағаттанбады. Ол Таяу Шығыстағы байланыстарының желісі туралы өте құпиялы болды және Абвер оларға "ешқандай құнды әскери ақпарат бермегенін" айтты. Абвер одан көңілі тоңғаннан кейін, 1943 жылға қарай әл-Хусейни СС-ке жақын болды.

Al Husseini arrived in Rome on 10 October 1941. He outlined his proposals before Ubaldo Alberto Mellini Ponce de León. On condition that the Axis powers "recognize in principle the unity, independence, and sovereignty, of an Arab state, including Iraq, Syria, Palestine, and Transjordan", he offered support in the war against Britain and stated his willingness to discuss the issues of "the Holy Places, Lebanon, the Suez Canal, and Aqaba". The Italian foreign ministry approved al Husseini's proposal, recommended giving him a grant of one million lire, and referred him to Benito Mussolini, who met al Husseini on 27 October. According to al Husseini's account, it was an amicable meeting in which Mussolini expressed his hostility to the Jews and Zionism. Back in the summer of 1940 and again in February 1941, al Husseini submitted to the Nazi German Government a draft declaration of German Arab cooperation, containing a clauseGermany and Italy recognize the right of the Arab countries to solve the question of the Jewish elements, which exist in Palestine and in the other Arab countries, as required by the national and ethnic (völkisch) interests of the Arabs, and as the Jewish question was solved in Germany and Italy. Encouraged by his meeting with the Italian leader, al Husseini prepared a draft declaration, affirming the Axis support for the Arabs on 3 November. In three days, the declaration, slightly amended by the Italian foreign ministry, received the formal approval of Mussolini and was forwarded to the German embassy in Rome. On 6 November, al Husseini arrived in Berlin, where he discussed the text of his declaration with Ernst von Weizsäcker and other German officials. In the final draft, which differed only marginally from al Husseini's original proposal, the Axis powers declared their readiness to approve the elimination (Beseitigung) of the Jewish National Home in Palestine. On 20 November, al Husseini met the German Foreign Minister Joachim von Ribbentrop and was officially received by Adolf Hitler on 28 November. Hitler, recalling Husseini, remarked that he "has more than one Aryan among his ancestors and one who may be descended from the best Roman stock." He asked Adolf Hitler for a public declaration that "recognized and sympathized with the Arab struggles for independence and liberation, and that would support the elimination of a national Jewish homeland". Hitler refused to make such a public announcement, saying that it would strengthen the Gaullists against the Vichy France,
but asked al Husseini "to lock deep in his heart" the following points, which Christopher Browning summarizes as follows, that

Germany has resolved, step by step, to ask one European nation after the other to solve its Jewish problem, and at the proper time, direct a similar appeal to non European nations as well. When Germany had defeated Russia and broken through the Caucasus into the Middle East, it would have no further imperial goals of its own and would support Arab liberation But Hitler did have one goal. "Germany's objective would then be solely the destruction of the Jewish element residing in the Arab sphere under the protection of British power". (Das deutsche Ziel würde dann lediglich die Vernichtung des im arabischen Raum unter der Protektion der britischen Macht lebenden Judentums sein). In short, Jews were not simply to be driven out of the German sphere but would be hunted down and destroyed even beyond it. A separate record of the meeting was made by Fritz Grobba, who until recently had been the German ambassador to Iraq. His version of the crucial words reads "when the hour of Arab liberation comes, Germany has no interest there other than the destruction of the power protecting the Jews". Al Husseini's own account of this point, as recorded in his diary, is very similar to Grobba's. According to Amin's account, however, when Hitler expounded his view that the Jews were responsible for World War I, Marxism and its revolutions, and this was why the task of Germans was to persevere in a battle without mercy against the Jews, he replied: "We Arabs think that Zionism, not the Jews, is the cause of all of these acts of sabotage." In December 1942, al Husseini held a speech at the celebration of the opening of the Islamic Central Institute (Islamisches Zentralinstitut) in Berlin, of which he served as honorary chair. In the speech, he harshly criticised those he considered as aggressors against Muslims, namely "Jews, Bolsheviks and Anglo Saxons." At the time of the opening of the Islamic Central Institute, there were an estimated 3,000 Muslims in Germany, including 400 German converts. The Islamic Central Institute gave the Muslims in Germany institutional ties to the "Third Reich". Fritz Grobba wrote on 17 July 1942 that al Husseini himself had visited Oranienburg concentration camp and that "the Jews aroused particular interest among the Arabs. It all made a very favorable impression on the Arabs." This is cited in confirmation of the view that an associate of al Husseini's together with three associates of the former Iraqi Prime Minister certainly must have visited the Sachsenhausen concentration camp as part of a German secret police "training course" in July 1942. At the time, the Sachsenhausen camp, set up by the Nazi authorities as a "model camp" to be shown off to both domestic and foreign visitors, housed large numbers of Jews, but was only transformed into a death camp in the following year. The camp was presented during their tour as a re educational institution, and they were shown the high quality of objects made by inmates, and happy Russian prisoners who, reformed to fight Bolshevism, were paraded, singing, in sprightly new uniforms. They left the camp very favourably impressed by its programme of educational indoctrination. In his memoirs, he recalls Himmler telling him how shocked he was to observe Jewish kapos abusing fellow Jews and that Himmler claimed he had the culprits punished. Generally, having provided much funding for al Huysayni and his retinue, the Germans were unsatisfied with the return from their investment. He was highly secretive about his networks of contacts in the Middle East and the Abwehr complained he had given them "practically no military information of any worth." As the Abwehr grew disenchanted with him, al Husayni gravitated by 1943 towards the SS.

Палестинаға араласу және Атлас операциясы

Әл-Хусейни Ирак, Транс-Иордания және Палестинада немістермен бірлесіп көптеген саботаж және коммандолық операциялар жүргізді. Ол немістерді "палестиналық еврейлерге зиян келтіру және араб әлемінде үгіт жүргізу мақсатында" Тель-Авив пен Иерусалимді бомбалауға үнемі шақырды, деп оның нацист әріптестері айтқандай. Бұл ұсыныстар мүмкін емес деп есептелді. Италия фашистері оны Солтүстік Африкада барлау орталығының басшысы етіп тағайындау жобасын қарастырды, және ол Остің әскерлерін қанатын қорғап, жау тылында саботаж операцияларын жүргізу үшін болашақ бөлімдегі тұрақты және жалдамалы күштердің командирі болуға келісті. "АТЛАС" операциясы осындай бірлескен операциялардың бірі болды. Палестинадағы Темплер діни сектасының үш мүшесінен және Әл-Хусейнидің серіктестерінен – Хасан Салама мен Абдул Латифтен (Әл-Хусейнидің Берлин радиосы арқылы сөз сөйлегендегі мәтіндерін редакциялаған) таңдалған екі палестиналық арабтан құралған Waffen SS-тің арнайы коммандолық бөлімі құрылды. Әл-Хусейни сапарға шығар алдында бұл миссияның мақсаты Палестинада барлау базасын құру, Германияға ақпарат жіберу, палестиналық арабтардың қолдауын алу, еврейлер мен арабтар арасындағы шиеленісті күшейту үшін оларды жалдап, қаруландыру, мандаттық биліктің жұмысын бұзу және еврей нысандарына шабуыл жасау еді. Жоспар сәтсіз аяқталды: Палестинада оларды жылы қарсы алмады, бес кісінің үшеуі тез ұсталды, ал жабдықтары тәркіленді. Олардың парашюттан тасталған жүгін британдықтар тапты, онда автоматтары, динамит, радио жабдықтары, 5000 фунт стерлинг, көшіру машинасы, неміс-араб сөздігі және улы заттар болды. Майкл Бар Зохар мен Эйтан Хабер бұл миссияға Тель-Авивтің сумен жабдықталу жүйесін улау жоспары кіргенін мәлімдеді. Алайда, Әл-Хусейнидің стандартты өмірбаяндық еңбектерінде, палестиналық және израильдік зерттеулерде осы улау жоспары туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Насихаттау

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әл-Хусейни арабтардың қоғамдық пікірін бағыттап, Осі державалары үшін үгіт-насихат таратушы ретінде жұмыс істеді. Оған Фавзи әл-Қауқжи мен Хасан Салама сияқты басқа да арабтар қосылды. Мұфтиге айына 50 мың марка (ал герман фельдмаршалы жылына 25 мың марка) төленді, бұл қазіргі шақта жылына 12 миллион долларға тең. Уолтер Винчелл оны «Араб Хау-Хауы» деп атады. Неміс әскери ұйымдары барлығы 6300-ге жуық араб сарбазын даярлады, оның ішінде Палестина, Сирия және Ирактан 1300-ден аспады. Ал Ұлыбритания Палестинадан ғана 9 мың сарбазды жұмылдырды, ал Солтүстік Африкадан келген 250 мың әскер Француз азаттық армиясында қызмет етті, олардың көп бөлігі қаза тапты немесе жараланды. Мұфти 13-ші СС «Хандшар» дивизиясы үшін «Ислам мен яһудилік» деп аударылған памфлет жазды. Ол Абу Хурейрадан алынған «Бухари Муслим» кітабынан келтірілген мына сөзбен аяқталды: «Қиямет күні келер, мұсылмандар яһудилерді толығымен жоқ етер: және яһуди жасырынған әрбір ағаш: «Менің артымда яһуди бар, оны өлтіріңдер!» дейтін болады». Кейбір мәліметтерге сәйкес, «Хандшар» босниялық яһудилердің 90 пайызын өлтіруге жауапты болған. Алайда, «Хандшар» бөлімшелері Хорватиядағы еврейлердің көп бөлігі Усташе режимімен депортацияланғаннан немесе жойылғаннан кейін ғана орналастырылды. Бірақ 1944 жылдың сәуір айында Зворникте «Хандшар» патрулінің шынайы кімдігі анықталғаннан кейін бірнеше еврей азаматтарын өлтіргені туралы хабарға сенуге болады. 1944 жылдың 1 наурызында Берлин радиосында сөйлеген сөзінде әл-Хусейни: «Арабтар, бірігіп, қасиетті құқықтарыңыз үшін күресіңіздер! Еврейлерді қайда тапсаңдар да, өлтіріңіздер! Бұл Аллаға, тарихқа және дінге ұнайды. Бұл сіздердің ар-намысыңызды сақтайды. Алла сіздермен бірге!» деді. Бұл мәлімдеме геноцидке шақыру ретінде қарастырылады.

Жұмысқа қабылдау

Нацистік басшылықтың ішінде неміс қолбасшылығымен мұсылман бөлімшелерін құру идеясына ең көп қызығушылықты Хайнрих Гиммлер көрсетті. Ол ислам әлемін британ империясына қарсы потенциалды одақтас деп қарастырды және нацистердің қол астындағы тәуелсіз Хорватия мемлекетін «күлкілі мемлекет» деп санады. Гиммлер исламды «қорқынышсыз сарбаздарды тәрбиелейтін» сенім ретінде романтикалық тұрғысынан қарастырды, және бұл оның босниялық мұсылмандар мен албандардан Балқанда неміс басшылығымен үш мұсылман дивизиясын құру шешімінде маңызды рөл атқарды: 13-ші «Хандшар», 21-ші «Скандербег» және 23-ші «Кама» (Шопанның пышағы). Этностық қақтығыстардың салдарынан аймақтағы еврейлер, хорваттар, ромдар, сербтер және мұсылмандар көптеген адамдардан айырылды, босниялық мұсылмандар геноцидтік этникалық тазалау операцияларында шамамен 85 мың адамды жоғалтты. Мұсылмандардың үш таңдауы болды: хорват «Усташе» ұйымына, югослав партизандарына қосылу немесе жергілікті қорғаныс бөлімшелерін құру. Бұрынғы австро-венгер армиясының босниялық полктерінде қызмет ету дәстүрін сақтай отырып, олар Германиямен одақ құрды, ол оларға автономия уәде етті. Хұсейни босниялық мұсылман басшыларының өтініші бойынша олардың жағдайы туралы толық хабардар болды. Әскери қызметке қабылдаудың төмендігіне наразы болған Гиммлер муфтиден араласуды сұрады. Хұсейни келіссөздер жүргізді, бірнеше өтініштер жасады, олардың көпшілігі СС-тің назарына ілінбеді және аймаққа бірнеше рет сапарлады. Оның сөздері мен харизматикалық беделі әскериге қабылдауды жақсартуға зор ықпал етті. Бір сөйлеген сөзінде ол былай деді: «Британдық және большевиктік иық астында қиналып жатқан жерлер ось державаларының жеңіске жететін сәтін асыға күтуде. Біз өзімізді Ұлыбританияға – халықтардың түрмесіне – қарсы үздіксіз күреске және Британ империясын толығымен жоюға арнауымыз керек. Біз большевиктік Ресейге қарсы үздіксіз күреске белсенділік танытуымыз керек, өйткені коммунизм исламмен үйлеспейді». Сараеводағы муфтидің сөйлеген сөзінен алған әсерлері туралы СС офицері Хұсейнидің большевизмге қарсы күресуге құлшынбайтынын, оның басты жаулары Палестинадағы еврей қоныстанғандар мен ағылшындар екенін айтты. 1943 жылдың шілдесінде келген кезде муфти былай деді: «Әлемдегі 400 миллион мұсылманның адал достары – немістермен белсенді ынтымақтастығы соғыстың нәтижесіне шешуші әсер етуі мүмкін. Сіздер, менің босниялық мұсылмандарым, алғашқы исламдық дивизиясыздар [және] белсенді ынтымақтастықтың үлгісі ретінде қызмет етесіздер. Менің жауымның жауы – менің досым». Гиммлер басқа бір жағдайда бірлікке сөйлеген сөзінде «Германия [және] Рейх соңғы екі ғасыр бойы исламның досы болды, бұл тиімділік емес, достық сенімге байланысты. Біздің мақсаттарымыз бірдей». Хұсейни мен Гиммлер 1943 жылдың 19 мамырында қол қойған келісімде ислам мен ұлтшылдықтың синтезі болмайтыны нақтыланды. Хұсейни мұсылмандық дивизияның операцияларын Босния мен Герцеговинаның мұсылмандық жерін қорғауға ғана шектеуді, егер олар қаруларын түсірсе, партизандарға рақымшылық жасауды, азаматтық тұрғындарды әскерлердің қысымға ұшыратпауын, операциядан зардап шеккен кінәсіз адамдарға көмек көрсетуді, сондай-ақ депортация, мүлікті тәркілеу немесе өлім жазасы сияқты қатал шараларды заңның үстемдігіне сәйкес жүргізуді сұрады. «Хандшар» солтүстік-шығыс Боснияны сербтер мен партизандардан тазартуда қатыгездік танытты: көптеген жергілікті мұсылмандар зорлық-зомбылықты байқап, коммунистік партизандарға көшті. Босниядан тыс жерлерде қайта орналастырылғаннан кейін, соғыс барысы өзгерген кезде, жаппай дезертирліктер мен қашулар орын алды, ал жоғалтуларды ауыстыру үшін Volksdeutsche жасақталды. Муфти жаппай қашудың себебі немістердің четниктерді қолдауында деп айыптады. Соғыстан аман қалған босниялықтардың көпшілігі Батыс және араб елдерінен пана іздеді, ал Таяу Шығысқа қоныс аударғандар Палестинада Израильдің жаңа мемлекетіне қарсы шайқасты. Ұлыбританияның одақтастар мүддесі үшін арнайы еврей легионын құруына жауап ретінде Хұсейни Германияны осындай араб легионын құруға шақырды. Хұсейни араб студенттерін, әскери тұтқындарды және Солтүстік Африкадан Германияға көшіп келгендерді «Арабская свобода корпусы» деп аталатын араб легионына ұйымдастырды. Бұл армия Балқанда одақтастардың парашютшілерін қуып, Ресей майданында шайқасты.

Among the Nazi leadership, the greatest interest in the idea of creating Muslim units under German command was shown by Heinrich Himmler, who viewed the Islamic world as a potential ally against the British Empire and regarded the Nazi puppet Independent State of Croatia as a "ridiculous state". Himmler had a romantic vision of Islam as a faith "fostering fearless soldiers", and this probably played a significant role in his decision to raise three Muslim divisions under German leadership in the Balkans from Bosnian Muslims and Albanians: the 13th Handschar,
the 21st Skanderbeg, and the 23rd Kama (Shepherd's dagger). Driven by interethnic conflict, the region's Jewish, Croat, Roma, Serb and Muslim communities suffered huge losses of life,
Bosnian Muslims losing around 85,000 from a genocidal Chetnik ethnic cleansing operations alone. The Muslims had three options: to join the Croatian Ustaše, or the Yugoslav partisans, or to create local defense units. Following a tradition of service in the old Bosnian regiments of the former Austro Hungarian army, they chose an alliance with Germany, which promised them autonomy. Husseini, having been petitioned by the Bosnian Muslim leaders, was well informed of their plight. Dissatisfied with low enlistment, Himmler asked the mufti to intervene. Husseini negotiated, made several requests, mostly ignored by the SS, and conducted several visits to the area. His speeches and charismatic authority proved instrumental in improving enlistment notably. In one speech he declared that

Those lands suffering under the British and Bolshevist yoke impatiently await the moment when the Axis (powers) will emerge victorious. We must dedicate ourselves to unceasing struggle against Britain – that dungeon of peoples – and to the complete destruction of the British Empire. We must dedicate ourselves to unceasing struggle against Bolshevist Russia because communism is incompatible with Islam. One SS officer reporting on impressions from the mufti's Sarajevo speech said Husseini was reserved about fighting Bolshevism, his main enemies being Jewish settlers in Palestine and the English. During a visit in July 1943 the Mufti said: "The active cooperation of the world's 400 million Muslims with their loyal friends, the German, can be of decisive influence upon the outcome of the war. You, my Bosnian Muslims, are the first Islamic division [and] serve as an example of the active collaboration My enemy's enemy is my friend." Himmler in addressing the unit on another occasion declared "Germany [and] the Reich have been friends of Islam for the past two centuries, owing not to expediency but to friendly conviction. We have the same goals." In an agreement signed by Husseini and Himmler on 19 May 1943, it was specified that no synthesis of Islam and Nationalism was to take place. Husseini asked that Muslim divisional operations to be restricted to the defense of the Moslem heartland of Bosnia and Herzegovina; that partisans be amnestied if they laid down their arms; that the civilian population not be subject to vexations by troops; that assistance be offered to innocents injured by operations; and that harsh measures like deportations, confiscations of goods, or executions be governed in accordance with the rule of law. The Handschar earned a repute for brutality in ridding north eastern Bosnia of Serbs and partisans: many local Muslims, observing the violence, were driven to go over to the communist partisans. Once redeployed outside Bosnia, and as the fortunes of war turned, mass defections and desertions took place, and Volksdeutsche were drafted to replace the losses. The mufti blamed the mass desertions on German support for the Četniks. Many Bosnians in these divisions who survived the war sought asylum in Western and Arab countries, and of those settling in the Middle East, many fought in Palestine against the new state of Israel. Reacting to the formation by Great Britain of a special Jewish legion in the Allied cause, Husseini urged Germany to raise a similar Arab legion. Husseini helped organize Arab students, POWs and North African emigres in Germany into the "Arabisches Freiheitkorps", an Arab Legion in the German Army that hunted down Allied parachutists in the Balkans and fought on the Russian front.

Тұтқындау және қашу

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін әл-Хусейни Швейцарияда пана табуға тырысты, бірақ өтініші қабылданбады. 1945 жылдың 5 мамырында ол француз әскерлері тарапынан Констанц қаласында ұсталды, 19 мамырда Париж аймағына жеткізіліп, үй қамауына алынды. Осы кезде Палестинаның қылмыстық тергеу бөлімінің британдық басшысы американдық әскери атташеға муфтидің палестиналық арабтарды біріктіріп, «сионистерді басып тыныштандыра алатын жалғыз адам болуы мүмкін» деді. Франциядағы Сирияның бұрынғы елшісі Анри Понсо онымен келіссөздер жүргізіп, оқиғаларға шешуші ықпал етті. Француз билігі оның делдалдығы арқылы араб әлемінде Францияның беделін арттыруды күтті және оған «ерекше қамауда ұстау шарттарын, жеңілдіктерді және одан да маңызды артықшылықтарды берді, сондай-ақ оның және оның жақындарының қауіпсіздігіне үнемі алаңдады». Қазан айында оған тіпті хатшысының атына автомобиль сатып алуға рұқсат берілді, сонымен қатар ол еркін қозғалып, қалаған адамдарымен кездесе алды. Әл-Хусейни француздарға екі ынтымақтастық мүмкіндігін ұсынды: «Сириядағы оқиғалардан кейін және Солтүстік Африкадағы үстемдігіне байланысты Мысырда, Иракта және тіпті Трансиорданияда французға қарсы наразылықты басу үшін әрекет ету; немесе ол [Палестинада], Мысырда және Иракта Ұлыбританияға қарсы провокациялар бастамасын қабылдайтын болады», осылайша араб елдері Франция саясатына қарағанда британ саясатына көбірек назар аударады. Әл-Хусейни Франциядағы жағдайына өте қанағаттанды және толық бір жыл бойы онда қалды. Мамырдың 24-і күні Ұлыбритания әл-Хусейниді нацистермен ынтымақтастық жасаған британ азаматы деп айыптап, оны ұстап беруді талап етті. Ол соғыс қылмыскерлерінің тізіміне енгеніне қарамастан, Франция оны саяси тұтқын деп санап, британдықтардың талабын орындаудан бас тартты. Франция оны Югославияға ұстап беруден де бас тартты, онда үкімет оны сербтерді қырғынға ұшыратқаны үшін соттағысы келді. Пуссо әл-Хусейнидің сербтерді қырғынға генерал Михаилович емес, ол жасады деген мәлімдемесіне сенді. Ол сондай-ақ 200 мың мұсылман мен 40 мың христианды сербтер өлтіргенін, босниялық мұсылмандардан көмек сұрағаннан кейін ғана ол әскери бөлім құрғанын, ал немістер мен итальяндықтар оларға ешқандай қолдау көрсетуден бас тартқанын түсіндірді. Осы уақытта сионист өкілдері әл-Хусейни қашып кетеді деп қорқып, Югославияның экстрадиция туралы өтінішін қолдады. Олар әл-Хусейнидің Грекиядағы қырғынға да жауапты екенін және 1941 жылы Иракта одақтастарға қарсы әрекеттер жасағанын атап өтті; сонымен қатар олар бұл мәселеде АҚШ-тың қолдауын сұрады. Хусейниді нацистік әріптес деп жек көретін және мемлекеттердің нацистер мен нацистік әріптестерді жұмысқа алу үшін бәсекелесіп жатқанын білетін еврей агенттігінің мүшелері әл-Хусейнидің Холокостқа қатысқан рөлі туралы соғыс қылмыстары туралы құжаттарды жинады. Бұл оның Палестинадағы басшылыққа қайта оралуын болдырмау үшін, оны тұтқындап, соттауға тырысу үшін және мандаттық Палестинада еврей мемлекетін құру үшін қарқынды жарнамалық кампания аясында жасалды. Хадж Амин әл-Хусейнидің соғыстан кейінгі кезеңде еврейлер арасындағы беделі Рауль Хилбергтің 1945 жылы еуропалық еврейлерді жоюға кінәлі екендігі талқыланғанда, әл-Хусейни сотталуға тиіс жалғыз адам ретінде ерекшеленгенін айтуынан көрінеді. 1945 жылдың маусым айында Ишув басшылары әл-Хусейниді жоюға шешім қабылдады. Әл-Хусейниді еврей армиясының мүшелері анықтап, оны өлтіруді жоспарлай бастады, бірақ желтоқсан айында Моше Шарет немесе Давид Бен-Гурион бұл миссияны тоқтатты, өйткені олар Бас муфтиятты шейіт етуден қорқып қалды. Леон Блумның өтініші бойынша ол ағылшыздарға тапсырылатындығына сендіру үшін қорқыту науқаны басталды. Қыркүйек айында француздар оның араб еліне көшірілуін ұйымдастырды. Мысыр, Сауд Арабиясы немесе Йемен қарастырылды және олардың биліктерімен және Араб лигасымен дипломатиялық байланыс жасалды. 29 мамырда, ықпалды марокколық оның қашуын ұйымдастырғаннан кейін және француз полициясы қадағалауды тоқтатқаннан кейін, әл-Хусейни TWA рейсімен Каирге сапар қағаздарын қолданып, мұсылман бауырластарына жақын сириялық саясаткердің көмегімен Франциядан кетті. Француз сыртқы істер министрі оның қашып кеткенін түсіну үшін 12 күннен астам уақыт кетті, ал британдықтар оны Мысырда тұтқындауға мүмкіндік бермеді, өйткені бұл ел оған саяси пана берді. 1947 жылдың 12 тамызында әл-Хусейни француз сыртқы істер министрі Жорж Бидоға Францияның қонақжайлығы үшін алғыс айтып, Францияның барлық мұсылмандардың көзінде беделін арттыру үшін осы саясатты жалғастыруын ұсынды. Қыркүйек айында Араб Жоғары Комитетінің делегациясы Парижге барды және Францияның палестиналық мәселеде қолдауына өзгешелік ретінде арабтар Солтүстік Африка мәселесінде бейтарап позицияны қабылдауға келісетінін ұсынды.

After the end of the Second World War, al Husseini attempted to obtain asylum in Switzerland but his request was refused. He was taken into custody at Konstanz by the French occupying troops on 5 May 1945, and on 19 May, he was transferred to the Paris region and put under house arrest. At around this time, the British head of Palestine's Criminal Investigation Division told an American military attaché that the Mufti might be the only person who could unite the Palestinian Arabs and "cool off the Zionists". Henri Ponsot, a former ambassador of France in Syria, led the discussions with him and had a decisive influence on the events. The French authorities expected an improvement in France's status in the Arab world through his intermediaries and accorded him "special detention conditions, benefits and ever more important privileges and constantly worried about his well being and that of his entourage". In October, he was even given permission to buy a car in the name of one of his secretaries and enjoyed some freedom of movement and could also meet whoever he wanted. Al Husseini proposed to the French two possibilities of cooperation: "either an action in Egypt, Iraq and even Transjordan to calm the anti French excitement after the events in Syria and because of its domination in North Africa; or that he would take the initiative of provocations in [Palestine], in Egypt and in Iraq against Great Britain", so that the Arabs countries will pay more attention to British policy than to that of France. Al Husseini was very satisfied with his situation in France and stayed there for a full year. As early as 24 May, Great Britain requested al Husseini's extradition, arguing that he was a British citizen who had collaborated with the Nazis. Despite the fact that he was on the list of war criminals, France decided to consider him as a political prisoner and refused to comply with the British request. France refused to extradite him to Yugoslavia where the government wanted to prosecute him for the massacres of Serbs. Poussot believed al Husseini's claims that the massacre of Serbs had been performed by General Mihailovic and not by him. Al Husseini also explained that 200,000 Muslims and 40,000 Christians had been assassinated by the Serbs and that he had established a division of soldiers only after Bosnian Muslims had asked for his help, and that Germans and Italians had refused to provide any support to them. In the meantime, Zionist representatives—fearing that al Husseini would escape—backed Yugoslavia's request for extradition. They claimed that al Husseini was also responsible for massacres in Greece and pointed out his action against the Allies in Iraq in 1941; additionally they requested the support of the United States in the matter. Members of the Jewish Agency, who loathed Husseini as a Nazi collaborator, and who were aware that states were competing to employ Nazis and Nazi collaborators, gathered war crimes documentation on al Husseini's role in the Holocaust. This was done in order to prevent his reinstatement to a leadership position in Palestine, in an attempt to have him arrested and prosecuted, and in the context of an intensive public relations exercise to establish a Jewish state in Mandatory Palestine. The reputation of Haj Amin al Husseini among Jews in the immediate postwar period is indicated by the observation by Raul Hilberg that when culpability for The Destruction of the European Jews was debated in 1945, al Husseini was the only specific individual singled out to be put on trial. In June 1945, Yishuv leaders decided to eliminate al Husseini. Although al Husseini was located by Jewish Army members who began to plan an assassination, the mission was canceled in December by Moshe Sharett or by David Ben Gurion, probably because they feared turning the Grand Mufti into a martyr. A campaign of intimidation was launched to convince the mufti that at Léon Blum's request he would be handed over to the British. In September, the French decided to organize his transfer to an Arab country. Egypt, Saudi Arabia or Yemen were considered and diplomatic contacts were made with their authorities and with the Arab League. On 29 May, after an influential Moroccan had organized his escape, and the French police had suspended their surveillance, al Husseini left France on a TWA flight for Cairo using travel papers supplied by a Syrian politician who was close to the Muslim Brotherhood. It took more than 12 days for the French foreign minister to realize he had fled, and the British were not able to arrest him in Egypt, after that country granted him political asylum. On 12 August 1947, al Husseini wrote to French foreign minister Georges Bidault, thanking France for its hospitality and suggesting that France continue this policy to increase its prestige in the eyes of all Muslims. In September, a delegation of the Arab Higher Committee went to Paris and proposed that Arabs would adopt a neutral position on the North African question in exchange of France's support in the Palestinian question.

Соғыстан кейінгі Палестинаның саяси басшылығы

1945 жылы қарашада Араб Лигасының бастамасымен "Араб Жоғары Комитеті" (АЖК) мандаттық Палестинадағы арабтарды өкілдік ететін жоғарғы атқарушы орган ретінде қайта құрылды. Бұл 12 мүшелі АЖК-ға Хусейнидің жақтастары және Бас мүфти мен оның одақтастарына қарсы болған саяси партиялардың бірқатар мүшелері кірді. Хусейнидің жақтастары мен олардың қарсыластары арасындағы шиеленіс Жамал әл-Хусейнидің Таяу Шығысқа оралуымен және оның саяси қызметін қайта бастауымен күшейді. 1946 жылдың наурыз айында АЖК таратылып, кейін Джамал оны Хусейнидің саяси одақтастары мен туыстарынан ғана құралған ұйым ретінде қайта құрды. 1946 жылдың мамырында Араб Лигасының сыртқы істер министрлері Палестина арабтарын өкілдік ету үшін АЖК-ні және қарсылас "Араб Жоғары Фронтын" "Араб Жоғары Атқару Комитетімен" (АЖАК) алмастырды. Хадж Амин әл-Хусейни АЖАК төрағасы болды, бірақ ол қатыспады, ал Джамал төрағаның орынбасары болды. Хусейни фракциясы тоғыз мүшелі АЖАК-та басымдық танытты. Содан кейін әл-Хусейни Мысырға оралып, Каирде тұрып, Палестина арабтарының нақты басшылығын бастады. 1947 жылдың қаңтарында АЖАК атауы қайтадан АЖК болып өзгертілді.

БҰҰ-ның бөліну туралы резолюциясы

Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина жөніндегі арнайы комитеті Палестинаны бөлу туралы ұсынымдарын берген кезде Палестинаның жоғарғы комиссары Алан Каннингэм әл-Хусейниді анықтау үшін Каирге елшілерін жіберді, бірақ оған мемлекеттік билікті беру ойға да келмейтін еді. Мұса Алами егер болашақ араб мемлекетін басқаруға уәде берілсе, мүфти бөлінуге келіседі деп болжады. Исса Халафтың айтуынша, бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ. 1947 жылы БҰҰ-дағы талқылаулар кезінде әл-Хусейнидің соғыс кезіндегі беделі еврей мемлекетін құру үшін аргумент ретінде пайдаланылды. Фреда Киршвей басшылығымен The Nation Associates БҰҰ-ға арнап "Араб жоғары комитеті, оның шығу тегі, құрамы және мақсаттары" атты қосымшалары бар тоғыз беттік кітапша дайындады. Бұл кітапшада Хадж Амин әл-Хусейни мен жоғары дәрежелі нацистердің (мысалы, Генрих Гиммлер, Франц фон Папен, Йозеф Геббельс) арасындағы хат алмасуларының көшірмелері, әл-Хусейнидің Гитлермен кездесу туралы күнделікті жазбасы, бірнеше елдегі неміс шенеуніктеріне жазылған хаттар, онда ол еврейлерге Еуропадан Палестинадағы еврей мемлекетіне көшіп кетуге рұқсат бермеуді сұрады, сондай-ақ әл-Хусейни, Рашид Әли және басқа араб саясаткерлерінің нацистермен және олардың итальяндық және жапондық одақтастарымен бірге түскен көптеген суреттері қамтылған. Ол неміс нацистері мен палестиндік саясаткерлердің (олардың кейбіреулері 1947 жылы БҰҰ-да палестиндік араб халқының өкілдері ретінде тануды сұрады) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Палестинада еврей мемлекетін құруға қарсы біріккенін көрсетуге тырысты. 1948 жылдың мамыр айында Израиль үкіметі Киршвейге "біздің жетістігімізге үлкен және құрметті үлес қосқаны үшін" алғыс айтты, бұл, кемінде, әл-Хусейни туралы ақпаратты БҰҰ өкілдеріне таратудың нәтижесі болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестинаны бөлуі алдында, сионистермен бірге палестиналық ұлтшылдыққа қарсы болған король Абдулла, әл-Хусейниді тоқтату және Палестинаның бір бөлігін Иорданияға қосып алу үшін Голда Меирмен құпия келісім жасасты, бұл үшін Иордания еврей мемлекетін құруға қарсылығын тоқтатуға келісті. Шлаимнің сөзінше, бұл кездесу "Біріккен Ұлттар Ұйымының жоспарлаған жолдарынан мүлдем өзгеше Палестинаны бөлудің негізін қалады". Хұсейнидің араб әлеміндегі танымалдылығы нацистермен бірге өткізген кезінде артып, араб көшбасшылары оның оралуын қуанышпен қарсы алды, ал халық оған ыстық тойтарыс жасады, бірақ 1948 жылғы жеңілістен кейін бұл көзқарас тез өзгерді. Элпелег жазғандай, Хұсейни "біршама" осы жеңілістің "күнәлігі" ретінде таңдалды.

When the United Nations Special Committee on Palestine delivered its recommendations for the partition of Palestine, the High Commissioner of Palestine, Alan Cunningham sent emissaries to Cairo to sound out al Husseini, though transferring any power of state to him was unthinkable. Musa Alami surmised that the Mufti would agree to partition if he were promised that he would rule the future Arab state. According to Issa Khalaf there are no indications to substantiate this claim. The wartime reputation of al Husseini was employed as an argument for the establishment of a Jewish State during the deliberations at UN in 1947. The Nation Associates under Freda Kirchwey prepared a nine page pamphlet with annexes for the United Nations entitled The Arab Higher Committee, Its Origins, Personnel and Purposes. This booklet included copies of communications between Haj Amin al Husseini and high ranking Nazis (e. g. Heinrich Himmler, Franz von Papen, Joseph Goebbels), al Husseini's diary account of meeting Hitler, several letters to German officials in several countries where he requested that Jews never be permitted to emigrate from Europe to a Jewish Home in Palestine, and many photographs of al Husseini, Rashid Ali, and other Arab politicians in the company of Nazis and their Italian and Japanese allies. It claimed to demonstrate that German Nazis and Palestinian politicians (some of whom were requesting recognition at the UN in 1947 as representatives of the Palestinian Arab population) had made common cause during World War II in their opposition to the establishment of a Jewish State in Palestine. In May 1948, the Israeli government thanked Kirchwey for "having a good and honorable share of our success", at least partly as a consequence of distributing information on al Husseini to the UN representatives. On the eve of the United Nations' partition of Mandatory Palestine, King Abdullah, who shared with Zionists a hostility to Palestinian nationalism, reached a secret entente with Golda Meir to thwart al Husseini and annex the part of Palestine in exchange for Jordan's dropping its opposition to the establishment of a Jewish state. The meeting, in Shlaim's words, "laid the foundations for a partition of Palestine along lines radically different from the ones eventually envisaged by the United Nations". Husseini's popularity in the Arab world had risen during his time with the Nazis, and Arab leaders rushed to greet him on his return, and the masses accorded him an enthusiastic reception, an attitude which was to change rapidly after the defeat of 1948. Elpeleg writes that "to a certain extent" Husseini was chosen as the "scapegoat" for this defeat.

Соғыс

1947 жылдың 31 желтоқсанында Иерусалимдегі американдық бас консул Макати Палестинада террор билік етіп тұрғанын және бөліну осы террордың себебі екенін хабарлады. Макатидің сөзінше, палестиналық арабтар Хадж Аминге қарсы тұруға батылдары жетпеді, бірақ олар сионистерге қарсы соғыста оның туына бірігіп, жаппай жиналған жоқ. Мысырдағы жер аударылуынан кейін әл-Хусейни өзінің ықпалын 1948 жылғы араб-израиль соғысына Мысыр әскерінің қатысуын ынталандыру үшін пайдаланды. 1948 жылғы ақпанда Дамаскте өткен кездесуде ол араб көшбасшыларымен бірге Палестина далалық жасақтарын және Қасиетті соғыс армиясының командирлерін ұйымдастыру бойынша жоғары деңгейдегі келіссөздер жүргізді. Хасан Салама мен Абд әл-Қадир әл-Хусейни (Амин әл-Хусейнидің сіңілі баласы) тиісінше Лидда ауданы мен Иерусалимге жауапкершілік берілді. Бұл шешім араб мемлекеттері арасында муфтидің беделін әлсіретуге мүмкіндік берді. 1948 жылдың 9 ақпанында, Дамаск кездесуінен кейін төрт күн өткен соң, ол Араб лигасының Каир сессиясында ауыр соққыға ұшырады, өйткені британдықтар эвакуациялаған аймақтарда палестиналықтардың өзін-өзі анықтау құқығын кеңейту және қаржылық қарыз беру туралы талаптары қабылданбады. Оның талаптарына Лига Бас штабына палестиналық араб өкілінің тағайындалуы, Палестина Уақытша үкіметін құру, британдықтар эвакуациялаған аймақтардағы жергілікті Ұлттық комитеттерге билікті беру, сондай-ақ Палестина әкімшілігіне қарыз беру және соғыс салдарынан зардап шеккен палестиналық арабтарға Араб Жоғары Атқару комитетіне үлкен қаражат бөлу кірді. Араб лигасы әл-Хусейнидің қатарына жаңа сарбаздарды қабылдауды тоқтатты, және олар 1948 жылдың 8 сәуірінде оның ең харизматикалық командирлерінің бірі Абд әл-Қадир әл-Хусейни қаза болғаннан кейін күйреп кетті. Әл-Хусейнидің қолдаушысы Анвар Нусейбех оның тек адал жақтастарына ғана қару бергенін және Қасиетті соғыс армиясының қатарына да адал жақтастарын ғана қабылдағанын айтты. Бұл араб күштерінің ұйымдаспауының және Иерусалимді қорғаған арабтарды мазалаған қару-жарақтардың жеткіліксіздігінің себебіне жартылай түсіндірме береді.

On 31 December 1947, Macatee, the American consul general in Jerusalem, reported that terror ruled Palestine, and that partition was the cause of this terror. According to Macatee, the Palestinian Arabs did not dare to oppose Haj Amin, but they did not rally en masse around his flag in the war against the Zionists. From his Egyptian exile, al Husseini used what influence he had to encourage the participation of the Egyptian military in the 1948 Arab–Israeli War. He was involved in some high level negotiations between Arab leaders—before and during the War—at a meeting held in Damascus in February 1948, to organize Palestinian Field Commands and the commanders of the Holy War Army. Hasan Salama and Abd al Qadir al Husayni (Amin al Husseini's nephew), were allocated the Lydda district and Jerusalem respectively. This decision paved the way for undermining the Mufti's position among the Arab States. On 9 February 1948, four days after the Damascus meeting, he suffered a severe setback at the Arab League's Cairo session, when his demands for more Palestinian self determination in areas evacuated by the British, and for financial loans were rejected. His demands included the appointment of a Palestinian Arab representative to the League's General Staff, the formation of a Palestinian Provisional Government, the transfer of authority to local National Committees in areas evacuated by the British, and both a loan for Palestinian administration and an appropriation of large sums to the Arab Higher Executive for Palestinian Arabs entitled to war damages. The Arab League blocked recruitment to al Husseini's forces, and they collapsed following the death of one of his most charismatic commanders, Abd al Qadir al Husayni, on 8 April 1948. Anwar Nusseibeh, a supporter of al Husseini, said he refused to issue arms to anyone except his loyal supporters, and only recruited loyal supporters for the forces of the Holy War Army. This partially accounts for the absence of an organized Arab force and for the insufficient amount of arms, which plagued the Arab defenders of Jerusalem.

Бүкіл Палестина үкіметін құру

Трансжордания королі Абдулла I Израильмен екіжақты келіссөздерді қайта ашады деген қауесеттер тарағаннан кейін, ол бұрын Еврей агенттігімен жасырын түрде жүргізген болатын, Араб лигасы, Египеттің жетекшілігімен, 1948 жылдың 8 қыркүйегінде Газада әл-Хусейнидің номиналды басшылығымен Бүкіл Палестина үкіметін құру туралы шешім қабылдады. Ави Шлаим былай деп жазады: Газада Бүкіл Палестина үкіметін құру шешімі және оның бақылауында қарулы күштер құруға жасалған әлсіз әрекет, Араб лигасының мүшелеріне соғысты жүргізуге тікелей жауапкершіліктен бас тартуға және Палестинадан әскерлерін халықтың наразылығынан қорғап, кері қайтаруға мүмкіндік берді. Палестинаның араб үкіметінің ұзақ мерзімді болашағы қандай болмасын, оның тікелей мақсаты, египеттік демеушілердің ойынша, Абдуллаға қарсылықтың орталық нүктесін қамтамасыз ету және оның араб аймақтарын Транс-Иорданиямен біріктіру амбициясын тойтарып беру болды. 22 қыркүйекте Газада Бүкіл Палестина үкіметі жарияланды, бұл Иорданияға қарсы шара ретінде жасалды. Моше Маоздың айтуынша, бұл "Газа жолағын оккупациялауын ақтауға арналған қарапайым құрал" болды. Араб лигасының конференцияға дейінгі келісімі бойынша Ахмад Хилми Паша үкіметке төрағалық етеді, ал әл-Хусейниге жауапкершіліктен айырылған номиналды рөл берілді. 1948 жылдың 30 қыркүйегінде Газада Әмин әл-Хусейни төрағалығымен Палестина Ұлттық Кеңесі шақырылды. 30 қыркүйекте әл-Хусейни бірауыздан президент болып сайланды, бірақ Мысыр бақылауындағы аумақтардан тыс билігі болмады. Кеңес 1948 жылдың 1 қазанында бүкіл Палестинаның тәуелсіздігін жариялаумен аяқталған бірқатар қаулылар қабылдады, оның астанасы Иерусалим болды. Осылайша Бүкіл Палестина үкіметі Иерусалим муфтиясы Әмин әл-Хусейнидің номиналды басшылығымен дүниеге келді, ол президенттік лауазымға тағайындалды. Ахмет Хилми Абд әл Бақи премьер-министр болып тағайындалды. Хилми кабинеті негізінен Әмин әл-Хусейнидің туыстары мен жақтастарынан, сондай-ақ палестиналық билеуші топтың басқа өкілдерінен құралды. Жамал әл-Хусейни сыртқы істер министрі, Раджа әл-Хусейни қорғаныс министрі, Майкл Абкариус қаржы министрі, ал Анвар Нусейбе кабинет хатшысы болды. Араб елдерінде тұратын он екі министр Газаға жаңа лауазымдарына кірісу үшін жол тартты. Бүкіл Палестина үкіметін құру туралы шешім Араб жоғары комитетінің маңыздылығын жойды. Иорданияның Абдалласы 2 қазанда Палестина конгресін ұйымдастырып, Газада қабылданған шешімді жоққа шығарды. Абдулла әл-Хусейнидің қасиетті соғыс армиясын қайта жаңғырту әрекетін өзінің билігіне қарсы қимыл деп қарады және 3 қазанда оның қорғаныс министрі араб легионының бақылауындағы аумақтарда жұмыс істейтін барлық қарулы ұйымдарды таратуға бұйрық берді. Глубп-паша бұл бұйрықты аяусыз және тиімді орындады. Дегенмен, оның құрылуын манипуляциялаған Мысыр 12 қазанда Бүкіл Палестина үкіметін мойындады, содан кейін 13 қазанда Сирия мен Ливан, 14 қазанда Сауд Арабиясы және 16 қазанда Йемен таныды. Ирактың осы мәселедегі шешімі 12-сінде ресми түрде қабылданды, бірақ жарияланбады. Ұлыбритания мен АҚШ Иорданияны қолдады, АҚШ әл-Хусейнидің Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін ұмытуға да, кешіруге де болмайды деп мәлімдеді. Нәтижесінде: 1920 жылдан бері Палестина саясатына үстемдік еткен әл-Хадж Әмин әл-Хусейни мен Араб жоғары комитетінің басшылығы 1948 жылғы апаттан құлап, оны болдырмауға жасаған сәтсіз әрекеттерінен беделін жоғалтты. Хиллель Коэннің айтуынша, "нақба" оқиғалары көптеген ықпалды палестиналықтардың әл-Хусейниге ашық қарсылық білдіргенін елемеуге тырысады. Дарвиш отбасының бір мүшесі Хусейнидің соғыс мақсатына келіспеушілік білдіріп, келіссөздер жүргізуді ұсынған кезде, әл-Хусейни оған: "ідха такалам әл-сейф, ускут я калам" – "қайырымды семсер сөйлесе, сөйлеуге орын жоқ" деді. Көптеген адамдар оның 1936-1939 жылдардағы көтерілісте мухтарларды өлтіру саясатын еске түсірді және әл-Хусейни мен оның сияқтыларын "саудагерлер жиналысы" деп қарады. Палестина қоғамының маңызды бөлігінің әл-Хусейниге қарсылығы ертерек басталған және ол жергілікті көпшілікпен жұмыс істеудің британдық тәсілімен де байланысты болды: "Палестинаның қазіргі әкімшілігі", - деп шағымданды, мысалы, 1930 жылы британдық қоғамдық пікірге жазған хатында Палестина араб делегациясының өкілдері, "Оның Ұлылық үкіметінің тағайындауымен және халықтың сөзі жоқ автократиялық жүйе арқылы елді басқарады".

Following rumors that King Abdullah I of Transjordan was reopening the bilateral negotiations with Israel that he had previously conducted clandestinely with the Jewish Agency, the Arab League—led by Egypt—decided to set up the All Palestine Government in Gaza on 8 September 1948, under the nominal leadership of al Husseini. Avi Shlaim writes:

The decision to form the Government of All Palestine in Gaza, and the feeble attempt to create armed forces under its control, furnished the members of the Arab League with the means of divesting themselves of direct responsibility for the prosecution of the war and of withdrawing their armies from Palestine with some protection against popular outcry. Whatever the long term future of the Arab government of Palestine, its immediate purpose, as conceived by its Egyptian sponsors, was to provide a focal point of opposition to Abdullah and serve as an instrument for frustrating his ambition to federate the Arab regions with Transjordan. The All Palestine Government was declared in Gaza on 22 September, in a way as a countermeasure against Jordan. According to Moshe Ma'oz this was "a mere tool to justify Cairo's occupation of the Gaza Strip". Pre conference by the Arab League obtained an agreement to have Ahmad Hilmi Pasha preside over the government, while giving al Husseini a nominal role, devoid of responsibilities. A Palestinian National Council was convened in Gaza on 30 September 1948, under the chairmanship of Amin al Husseini. On 30 September, al Husseini was elected unanimously as president, but had no authority outside the areas controlled by Egypt. The council passed a series of resolutions culminating on 1 October 1948 with a declaration of independence over the whole of Palestine, with Jerusalem as its capital. The All Palestine Government was hence born under the nominal leadership of Amin al Husseini, the Mufti of Jerusalem, named as its president. Ahmed Hilmi Abd al Baqi was named Prime Minister. Hilmi's cabinet consisted largely of relatives and followers of Amin al Husseini, but also included representatives of other factions of the Palestinian ruling class. Jamal al Husayni became foreign minister, Raja al Husayni became defense minister, Michael Abcarius was finance minister, and Anwar Nusseibeh was secretary of the cabinet. Twelve ministers in all, living in different Arab countries, headed for Gaza to take up their new positions. The decision to set up the All Palestine Government made the Arab Higher Committee irrelevant. Jordan's Abdullah retaliated on 2 October by organizing a Palestinian congress, which countermanded the decision taken in Gaza. Abdullah regarded the attempt to revive al Husseini's Holy War Army as a challenge to his authority and on 3 October, his minister of defense ordered all armed bodies operating in the areas controlled by the Arab Legion to be disbanded. Glubb Pasha carried out the order ruthlessly and efficiently. Nonetheless, Egypt, which manipulated its formation, recognized the All Palestine Government on 12 October, followed by Syria and Lebanon on 13 October, Saudi Arabia the 14th and Yemen on the 16th. Iraq's decision to the same was made formally on the 12th, but was not made public. Both Great Britain and the US backed Jordan, the US saying that al Husseini's role in World War II could be neither forgotten nor pardoned. The sum effect was that:

The leadership of al Hajj Amin al Husayni and the Arab Higher Committee, which had dominated the Palestinian political scene since the 1920s, was devastated by the disaster of 1948 and discredited by its failure to prevent it. The nakba narratives, according to Hillel Cohen, tend to ignore the open resistance to al Husseini by many influential Palestinians. A member of the Darwish family—on expressing dissent with Husseini's war objective in favour of negotiation—was told by al Husseini: idha takalam al seif, uskut ya kalam – "when the sword talks, there is no place for talking". Many recalled his policy of assassinating mukhtars in the Revolt of 1936–39 and viewed al Husseini and his kind as "an assembly of traitors". The opposition of a relevant percentage of the Palestinian society to al Husseini goes back to an earlier period and was also connected to the British way of dealing with the local majority: "The present administration of Palestine", lamented for example the representatives of the Palestine Arab Delegation in a letter to British public opinion in 1930, "is appointed by His Majesty's Government and governs the country through an autocratic system in which the population has no say".

Палестинадан жер аударылу

Әл-Хусейни 1937 жылы британ үкіметі Жоғарғы мұсылман кеңесінен және басқа әкімшілік лауазымдарынан шеттегенімен, оны Иерусалим муфтияты қызметінен алмады. Кейін бұл шешімді заңдық процедураның немесе мұндай жағдайға қатысты бұрынғы тәжірибе болмауымен түсіндірді. Бірақ 1948 жылдың 20 желтоқсанында король Абдулла оның ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған Хусам әд-Дин Джаралланы муфтий қызметіне тағайындады. Патша 1951 жылдың 20 шілдесінде, Израильмен құпия келіссөздер өткізуге дайындалып жатқанда, «Жиһад әл-Муқаддас» ұйымының белсендісі Мустафа Ашудың қолынан Харам әш-Шарифке намазға бара жатқанда қаза тапты. Мұса әл-Хусейни де айыпталушылардың арасында болды және даулы сот шешімінен кейін өлім жазасына кесілді, бірақ Әл-Хусейнидің бұл оқиғаға қатысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады. Абдулладан кейін таққа Талал патша отырды, ол Әл-Хусейниге Иерусалимге кіруге тыйым салды. Патша Абдулланың немересі Хусейн, кісі өлтіруге куә болған ол 1967 жылы бұл тыйымды алып тастады және Иорданиядан ПОҚ-ты қуғаннан кейін Әл-Хусейниді Иерусалимдегі патшалық резиденциясында құрметті қонақ ретінде қарсы алды. Палестина үкіметі 1948 жылдың қазан айының соңында толығымен Каирге көшіріліп, эмиграциядағы үкіметке айналды және уақыт өте келе маңыздылығын жоғалтты. Бүкіл Палестина үкіметінің құрамында болған Әл-Хусейни 1950 жылдардың көп бөлігінде Египеттегі Гелиополисте эмиграцияда өмір сүрді. 1948 жылға дейін, «Ишув» бұрынғы муфтийдің қолы «жұртқа қарсы әрбір погром, кісі өлтіру және саботаж актісінің артында» екенін анықтауға болатынына сенгендей, Израиль Әл-Хусейнидің Иордания және Египет бақылауындағы аумақтардан жасалған көптеген шекаралық шабуылдардың артында тұрғанын мәлімдеді. Египет болса, оның айыпталуларын растайтын дәлелдер ұсынылған жағдайда оны депортациялауға дайын екенін білдірді. 1959 жылы Бүкіл Палестина үкіметі Насердің өзі таратылды, ол Сирия, Египет және Палестинаны біріктіретін Біріккен Араб Республикасын құруды жоспарлаған. Сол жылы ол Ливанға көшіп кетті. 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін құрылған ПОҚ-қа қолдау көрсетуден бас тартып, 1967 жылдан кейін Батыс жағалауда палестиналық мемлекет құруға қарсы болды. Оның ең жақын серігі Эмиль Гури 1970 жылы Иорданиядағы азаматтық соғыстан кейін де Иордания монархиясы үшін жұмыс істей берді. Әл-Хусейни 1974 жылдың 4 шілдесінде Бейрутте қайтыс болды. Ол Иерусалимдегі Харам әш-Шарифке жерленуді қалаған. Бірақ Израиль 1967 жылғы Алты күндік соғыста Шығыс Иерусалимді басып алды. Жоғарғы мұсылман кеңесі Израиль үкіметінен оны сол жерге жерлеуге рұқсат сұрады, бірақ рұқсат берілмеді. Үш күннен кейін Әл-Хусейни Бейрутте жерленді. Екі жыл өткен соң, христиандық ливандық «Фаланга» оның вилласын тонап, оның құжаттары мен мұрағаттарын ұрлады. Оның немересі ПОҚ-тың «Қара қыркүйек» тобының негізін қалаушы Әли Хасан Саламеге үйленді, ол кейіннен Мюнхендегі оқиғаға қатысы барлығы үшін Моссад агенттерінің қолынан қаза тапты. Зви Эльпелегтің сөзіне сүйенсек, содан кейін оның есімі палестиналықтардың санасынан мүлдем жойылды және палестиналықтар оның есімін сақтау үшін ескерткіш орнатқан жоқ, оның істерін еске алатын кітаптар да жазылмады.

Although al Husseini had been removed from the Supreme Muslim Council and other administrative roles by the British government in 1937, they did not remove him from the post of mufti of Jerusalem. They later explained this as due to the lack of legal procedure or precedent. However, on 20 December 1948, King Abdullah announced his replacement as mufti by his long term rival Husam Al din Jarallah. The king was assassinated on 20 July 1951, on the eve of projected secret talks with Israel, by a militant, Mustafa Ashu, of the jihad al muqaddas, while entering the Haram ash Sharif to pray. There is no evidence al Husseini was involved, though Musa al Husayni was among the six indicted and executed after a disputed verdict. Abdullah was succeeded by King Talal—who refused to allow al Husseini entry into Jerusalem. Abdullah's grandson, Hussein, who had been present at the murder, eventually lifted the ban in 1967, receiving al Husseini as an honoured guest in his Jerusalem royal residence after uprooting the PLO from Jordan. The Palestinian Government was entirely relocated to Cairo in late October 1948 and became a government in exile, gradually losing any importance. Having a part in the All Palestine Government, al Husseini also remained in exile at Heliopolis in Egypt throughout much of the 1950s. As before 1948, when the Yishuv believed the ex Mufti's hand could be detected "behind every anti Jewish pogrom, murder, and act of sabotage", Israel persisted in asserting that al Husseini was behind many border raids from Jordanian and Egyptian held territory, and Egypt expressed a readiness to deport him if evidence were forthcoming to substantiate the charges. The All Palestine Government was eventually dissolved in 1959 by Nasser himself, who envisaged a United Arab Republic embracing Syria, Egypt and Palestine. That year he moved to Lebanon. He refused requests to lend his support to the emergent PLO after the Six Day War of 1967, was opposed to the creation of a Palestinian state on the West Bank after 1967, and his closest collaborator, Emil Ghuri, continued to work for the Jordanian monarchy even after the Jordanian Civil War there in 1970. Al Husseini died in Beirut, on 4 July 1974. He had wished to be buried on the Haram ash Sharif in Jerusalem. However, Israel had captured East Jerusalem during the 1967 Six Day War. The Supreme Muslim Council asked the Israeli government permission to bury him there but permission was refused. Three days later, al Husseini was buried in Beirut. Within two years, the Christian Lebanese Phalange sacked his villa, and stole his files and archives. His granddaughter married Ali Hassan Salameh, the founder of PLO's Black September, who was later killed by Mossad for his involvement in the Munich massacre. According to Zvi Elpeleg, almost all trace of his memory thereafter vanished from Palestinian awareness, and Palestinians have raised no monument to his memory, or written books commemorating his deeds.

Әмин әл-Хусейни және антисемитизм

Хусейни туралы алғашқы өмірбаяндық еңбектер өте жақтастықпен сипатталды, оның араб замандастарының арасында оның британдықтар мен сионистік қастандықтармен тоқтатылған араб көтерілісінің орталық тұлғасы ретінде рөлін көрсеткен жақтастары болды. Сионистік тарихшылар оны 1948 жылы палестиналықтарға тиген апаттарға басты жауапты мұсылман фанатигі ретінде бейнеледі. Әл-Хусейнидің алғашқы өмірбаянын жазған Моше Перлман оны, он жарым жылдан кейін Джозеф Шехтман сияқты, яһудилерге қарсылық білдіретін деп сипаттады. Филип Маттар екеуін де баспасөз хабарларына сүйеніп, олардың жағдайды жеткілікті түсінбегендігі үшін айыптады. Әрине, Хусейни яһудилерге қарсы күшті наразылық білдіріп, Киелі кітап, Талмуд және Құран аяттарына негізделген аргументтерді пайдаланып, яһудилердің Құдайдың жаулары екеніне, жаһандық қастандыққа қатысқанына және христиан қандарын ритуалдық мақсатта қолданғанына өзін сендірді. Филип Маттар мен Эльпелег сияқты кейінгі өмірбаяндар 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында оның ұлтшылдығын баса көрсетуді бастады. Питер Вьен екінші дүниежүзілік соғыстағы оның мінез-құлқының сионистер арасында оны "басты жау" ретінде бейнелеуге лайық екенін айтады, бірақ Израиль және сионистік көшбасшылар бұл бейнені ұзақ уақыттан бері Израильдің оккупациясына қарсы палестиналық қарсылықты нацизмнен бастау алғанын және осылайша негізінен антисемиттік екенін көрсету үшін пайдаланды. Ғалымдардың пікірлері екіге бөлінген, көптеген ғалымдар оны қатал антисемит деп санайды, ал кейбіреулері терминнің орындылығын жоққа шығарады немесе ол антисемит болды деп санайды. Роберт Кили Хусейнидің "аудандағы яһудилік амбицияларға қарсылық көрсеткен кезде антисемитизмге қарай қадамдық түрде ұмтылғанын" көрсетеді. Тарихшы Цви Эльпелег, бұрын Батыс жағалау мен Газа секторын басқарған, басқа айыптардан оны ақтағаннан кейін, әл-Хусейнидің еврейлерді жоюға қатысы туралы тарауын былай аяқтайды: «Қалай болғанда да, Хадж Аминнің жек көруі тек сионизммен ғана шектелмегені, сонымен қатар еврейлерге де қатысты екеніне күмән жоқ. Оның нацистік режимнің басшыларымен жиі және тығыз байланыста болуы Хадж Аминге оның күш-жігерімен елден кетуіне рұқсат берілмеген еврейлерді күтіп тұрған тағдыр туралы ешқандай күмән қалдырмаған болуы мүмкін. Оның көптеген пікірлері оның еврейлердің Палестинаға көшіп кетуіне кедергі келтіргеніне ғана емес, сонымен қатар нацистердің «Соңғы шешімінен» қатты ләззат алғанын көрсетеді». Уолтер Лакер, Бенни Моррис, Клаус Майкл Маллман және Мартин Куперс, олардың «Нацистік Палестина» деп аударылған кітабындағы дәлелдік базасы Майкл Селлс тарапынан бірнеше авторлардың таңдап алынған мәлімдемелеріне негізделген деп күмәндалған, әл-Хусейни тек сионистерге емес, еврейлерге де қарсы болды деген пікірді бөліседі. Мысалы, Моррис әл-Хусейнидің Холокосты бірінші дүниежүзілік соғыста еврейлердің соғыс күшін саботажға салғаны үшін немістердің кек алуы ретінде қарастырғанын атап өтеді және «Хадж Амин әл-Хусейни антисемит болды. Бұл оның жазбаларынан анық көрінеді. Мен оның тек сионизмге қарсы екенін айтпаймын, ол еврейлерді жек көретін, 'Еврейлер зұлым' деді». Израильдік ұлтшылдық дискурста Холокостың рөлі мен қолданылуына арналған зерттеуде Зертал әл-Хусейнидің антисемитизмін қайта қарастырып, «дұрыс пропорцияларда [оны] фанатикалық ұлтшыл палестиналық діни көшбасшы ретінде бейнелеу керек» деп мәлімдеді. Тарихшылар арасында Хусейнидің Холокостқа қатысы бар ма, әлде оның туралы білімі болғандығы туралы жалпы пікір жоқ. Вольфганг Г. Шваниц өзінің естеліктерінде Хусейнидің Гиммлердің голландтық яһудилерді депортациялау кезінде тек яһудилер ғана нацистердің ұстауынан қашып құтылу туралы ақпарат үшін төлем ұсынысын қабылдағанын еске алғанын айтады. Ол сондай-ақ Гиммлер еврей каполарының өз еврей бауырларын қорлағанын көріп, қатты таңғалғанын және Гиммлер кінәлілерді жазалады деп мәлімдегенін жазды. Осылайша, ол оларды жойған нацистерді еліктеп, яһудилерді моральдық жағынан төмен деп бейнеледі. Хусейни өзінің естеліктерінде еврей халқын өркениеттеудің жолын таба алмаған Альфред Розенбергтің Иудаизмді зерттеу институтына барғандығын айтады.

The earlier biographical works on Husseini were characterized by extreme partisanship, with supporters among his Arab contemporaries showcasing his role as the central figure in an Arab revolt that was thwarted by British and Zionist conspiracies, and Zionist histories vilified him as a Muslim fanatic chiefly responsible for the disasters that befell Palestinians in 1948. Al Husseini's first biographer, Moshe Pearlman, described him as virulently antisemitic, as did, a decade and a half later, Joseph Schechtman. Both have been accused by Philip Mattar of relying on press reports and lacking sufficient background understanding. There is no doubt Husseini became robustly antisemitic and convinced himself, using arguments based on Biblical, Talmudic, and Quranic passages, that Jews were enemies of God, engaged in a global conspiracy, and practicing the ritual use of Christian blood. More recent biographers such as Philip Mattar and Elpeleg, writing in the late 1980s and early 1990s, began to emphasize his nationalism. Peter Wien judges that his behaviour in World War II deserved the image among Zionists of him as an "arch villain", but adds that Israeli and Zionist leaders have long since used this to denigrate the Palestinian resistance against the Israeli occupation as inspired by Nazism from the beginning and thus fundamentally anti semitic. Scholarly opinion is divided on the issue, with many scholars viewing him as a staunch antisemite while some deny the appropriateness of the term, or argue that he became antisemitic. Robert Kiely sees Husseini as moving "incrementally toward anti Semitism as he opposed Jewish ambitions in the region." Historian Zvi Elpeleg, who formerly governed both the West Bank and the Gaza Strip, while rehabilitating him from other charges, concludes his chapter concerning al Husseini's involvement in the extermination of the Jews as follows

[i]n any case, there is no doubt that Haj Amin's hatred was not limited to Zionism, but extended to Jews as such. His frequent, close contacts with leaders of the Nazi regime cannot have left Haj Amin any doubt as to the fate which awaited Jews whose emigration was prevented by his efforts. His many comments show that he was not only delighted that Jews were prevented from emigrating to Palestine, but was very pleased by the Nazis' Final Solution. Walter Laqueur, Benny Morris, Klaus Michael Mallmann and Martin Cüppers, the evidential basis for whose claims in their book, translated as "Nazi Palestine" were questioned by Michael Sells as based on selective statements by a few writers taken at face value, share the view that al Husseini was biased against Jews, not just against Zionists. Morris, for instance, notes that al Husseini saw the Holocaust as German revenge for a putative Jewish sabotaging of their war effort in World War I,
and has said, "Haj Amin al Husseini was an antisemite. This is clear from his writings. I am not saying he was just an anti Zionist, he hated the Jews, 'Jews were evil'". In a study dedicated to the role and use of the Holocaust in Israeli nationalist discourse, Zertal, reexamining al Husseini's antisemitism, states that "in more correct proportions, [he should be pictured] as a fanatic nationalist religious Palestinian leader". There is no consensual verdict among historians concerning the degree to which Husseini might have been involved in or exposed to knowledge of the Holocaust. Wolfgang G. Schwanitz does remark that in his memoirs, Husseini recalled Himmler telling him how during the deportation of Dutch Jews, only Jews accepted the offer of payment in lieu of information on those trying to escape being caught by the Nazis. He also recorded that Himmler told him how shocked he was to observe Jewish kapos abusing fellow Jews and that Himmler claimed he had the culprits punished. In this way, it has been argued, he imitated the Nazis who were destroying them, by implicitly portraying the Jews as morally inferior. Husseini also states in his memoirs, that he had visited Alfred Rosenberg's Institute for Study of Judaism which had failed to find any way to civilise the Jewish people.

Шығармалары

Палестина апатының себептері (1948 жылы араб тілінде). Асбаб Каритхат Филастин أسباب كارثة فلسطين
Палестиналықтардың жерлерін сату туралы өтірік (1954 жылы араб тілінде, Мысырдан жарияланған жауап хат). Кидбат Бай‘ әл-Филастинийин ли ’Ардихим (كذبة بيع الفلسطينيين لأرضهم)
Палестина мәселесі туралы деректер (1954 жылы араб тілінде, Каир). Хақайқ 'ан Қадият Филастин (حقائق عن قضية فلسطين)
Әмин әл-Хусейнидің 1937-1948 жылдар аралығын қамтитын естеліктері. (Бірінші рет 1975 жылы араб тілінде жарияланған, 1999 жылы Сирияда толық кітап ретінде қайта басылды. Алғашқыда 1967-1975 жылдар аралығында «Палестина» журналында ай сайынғы мақалалар түрінде, 75 бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды.)