Хұсейн бин Талал: Иорданияның 46 жылдық патшалығы

Кіріспе

1952 жылдан 1999 жылға дейін Иорданияның патшасы Хусейн бин Талал (الحسين بن طلال; 14 қараша 1935 – 7 ақпан 1999) – 1952 жылдың 11 тамызынан 1999 жылы қайтыс болғанға дейін Иорданияның патшасы болды. 1921 жылдан бері Иорданияның патшалық отбасының Хашимит әулетінің мүшесі болған Хусейн, ислам пайғамбары Мұхаммедтің 40-шы буын тікелей ұрпағы еді. Хусейн Амман қаласында Талал бин Абдулла мен Зейин әл Шараф бинт Джамильдің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Талал сол кезде әкесі, король Абдулла I-нің мұрагері болды. Хусейн білімін Амманнан бастап, шетелде жалғастырды. Талал 1951 жылы патша болғаннан кейін Хусейн мұрагер аталды. Бір жылдан кейін Иордания Парламенті Талалды денсаулығына байланысты орнынан түсуге мәжбүр етті, ал Хусейн кәмелетке толғанға дейін регенттік кеңес тағайындалды. Ол 1953 жылдың 2 мамырында 17 жасында таққа отырды. Хусейн төрт рет үйленді және он бір баласы болды. Конституциялық монарх Хусейн, кең өкілеттіктерге ие болып, билігін 1956 жылы Иордания тарихындағы жалғыз демократиялық түрде сайланған үкімет құруға рұқсат берген «либералдық тәжірибемен» бастады. Алайда, бірнеше айдан кейін ол солшыл үкіметті отставкаға кетуге мәжбүр етіп, әскери жағдай жариялады және саяси партияларға тыйым салды. Хусейннің басшылығымен Иордания Израильмен үш рет соғысты, соның ішінде 1967 жылғы Алты күндік соғысты, нәтижесінде Иордания Батыс жағалауды жоғалтты. 1970 жылы Хусейн Палестиналық жауынгерлерді елдің қауіпсіздігіне қауіп төндіргені үшін Иорданиядан қуды. 1988 жылы Палестинаны азат ету ұйымы халықаралық деңгейде палестиналықтардың жалғыз өкілі ретінде танылғаннан кейін ол Иорданияның Батыс жағалаумен байланысын тоқтатты. 1989 жылы Иорданияның оңтүстігінде бағаның өсуіне байланысты наразылықтар болған кезде ол әскери жағдайды алып тастады және сайлауды қайта енгізді. 1994 жылы Израильмен бейбіт келісімге қол қойған екінші араб мемлекет басшысы атанды. Хусейн 1953 жылы билікке келген кезде Иордания жас мемлекет болды және Батыс жағалауды бақылап тұрды. Елде табиғи ресурстар аз болды және 1948 жылғы араб-израиль соғысының нәтижесінде көптеген палестиналық босқындар болды. Хусейн өз елін араб-израиль қақтығысы мен «суық соғыстың» төрт он жылдығы арқылы сәтті басқарып, араб ұлтшылдары, исламистер, Кеңес Одағы, Батыс елдері және Израильдің қысымын теңестіріп, 46 жылдық билігінің соңында Иорданияны тұрақты, дамыған мемлекетке айналдырды. 1967 жылдан кейін ол израиль-палестиналық қақтығысты шешуге күш салды. Ол Таяу Шығыстағы түрлі қарсыластар арасында келісімшіл делдал ретінде әрекет етіп, аймақтың бейбітшілігін қамтамасыз етуге ұмтылды. Саяси диссиденттер мен қарсыластарына кешірім жасап, оларды үкіметтегі жоғары лауазымдарға тағайындағаны үшін құрметке ие болды. Хусейн, өміріне жасалған ондаған қастандықтардан және оны құлатуға бағытталған жоспарлардан аман қалды, аймақтағы ең ұзақ билік еткен басшы еді. Ол 1999 жылы 63 жасында рактан қайтыс болды, оның орнына үлкен ұлы Абдулла II келді.

King of Jordan from 1952 to 1999

Hussein bin Talal (الحسين بن طلال; 14 November 1935 – 7 February 1999) was King of Jordan from 11 August 1952 until his death in 1999. As a member of the Hashemite dynasty, the royal family of Jordan since 1921, Hussein was a 40th generation direct descendant of the Islamic prophet Muhammad. Hussein was born in Amman as the eldest child of Talal bin Abdullah and Zein al Sharaf bint Jamil. Talal was then the heir to his own father, King Abdullah I. Hussein began his schooling in Amman, continuing his education abroad. After Talal became king in 1951, Hussein was named heir apparent. The Jordanian Parliament forced Talal to abdicate a year later due to his illness, and a regency council was appointed until Hussein came of age. He was enthroned at the age of 17 on 2 May 1953. Hussein was married four separate times and fathered eleven children. Hussein, a constitutional monarch with wide executive and legislative powers, started his rule with what was termed a "liberal experiment", allowing in 1956 the formation of the only democratically elected government in Jordan's history. A few months into the experiment, he forced the leftist government to resign, declaring martial law and banning political parties. Jordan fought three wars with Israel under Hussein, including the 1967 Six Day War, which ended in Jordan's loss of the West Bank. In 1970, Hussein expelled Palestinian fighters from Jordan after they had threatened the country's security in what became known as Black September. The King renounced Jordan's ties to the West Bank in 1988 after the Palestine Liberation Organization was recognized internationally as the sole representative of the Palestinians. He lifted martial law and reintroduced elections in 1989 when riots over price hikes spread in southern Jordan. In 1994 he became the second Arab head of state to sign a peace treaty with Israel. At the time of Hussein's accession in 1953, Jordan was a young nation and controlled the West Bank. The country had few natural resources, and a large Palestinian refugee population as a result of the 1948 Arab–Israeli War. Hussein led his country through four turbulent decades of the Arab–Israeli conflict and the Cold War, successfully balancing pressures from Arab nationalists, Islamists, the Soviet Union, Western countries, and Israel, transforming Jordan by the end of his 46 year reign into a stable modern state. After 1967 he engaged in efforts to solve the Israeli–Palestinian conflict. He acted as a conciliatory intermediate between various Middle Eastern rivals, and came to be seen as the region's peacemaker. He was revered for pardoning political dissidents and opponents, and giving them senior posts in the government. Hussein, who survived dozens of assassination attempts and plots to overthrow him, was the region's longest reigning leader. He died at the age of 63 from cancer in 1999 and was succeeded by his eldest son, Abdullah II.

Ерте өмір

Хусейн 1935 жылғы 14 қарашада Амман қаласында Талал ханзада мен Зейин әл-Шараф ханшайымның отбасында дүниеге келді. Хусейн үш бауыры мен екі қарындасының үлкені болды – ханшайым Асма, ханзада Мұхаммед, ханзада Хасан, ханзада Мүхсин және ханшайым Басма. Хусейн 1916 жылғы Осман империясына қарсы араб көтерілісінің басшысы, Мекке шарифы Хусейн бин Алидің құрметіне аталған. Хусейн Мұхаммед пайғамбардың қызы Фатима мен оның күйеуі, төртінші халифа Әлиден тараған екенін айтты, себебі Хусейн 700 жылдан астам Меккеге билік еткен, 1925 жылы Сауд әулеті тарапынан басып алынғанға дейінгі Хашимит әулетіне жататын және 1921 жылдан бері Иорданияны басқарып келеді. Мұсылман әлеміндегі ең көне билеуші династия – Хашимиттер, ал әлемдегі екінші ең көне билеуші династия (Жапония императорлық үйінен кейін). Хусейннің анасының әжесі Виджан Ханим, Кипрдің Османдық әкімі Шакир Пашаның қызы болған. Жас ханзада бастауыш білімін Амман қаласында алды. Содан кейін ол Египеттің Александрия қаласындағы Виктория колледжінде білім алды.

Алғашқы жылдары

Жасөспірім патша Иорданияның ғана емес, сонымен қатар 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде Иордания басып алған және 1950 жылы аннексиялаған Батыс жағалаудың тағына мұрагер болды. Палестиналық ұлтшыл ұйым ФАТХ 1965 жылдың қаңтарында Израильге қарсы шекарадан тыс шабуылдар ұйымдастыра бастады, осының салдарынан Израиль Иорданияға қарсы жазалау шараларын қолданды. Мұндай шаралардың бірі – Саму оқиғасы, Израильдің 1966 жылдың 13 қарашасында Иордания бақылауындағы Батыс жағалаудағы Ас-Саму қаласына жасаған шабуылы. Бұл шабуыл араб жағынан ауыр шығындарға әкелді. Израильдік жазушы Ави Шлаим Израильдің пропорционалдық емес жауап беруінің дұрыс емес тарапқа кек қайтару болғанын айтады, себебі Израиль басшылары Хусейннің мұндай шабуылдарды болдырмау үшін бар күшін салуда екенін оның координациясы арқылы білген. Оқиға Хусейнге қатысты жергілікті халықтың қатты сынына ұшырады, олар Израильдің Иорданияға деген көзқарасын өзгерткенін және Батыс жағалауды басып алу үшін жағдай жасауға тырысқанын сезінді. Израиль қорғаныс күштерінің сол кездегі бас штабы Ицхак Рабин кейін Израильдің пропорционалдық емес реакция жасағанын және операцияның Сирияға бағытталғаны дұрыс болар еді, себебі Сирия осындай шабуылдарды қолдап келді деп мойындады: «Біздің Иорданиямен қақтығысқа түсуге немесе Хусейннің беделін түсіруге саяси немесе әскери себептеріміз болған жоқ». Самудағы оқиға Батыс жағалауда Хашимидтерге қарсы кең ауқымды наразылықтарды тудырды, наразылар Хусейннің оларды Израильге қарсы қорғауға қабілетсіздігін айтты: олар үкіметтік кеңселерге шабуыл жасады, Насерді мақтап ұрандар салды және Хусейннің 1958 жылы Ирак премьер-министрі Нури әс-Саид пен Ирак патшалық отбасымен бірге өлтірілген және қиындыққа ұшыраған тағдырға ие болуын талап етті. Иорданиялықтар бұл оқиғадан кейін Израильдің Иордания соғысқа қатысқан-қатыспағанына қарамастан Батыс жағалауға шабуыл жасайтынына сенді. Патша Хусейннің Израильмен бейбіт келісімге келуге жасаған күш-жігері кейбір араб басшыларының наразылығын тудырды. Американдық шенеуніктермен кездесуде Хусейн, кейде көз жасын төгіп: «Шығыс және Батыс жағалау арасындағы үлкен айырмашылық менің арманымды қиратты» және «Армияда үмітсіздік орнады, армия енді маған сенбейді» деді. 1967 жылдың 30 мамырында Хусейн Каирге сапар шегіп, Мысыр мен Иорданияның өзара қорғаныс туралы келісіміне асығыс қол қойды, содан кейін қуанышпен қарсы алынып үйіне оралды. Шлаим Хусейннің таңдаулары болғанын, бірақ екі қателік жасағанын айтады: біріншісі – Иордания армиясын Мысырдың басқаруына беру, екіншісі – Иорданияға ирак әскерлерінің кіруіне рұқсат беру, бұл Израильдің Иорданияға деген күдігін оятты. Мысырлық генерал Абдул Муним Риад Мысырмен жасалған келісімге сәйкес армиясына басшылық ету үшін Иорданияға келді.

The teenaged king inherited the throne not only of Jordan, but also of the West Bank, captured by Jordan during the 1948 Arab–Israeli War and annexed in 1950. The Palestinian nationalist organization Fatah started organizing cross border attacks against Israel in January 1965, often drawing Israeli reprisals on Jordan. One such reprisal was the Samu Incident, an attack launched by Israel on 13 November 1966 on the Jordanian controlled West Bank town of As Samu after three Israeli soldiers were killed by a Fatah landmine. The assault inflicted heavy Arab casualties. Israeli writer Avi Shlaim argues that Israel's disproportionate retaliation exacted revenge on the wrong party, as Israeli leaders knew from their coordination with Hussein that he was doing everything he could to prevent such attacks. The incident drew fierce local criticism of Hussein amid feelings he had been betrayed by the Israelis; Hussein also suspected that Israel had changed its attitude towards Jordan and had intended to escalate matters in order to capture the West Bank. Yitzhak Rabin, the then Israel Defense Forces chief of staff, later admitted the disproportionate reaction by Israel, and that the operation would have been better directed at Syria, which was supporting such attacks: "We had neither political nor military reasons to arrive at a confrontation with Jordan or to humiliate Hussein." The events at Samu triggered large scale anti Hashemite protests in the West Bank for what they perceived as Hussein's incompetency for defending them against Israel: rioters attacked government offices, chanted pro Nasser slogans, and called on Hussein to have the same fate as Nuri As Saidthe Iraqi prime minister who had been killed and mutilated in 1958 along with the Iraqi royal family. Jordanians believed that after this incident, Israel would march on the West Bank whether or not Jordan joined the war. Perception of King Hussein's efforts to come to peaceful terms with Israel led to great dissatisfaction among some Arab leaders. In a meeting with American officials, Hussein, sometimes with tears in his eyes, said: "The growing split between the East Bank and the West Bank has ruined my dreams," and, "There is near despair in the army and the army no longer has confidence in me." Hussein travelled to Cairo on 30 May 1967 and hastily signed an Egyptian Jordanian mutual defense treaty, returning home to cheering crowds. Shlaim argues that Hussein had possessed options, but had made two mistakes: the first was in putting the Jordanian army under Egyptian command; the second was in allowing the entry of Iraqi troops into Jordan, which raised Israeli suspicions against Jordan. Egyptian general Abdul Munim Riad arrived in Jordan to command its army pursuant to the pact signed with Egypt.

Алты күндік соғыс

1967 жылғы 5 маусымда Израильдің шабуылы Мысырдың әуе күштерін жойғаннан кейін Алты күндік соғыс басталды. Мысыр армиясының Каирдегі қолбасшысы генерал Риадқа Израильдің шабуылы сәтсіз аяқталғанын және Израильдің әуе күштері дерлік жойылғанын хабарлады. Каирден алынған бұрмаланған ақпарат негізінде Риад Иордания армиясына шабуылдық позициялар алуға және Иерусалим маңындағы израильдік нысаналарға шабуыл жасауға бұйрық берді. Иорданияның "Хокер Хантер" ұшақтары ұшып шықты, бірақ жанармай құю үшін барғанда Израиль оларды жойды; Сирия мен Ирактың әуе күштері де соңынан ерді. Соғыстың бірінші күні Израильдің әуеде басымдығы шешуші болды. Израильдің екі ұшағы Хусейнге қастан жасауға тырысты; біреуі зениттік артиллериямен атып түсірілді, ал екіншісі тікелей патша сарайындағы Хусейннің кеңсесіне оқ атты. Хусейн сол жерде болмады, Амман қаласындағы ЦРУ жетекшісі Джек О'Коннелл израильдіктерге қарсы ескерту жолдады, содан кейін қастан жасау әрекеттері тоқтатылды. Иорданиялықтар соғыс стратегиясын әзірледі, бірақ Мысыр қолбасшысы өзінің стратегиясын Мысырдан алынған бұрмаланған ақпаратқа негізделгенін талап етті. 7 маусымдағы шайқастар Иорданияны Батыс жағалаудан шегінуге мәжбүр етті, ал Иерусалимнің Ескі қаласы мен Рақым күмбезі қоршауда қалғаннан кейін тастап кетілді. Израиль өзінің бақылауын нығайту үшін екі жағалау арасындағы көпірлерді жарылқады. Батыс жағалаудың жоғалтылуы Иордания үшін ауыр соққы болды, ол туризм, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларындағы Иорданияның ЖІӨ-сінің 40% құрады. Шамамен 200 000 палестиналық босқын Иорданияға қашып, Иорданияның демографиялық жағдайын тұрақсыздандырды. Иерусалимнің жоғалтылуы Иордания үшін, әсіресе Иерусалимдегі мұсылмандық және христиандық қасиетті орындарына Хашимит қамқорлығын жүргізген Хусейн үшін өте маңызды болды. Әл-Ақса мешіті – исламдағы үшінші қасиетті орын, Мұхаммедтің көкке көтерілген жері деп есептеледі. 11 маусымға қарай Израиль Батыс жағалауды Иорданиядан, Газаны және Синайды Мысырдан, Голан биіктерін Сириядан басып алып, соғыста жеңіске жетті. Насер мен Хусейн жеңілгендерін мойындап, орташа ұстанымға көшу үшін бірлесіп жұмыс істеуге тырысты. 1967 жылғы 22 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 242-ші қаулыны бірауыздан бекітті, ол Иорданияның сыртқы саясатының маңызды таянышына айналды. Қаулыда территорияны күшпен иемдену айыпталды және Израильді 1967 жылғы соғыста басып алынған аумақтардан шығуға шақырды. Израиль бұл қаулыны қабылдамады. Хусейн 1968 және 1969 жылдары израильдік өкілдермен келіссөздерді қайта бастады, бірақ келіссөздер нәтижесіз аяқталды. Шлаим израильдіктер келіссөздерді тоқтатты және Хусейн Батыс жағалаудың аумақтарынан бас тартудан бас тартты деп мәлімдеді.

On 5 June 1967 the Six Day War began after an Israeli strike wiped out Egypt's Air Force. The Egyptian army commander in Cairo transmitted to General Riad that the Israeli strike had failed, and that Israel's Air Force was almost wiped out. Based on the misleading information from Cairo, Riad ordered the Jordanian army to take offensive positions and attack Israeli targets around Jerusalem. Jordanian Hawker Hunters made sorties but were destroyed by Israel when they went to refuel; Syria's and Iraq's air forces followed. Israel's air superiority on the first day of war proved decisive. Two Israeli jets attempted to assassinate Hussein; one was shot down by anti aircraft artillery, and the other shot directly at Hussein's office in the royal palace. Hussein was not there, the CIA station chief in Amman Jack O'Connell relayed a message threatening the Israelis, and the attempts stopped. The Jordanians had prepared a war strategy, but the Egyptian commander insisted to build his strategy based on the misleading information from Egypt. By 7 June fighting led the Jordanians to withdraw from the West Bank, and Jerusalem's Old City and the Dome of the Rock were abandoned after desperate fighting. Israel blew up the bridges between the two banks to consolidate its control. Jordan suffered a severe setback with the loss of the West Bank, which contributed 40% to Jordan's GDP in the tourism, industrial, and agricultural sectors. Around 200,000 Palestinian refugees fled to Jordan, destabilizing Jordan's demographics. The loss of Jerusalem was critical to Jordan, and specifically for Hussein who held the Hashemite custodianship of Muslim and Christian holy sites in Jerusalem. Al Aqsa mosque is the third holiest site in Islam, believed to be where Muhammad ascended to heaven. By 11 June Israel had decisively won the war by capturing the West Bank from Jordan, Gaza and the Sinai from Egypt, and the Golan Heights from Syria. Nasser and Hussein, recognizing their defeat, sought to work together towards a more moderate stance. On 22 November 1967 the United Nations Security Council unanimously approved resolution 242, which became one of Jordan's foreign policy cornerstones. It denounced acquisition of territory by force and called on Israel to withdraw from territories occupied in the 1967 war. Israel rejected the resolution. Hussein restarted talks with Israeli representatives throughout 1968 and 1969, but the talks went nowhereShlaim claims the Israelis stalled and that Hussein refused to cede any West Bank territory.

Қара қыркүйек

1967 жылы Иордания Батыс жағалаудағы бақылауын жоғалтқаннан кейін, "федаийлер" деп аталатын палестиналық жауынгерлер өздерінің базаларын Иорданияға көшіріп, Израиль мен оның басып алған аумақтарына жасаған шабуылдарын күшейтті. Израильдің Батыс жағалау шекарасының жанындағы Иорданияның Карамэ қаласындағы ҚҰҰ лагеріне жасаған шабуылы толыққанды шайқасқа ұласты. Израиль Иорданияны ҚҰҰ-ны қолдады деп санайтын. PLO басшысы Ясир Арафатты ұстай алмағаннан кейін Израиль әскері кері шегінді немесе ығыстырылды, бірақ Карамэ лагерін қиратты және салыстырмалы түрде көп шығынға ұшырады. 1968 жылғы Карамэ шайқасындағы Иордания мен палестиналықтардың бірлескен жеңісі деп есептелген оқиға араб әлемінде Иорданиядағы палестиналық жауынгерлерге қолдаудың күшеюіне әкелді. Иорданиядағы ҚҰҰ күшейді, ал 1970 жылдың басында федаийлер тобы Хашимит монархиясын құлатуға ашық шақырды. Мемлекет ішіндегі мемлекет ретінде әрекет ете отырып, федаийлер жергілікті заңдар мен ережелерді елемеді, тіпті Хусейн патшаны екі рет өлтіруге тырысты, бұл Иордания армиясымен қақтығысқа әкелді. Хусейн федаийлерді елден қуғысы келді, бірақ оларға шабуыл жасаудан тартынды, өйткені ол оның жаулары палестиналық жауынгерлерді бейбіт азаматтармен теңестіріп, оған қарсы пайдалануын қаламады. ҚҰҰ-ның Иорданиядағы әрекеттері 1970 жылдың 10 қыркүйегінде Доусон даласындағы ұшақтарды ұрлау оқиғасымен аяқталды, онда федаийлер үш азаматтық ұшақты ұрлап, Зарқаға қондырып, шетелдік азаматтарды кепілге алды, кейін ұшақтарды халықаралық баспасөз алдында жарып жіберді. Хусейн мұны соңғы шек деп санап, әскерге әрекет етуге бұйрық берді. 17 қыркүйекте Иордания армиясы Амманда және Ирбидте сияқты ҚҰҰ-ның күшті өкілдігі бар қалаларды қоршап алды және палестиналық босқындар лагерьлерінде бекінген федаийлерге оқ жаудыра бастады. Келесі күні Сириядан келген ҚҰҰ белгілері бар күштер Ирбидке қарай жылжи бастады, оны федаийлер "азат етілген" қала деп жариялады. 22 қыркүйекте сириялықтар Иордания армиясының сириялықтарға ауыр зиян келтірген әуе шабуылынан кейін, сондай-ақ Израиль әуе күштерінің ұшақтары Хусейнге қолдау көрсету мақсатымен сириялық бөлімшелердің үстінен ұшып өткеннен кейін, бірақ ұрысқа қатыспады, кері шегінді. Арафат пен Хусейн арасындағы Египет президенті Насердің делдалдығымен жасалған келісім 27 қыркүйекте шайқасты тоқтатуға әкелді. Насер келесі күні жүрек талмасынан қайтыс болды. 13 қазанда Хусейн Арафатпен федаийлердің болуын реттеу туралы келісімге қол қойды, бірақ Иордания армиясы 1971 жылдың қаңтарында қайтадан шабуыл жасады. Федаийлер Иордания қалаларынан бірінен соң бірі қуылды, содан кейін 17 шілдеде Аджлун маңындағы орманда қоршалып алынғаннан кейін 2000 федаийлер басылып берді, бұл жанжалдың аяқталуын білдірді. Иордания федаийлерге Сирия арқылы Ливанға кетуге рұқсат берді, бұл оқиға 1975 жылы Ливан азамат соғысына әкелді. Сол жылы Қара қыркүйек ұйымы құрылды, атауы осы қақтығыстан алынған. Ұйым 1971 жылы Иордания премьер-министрі Васфи Талдың өлтірілуіне және 1972 жылы Мюнхендегі Израиль спортшыларына жасалған шабуылға жауапкершілікті мойындады. 1972 жылдың 15 наурызында Иордания парламенті алдында сөйлеген сөзінде Хусейн өзінің "Біріккен Араб Корольдігі" жоспарын жариялады. Батыс жағалау мен Иорданияның арасындағы Иорданияның Батыс жағалауды аннексиялау кезінде (1950-1967 жылдар) болған унитарлық мемлекеттен айырмашылығы, бұл жоспар Иордан өзенінің екі жағалауында екі федералдық құрылымды көздеді. Ұсынысқа сәйкес, федерацияның екі ауданы әскери және сыртқы істерден басқа барлық мәселелер бойынша автономиялы болар еді, олар Амман орталық үкіметімен анықталар еді. Алайда жоспарды жүзеге асыру Израиль мен Иордания арасындағы бейбіт келісімге қол жеткізуге байланысты болды. Ақырында, Хусейннің ұсынысы Израиль, ҚҰҰ және бірнеше араб мемлекеттерінің қарсылығынан кейін қабылданбады.

After Jordan lost control of the West Bank in 1967, Palestinian fighters known as "fedayeen", meaning self sacrificers, moved their bases to Jordan and stepped up their attacks on Israel and Israeli occupied territories. One Israeli retaliation on a PLO camp based in Karameh, a Jordanian town along the border with the West Bank, developed into a full scale battle. It is believed that Israel had wanted to punish Jordan for its perceived support for the PLO. After failing to capture Yasser Arafat, the PLO leader, Israeli forces withdrew or were repulsed, but not before destroying the Karameh camp and sustaining relatively high casualties. The perceived joint Jordanian Palestinian victory in the 1968 Battle of Karameh led to an upsurge of support in the Arab World for Palestinian fighters in Jordan. The PLO in Jordan grew in strength, and by the beginning of 1970 the fedayeen groups started to openly call for the overthrow of the Hashemite monarchy. Acting as a state within a state, the fedayeen disregarded local laws and regulations, and even attempted to assassinate King Hussein twice, leading to violent confrontations between them and the Jordanian army. Hussein wanted to oust the fedayeen from the country, but hesitated to strike because he did not want his enemies to use it against him by equating Palestinian fighters with civilians. PLO actions in Jordan culminated in the Dawson's Field hijackings incident on 10 September 1970, in which the fedayeen hijacked three civilian aircraft and forced their landing in Zarqa, taking foreign nationals as hostages, and later bombing the planes in front of the international press. Hussein saw this as the last straw, and ordered the army to move. On 17 September the Jordanian army surrounded cities that had a PLO presence, including Amman and Irbid, and began shelling the fedayeen, who had established themselves in Palestinian refugee camps. The next day, a force from Syria with PLO markings started advancing towards Irbid, which the fedayeen declared a "liberated" city. On 22 September, the Syrians withdrew after the Jordanian army launched an air ground offensive that inflicted heavy Syrian losses, and after Israeli Air Force jets flew over Syrian units in a symbolic show of support of Hussein, but did not engage. An agreement brokered by Egyptian President Nasser between Arafat and Hussein led to an end to the fighting on 27 September. Nasser died the following day of a heart attack. On 13 October Hussein signed an agreement with Arafat to regulate the fedayeen's presence, but the Jordanian army attacked again in January 1971. The fedayeen were driven out of Jordanian cities one by one until 2,000 fedayeen surrendered after being encircled in a forest near Ajloun on 17 July, marking the end of the conflict. Jordan allowed the fedayeen to leave for Lebanon through Syria, an event that led to the Lebanese Civil War in 1975. The Black September Organization was founded the same year, named after the conflict. The organization claimed responsibility for the assassination of Jordanian prime minister Wasfi Tal in 1971, and the highly publicized 1972 Munich massacre against Israeli athletes. In a speech to the Jordanian parliament on 15 March 1972, Hussein announced his "United Arab Kingdom" plan. Unlike the unitary state that had existed between the West Bank and Jordan during Jordan's annexation of the West Bank (1950–1967), this plan envisaged two federal entities on each bank of the Jordan River. According to the proposal, the two districts of the federation would be autonomous, excluding the military and the foreign and security affairs that would be determined by an Amman central government. But the implementation of the plan was to be conditional upon achieving a peace agreement between Israel and Jordan. Ultimately, Hussein's proposal was ruled out after it was vehemently rejected by Israel, the PLO, and several Arab states.

Йом-Киппур соғысы

1967 жылғы соғыстан кейін Гуннар Джарринг БҰҰ-ның Таяу Шығыстағы бейбіт процесіне арнайы елшісі болып тағайындалды, ол Джарринг миссиясын басқарды. Бұл жағдай араб елдері мен Израиль арасындағы жаңа соғысқа қауіптің артуына әкелді. Иорданияның дайындықсыз тағы бір соғысқа тартылуы мүмкін деген алаңдаушылықпен Хусейн 1972 жылдың желтоқсанында Зейд Әл-Рифаиді Мысыр президенті Анвар Садатқа сауал жолдады. Садат Әл-Рифаиге Синайда шектеулі әскери операция жоспарлап отырғанын, бұл саяси маневр жасауға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Содан кейін Садат 1973 жылдың 10 қыркүйегінде Әл-Рифаи мен Хусейнды өзімен және Сирия президенті Хафез Әл-Асадпен кездесуге шақырды. Саммит Иордания, Мысыр және Сирия арасындағы қарым-қатынасты жаңартты. Садат Әсад пен Хусейнге әскери қимылдар жасау ниеті туралы хабарлады. Хусейн Садаттың "фидаийін" Иорданияға қайтаруға рұқсат беру туралы өтінішін қабылдамады, бірақ әскери операция болған жағдайда Иордания әскерлері Голан биіктіктеріндегі сириялықтарға көмектесу үшін шектеулі қорғаныс міндетін атқаратынына келісті. Мысыр мен Сирия 1973 жылдың 6 қазанында Хусейннің білмеуімен Синай мен Голан биіктіктерінде Израильге қарсы Йом Кипур соғысын бастарды. 10 қыркүйектен 6 қазанға дейін Хусейн 25 қыркүйекте Тель-Авивте Израиль премьер-министрі Голда Меирмен құпия кездесті. Кездесу туралы ақпараттың жария болуы Араб әлемінде Хусейннің арабтардың ниеттері туралы Меирге хабар бергені туралы әңгімелерге әкелді. Хусейн Меирмен екеуінің де білетін мәселені ғана талқылады, яғни сириялық армияның дайындық күйінде екенін. 13 қазанда Иордания соғысқа қосылып, 40-шы бригаданы Голан биіктіктеріндегі сириялықтарға көмектесу үшін жіберді. Кейбір бақылаушылар бұл бригаданың 1970 жылғы "Қара қыркүйек" кезінде Сирияның басып кіруіне қарсы тұру үшін жіберілген бригада екенін ирониялық тұрғысынан қарастырады. Израильмен бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталды, себебі Иордания Израильдің Батыс жағалаудан толықтай шығуына ұмтылды, ал Израиль Иордания басқаруымен аймаққа бақылауды сақтап қалуды қалады. 1974 жылдың 26 қазанында Мароккода өткен Араб лигасының саммитінде Хусейнге жасалған ФАТХ ұйымының қастандық жоспары Марокко билігі тарапынан анықталды. Бұл оқиға Хусейнды саммитке қатысудан тоқтатып қоймады, бірақ соңында Иордания барлық араб елдерімен бірге Палестина Азаттық Ұйымын (ПАҰ) "палестиналық халықтың жалғыз өкілі" деп мойындауға мәжбүр болды, бұл Хусейн үшін дипломатиялық жеңіліс болды. Иорданияның Кемп-Дэвид келісімдеріне қатысудан бас тартуынан кейін АҚШ-пен қарым-қатынасы нашарлады. Бұл келісімдер Мысыр мен Израиль арасындағы бейбіт келісімді құрады және Израильдің Синайдан шығуына жол ашты. 1978 жылы Хусейн 1958 жылдан бері алғаш рет Бағдадқа сапар шекті, онда ол ирак саясаткері Саддам Хусейнмен кездесті. 1979 жылы Саддам Ирак президенті болғаннан кейін Хусейн 1980 жылдан 1988 жылға дейін созылған Саддамның Иран-Ирак соғысын қолдады. Саддам Иорданияға жеңілдетілген бағада мұнай жеткізгенде, ал Иордания Иракқа экспорт үшін Акаба портын пайдалануға рұқсат бергенде қарым-қатынас жақсарды.

After the 1967 war, Gunnar Jarring was appointed by the UN as a special envoy for the Middle East peace process, leading the Jarring Mission. The stalemate led to renewed fears of another war between Arab countries and Israel. Worried that Jordan would be dragged into another war unprepared, Hussein sent Zaid Al Rifai to Egyptian president Anwar Sadat in December 1972 to inquire. Sadat informed Al Rifai that he had been planning a limited incursion in the Sinai that would allow some political manoeuvring. Sadat then invited Al Rifai and Hussein to a summit on 10 September 1973 with him and Hafez Al Assad, who had become president of Syria. The summit ended with a restoration of ties between Jordan, Egypt, and Syria. Sadat disclosed to Assad and Hussein his intention to initiate military action. Hussein refused Sadat's request to allow the fedayeen's return to Jordan but agreed that in case of a military operation, Jordanian troops would play a limited defensive role in assisting the Syrians in the Golan Heights. Egypt and Syria launched the Yom Kippur War against Israel in the Sinai and in the Golan Heights on 6 October 1973 without Hussein's knowledge. Between 10 September and 6 October, Hussein secretly met with Israeli prime minister Golda Meir in Tel Aviv on 25 September. Israeli leaks of the meeting led to rumors in the Arab World that Hussein had tipped off Meir about Arab intentions. Hussein only discussed with Meir what both already knew, that the Syrian army was on alert. On 13 October Jordan joined the war and sent the 40thbrigade to assist the Syrians in the Golan Heights. Some see it as ironic that it was the same brigade that had been sent to deter the Syrian invasion during Black September in 1970. Subsequent peace talks with Israel collapsed; while Jordan wanted a complete Israeli withdrawal from the West Bank, Israel preferred to retain control but with Jordanian administration. In the 1974 Arab League summit held in Morocco on 26 October, a Fatah plot to assassinate Hussein upon his arrival was uncovered by the Moroccan authorities. The plot did not deter Hussein from joining the summit, but at the end Jordan had to join all the Arab countries in recognizing the PLO as "the sole representative of the Palestinian people," a diplomatic defeat for Hussein. The relationship between Jordan and the United States deteriorated when Jordan refused to join the Camp David Accords. The Accords formed the peace treaty between Egypt and Israel, and allowed the withdrawal of Israel from the Sinai. In 1978 Hussein went to Baghdad for the first time since 1958; there, he met Iraqi politician Saddam Hussein. When Saddam became president of Iraq in 1979, Hussein supported Saddam's Iran–Iraq War that stretched from 1980 to 1988. The relationship grew as Saddam provided Jordan with subsidized oil, and Jordan allowed Iraq to use the Port of Aqaba for its exports.

Бейбітшілік бастамаларына қатысу

1970 жылдан кейін Палестина Азаттық Ұйымы (ПАҰ) Иорданиядан Ливанға көшкеннен бастап, Ливанның оңтүстігінде ПАҰ мен Израиль арасында бірнеше шабуылдар мен қарсы шабуылдар болып өтті. 1978 жылы Ливанға екі ірі ізраилдік әскери операциясы жүргізілді, ал екіншісі 1982 жылы болды. Соңғы қақтығыс Хусейнге алаңдаушылық тудырды, себебі Израиль қорғаныс күштері (ИҚК) Бейрутты қоршауға алды. ПАҰ Ливаннан қуылмалы болды, ал Израильдің қорғаныс министрі Ариэль Шарон оларды монархия құлатылатын және Иордания «палестиналықтардың балама отаны» ретінде танылатын Иорданияға көшіруді ұсынды. Шарон: «Менің бір ғана сөзім патша Хусейнге жиынып, кететін уақыты келгенін түсіндіруге жетеді», – деп мақтанды. Бірақ Арафат Шаронның ұсынысын қабылдамады, ал «федаийн» американдық күзету астында Тунисқа жеткізілді. 1983 жылы американдық президент Рональд Рейган 1972 жылғы Хусейннің федерациялық жоспарына ұқсас «Рейган жоспары» деп аталған бейбітшілік жоспарын ұсынды. Хусейн мен Арафат 1 сәуірде жоспарға келісті, бірақ ПАҰ-ның атқару комитеті оны қабылдамады. Бір жарым жылдан кейін Хусейннің бейбіт процесті қайта жандандыруға жасаған тырысы Иордания мен ПАҰ арасындағы келісімге қол қоюмен аяқталды. Бұл келісім Израиль-Палестина қақтығысын бейбіт жолмен шешуге бағытталған және ПАҰ үшін бесiншi рет болған, сондай-ақ Иорданияның дипломатиялық жеңісі болды. Израиль бұл келісімге қарсы болды және АҚШ пен Кеңес Одағынан халықаралық қолдау алмады. Шамамен сол кезде Хусейн 19 шілдеде Ұлыбританияда Израильдің премьер-министрі Шимон Переспен кездесті. Перес келісімге келісті, бірақ кейін оның үкіметінің көп бөлігі ПАҰ-ның қатысуына байланысты оған қарсы шықты. ПАҰ мен Иордания арасындағы келесі келіссөздер ПАҰ жеңілдіктер жасаудан бас тартқаннан кейін сәтсіз аяқталды. Хусейн сөйлеген сөзінде: «Екі ұзақ әрекеттен кейін мен және Иордания үкіметі олардың сөздері міндеттемелеріне, сенімділігіне және тұрақтылығына сай келгенге дейін ПАҰ жетекшілігімен саяси үйлестіруді жалғастыра алмайтынымызды хабарлаймыз», – деді. Иордания ПАҰ-ға қарсы шаралар қолданып, Израильдің қорғаныс министрі Ицхак Рабиннің құпия кездесуде Хусейннен сұрауымен Амман қаласындағы олардың кеңселерін жапты. Иордания Батыс жағалаудағы тұрғындар арасында беделін арттыру мақсатында, ПАҰ есебінен бес жылдық даму жоспарын жариялады. Сол уақытта Хусейн Израильдің Иранға американдық қару-жарақ сатқаны туралы естігеннен кейін алаңдады, себебі бұл Ирак пен Иранның, ПАҰ-ны қолдаған екі жақтың арасындағы қақтығысты ұзартуы мүмкін еді. Хусейн мен Саддам арасындағы қарым-қатынас өте тығыз болды. Хусейн 1980 мен 1990 жылдар аралығында 61 рет Бағдатқа барды, ал Саддам Хусейннен АҚШ және Ұлыбритания сияқты бірнеше елдерге хабар жеткізу үшін пайдаланды. 1982 жылдың маусым айында Иранның жеңісі жақын болған кезде Хусейн Саддамға АҚШ берген құпия фотосуреттерді жеке өзі жеткізді. Қарсылығында Саддам Иорданияның Иракқа экспорттауын ынталандырды, бұл Иорданияның барлық экспортының төрттен бірін құрады және 1989 жылы 212,3 миллион долларға бағаланды. Ирактың көмегі Иорданияның қаржысын жақсартты. Хусейн Перс шығанағы елдерінен көмек сұрауды ұят деп санады. 1986 жылдың сәуір айында Хусейн Ирак пен Сирияның екі Баас режимі арасындағы араздықты жазып түзеуге тырысты. Хафез әл-Асад пен Саддам Хусейннің кездесуі Иорданияның шығыс шөліндегі әл-Жафр әуе базасында өтті. Талқылаулар бір күнге созылды, бірақ ешқандай прогресс болмады. Саддам Иракқа қарсы Иранды қолдағандығы үшін әл-Асадқа ашуланды, ал әл-Асад Ирак пен Сирия арасындағы одақ құруды талап етті, бірақ Саддам оған келіспеді. 1987 жылдың 11 сәуірінде Ицхак Шамир Израильдің премьер-министрі болғаннан кейін Хусейн Лондонда Шамирдің сыртқы істер министрі Переспен тікелей келіссөздер жүргізді. Хусейн мен Перес халықаралық бейбітшілік конференциясын өткізу туралы келісімге келгеннен кейін Шамир мен оның кабинетіндегі министрлердің көп бөлігі бұл ұсынысты қабылдамады. 1987 жылдың 8 қарашасында Иорданияда Араб лигасының саммиті өтті. Хусейн бәсекелес араб топтарымен жақсы қарым-қатынаста болды және ол татуластырушы рөл атқарды. Ол Иранға қарсы Иракты қолдау үшін арабтарды жұмылдыруға, сондай-ақ Иорданияның бейбітшілік күш-жігеріне көмектесті және 1979 жылы Израильмен жеке бейбітшілік шартына қол қойғаннан кейін басталған Мысырға қарсы араб бойкотын тоқтатуға көмектесті. Хусейн бұл саммитті өміріндегі ең жақсы сәттердің бірі деп сипаттады.

When the PLO moved to Lebanon from Jordan after 1970, repeated attacks and counter attacks occurred in southern Lebanon between the PLO and Israel. Two major Israeli incursions into Lebanon occurred in 1978, and the other in 1982, the latter conflict troubled Hussein as the IDF had laid siege to Beirut. The PLO was to be expelled from Lebanon, and Ariel Sharon, the Israeli Defense minister, suggested they be moved to Jordan where the monarchy would be toppled and Jordan would serve as an "alternative Palestinian homeland." Sharon boasted: "One speech by me will make King Hussein realize that the time has come to pack his bags." However, Arafat rejected Sharon's suggestion, and the fedayeen were transported to Tunisia under American cover. In 1983 American president Ronald Reagan suggested a peace plan that became known as the Reagan plan, similar to Hussein's 1972 federation plan. Hussein and Arafat both agreed to the plan on 1 April, but the PLO's executive office rejected it. A year and a half later, a renewed effort by Hussein to jump start the peace process culminated in the establishment of a Jordan–PLO accord that sought a peaceful resolution to the Israeli Palestinian conflict, an unprecedented milestone for the PLO and a Jordanian diplomatic victory. The accord was opposed by Israel and garnered no international support from either the United States or the Soviet Union. Around the same time, Hussein met Israel prime minister Shimon Peres on 19 July 1985 in the United Kingdom, where Peres assented to the accord, but later the rest of his government opposed it due to the PLO's involvement. Subsequent talks between the PLO and Jordan collapsed after the PLO refused to make concessions; in a speech Hussein announced that "after two long attempts, I and the government of Jordan hereby announce that we are unable to continue to coordinate politically with the PLO leadership until such time as their word becomes their bond, characterized by commitment, credibility and constancy." Jordan started a crackdown on the PLO by closing their offices in Amman after the Israeli minister of defense, Yitzhak Rabin, requested it from Hussein in a secret meeting. Jordan announced a $1.3billion five year development plan for the West Bank, in a bid to enhance its image in the West Bank residents at the expense of the PLO. Around the same time, Hussein became troubled after he heard that Israel had been selling American weapons to Iran, thereby lengthening the conflict between Iraq and Iran, both supporters of the PLO. The relationship between Hussein and Saddam became very closeHussein visited Baghdad 61 times between 1980 and 1990, and Saddam used Hussein to relay messages to several countries, including the US and Britain. In June 1982, after Iran's victory seemed imminent, Hussein personally carried to Saddam sensitive photographic intelligence forwarded to him by the US. In return, Saddam provided incentives for Jordanian exports to Iraq, which accounted for a quarter of all Jordan's exports, valued at $212.3million in 1989. Iraqi aid helped Jordan's finances; Hussein had felt it humiliating to keep asking Gulf countries for assistance. Hussein made a little known attempt to heal the rift between the two Ba'ath regimes of Iraq and Syria in April 1986. The meeting between Hafez Al Assad and Saddam Hussein occurred at an airbase in Al Jafr in the eastern Jordanian desert. The talks lasted for a day, after which no progress was made. Saddam was angry at Al Assad for supporting Iran against an Arab country, Iraq, and Al Assad was adamant about establishing a union between Iraq and Syria, which Saddam rejected. On 11 April 1987, after Yitzhak Shamir became prime minister of Israel, Hussein engaged in direct talks with Shamir's foreign minister, Peres, in London. After reaching an agreement between Hussein and Peres on establishing an international peace conference, Shamir and the rest of the ministers in his cabinet rejected the proposal. On 8 November 1987 Jordan hosted an Arab League summit; Hussein enjoyed good relations with rival Arab blocs, and he acted as conciliatory intermediate. He helped mobilize Arab support for Iraq against Iran, and for Jordan's peace efforts, and helped to end the decade long Arab boycott of Egypta boycott that began after it unilaterally signed a peace treaty with Israel in 1979. Hussein described the summit as one of the best moments in his life.

Батыс жағалаудан шығу

1987 жылғы 9 желтоқсанда израильдік жүк көлігінің жүргізушісі Газадағы босқындар лагерінде төрт палестиналықты қағып, Батыс жағалаудағы зорлық-зомбылыққа толы наразылықтарға әкеп соққан тәртіпсіздікке себеп болды. Палестинаның Израиль оккупациясына қарсы тәуелсіздік алу үшін бастаған көтерілісі, көтерілісті ұйымдастырған Палестина Азаттық Ұйымына (ПАҰ) қолдаудың күшеюіне айналып, нәтижесінде Иорданияның Батыс жағалаудағы ықпалы азайды. Израильдің Иорданияны «палестиналықтардың балама отаны» ретінде қарастыру ұсынысын қайта жандандыру қаупінен кейін Иорданияның Батыс жағалаудағы саясатын қайта қарастыру қажет болды. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж П. Шулц «Шулц бастамасы» деп аталған бейбіт процесті іске қосты. Ол ПАҰ емес, Иорданияны палестиналықтардың өкілі ретінде қарастырды; алайда, Шулц Хұсейнге жоспар туралы хабарлағаннан кейін, ол өз ұстанымын өзгертті және бұл мәселені ПАҰ-ның шешуіне қатысты екенін мәлімдеді. Интифаданың ұйымдастырушылары – 1988 жылғы 11 наурызда 10-шы коммюникесін жариялаған Көтерілістің Біріккен Ұлттық Жетекшілігі болды. Ол өзінің жақтастарына «[Израиль] оккупациялық армиясына, қоныс аударушыларға және Иордания режимінің қызметкерлеріне қарсы күрес күштерін күшейтуге» шақырды. Батыс жағалаудағы палестиналықтардың Иордания мемлекетінен алшақтауы Иордания саясатын қайта қарау қажеттігін көрсетті, ал иорданиялық ұлтшылдар Иорданияның палестиналықтарсыз және Батыс жағалаусыз жақсы болатынын айта бастады. Хұсейннің саяси кеңесшісі, палестиналық тегі бар Әднан Әбу Удей, премьер-министр Зейд әл-Рифаи, армия штабының бастығы Зейд ибн Шәкер, Корольдік сарай басшысы Марван Касим және хабарласып бақылайтын басқарма директоры Тарик Алаэддин патшаға Батыс жағалаудан кету жоспарларын дайындауға көмектесті. 1988 жылғы 1 шілдеде Иорданияның оккупацияланған аумақтар істері министрлігі таратылды, оның функцияларын Палестина істері департаменті қабылдады. 28 шілдеде Иордания Батыс жағалауды дамыту жоспарын тоқтатты. Екі күннен кейін патша жарлығымен Өкілдер палатасы таратылды, осылайша Батыс жағалаудан сайланған депутаттар парламенттегі өкілдігінен айырылды. 1 тамызда телеарнада сөйлеген сөзінде Хұсейн «Иорданияның Батыс жағалаумен құқықтық және әкімшілік байланыстарын үзіп тастағанын» жариялады, бұл Батыс жағалаудағы егемендік құқықтарынан бас тартуды білдірді. Бұл қадам Батыс жағалаудағы палестиналықтардың иорданиялық азаматтығын жойды (олар Иордания 1950 жылы аумақты аннексиялағаннан бері алған), бірақ Иорданияда тұратын палестиналықтарға қатысты емес. Дегенмен, Иерусалимдегі мұсылмандық және христиандық қасиетті орындарға хашимиттердің қамқорлығы сақталды. Израильдік саясаткерлер бұл қадамды палестиналықтардың Хұсейнге қолдау көрсетуі үшін жасалған саяси маневр деп ойлап, таң қалды, бірақ кейін Хұсейн Батыс жағалаудағы жақтастарынан одан бас тартуды талап ететін петициялар жазудан бас тартуды сұрағаннан кейін, бұл Иордания саясатындағы өзгерісті білдіретінін түсінді. 1988 жылғы қарашада өткен кездесуде ПАҰ Біріккен Ұлттар Ұйымының барлық қаулыларын қабылдады және Израильді тануға келісті.

On 9 December 1987 an Israeli truck driver ran over four Palestinians in a Gaza refugee camp, sparking unrest that spread to violent demonstrations in the West Bank. What began as an uprising to achieve Palestinian independence against the Israeli occupation turned into an upsurge of support for the PLO, which had orchestrated the uprising, and consequently diminished Jordanian influence in the West Bank. Jordanian policy on the West Bank had to be reconsidered following renewed fears that Israel would revive its proposal for Jordan to become an "alternative Palestinian homeland." US Secretary of State George P. Shultz set up a peace process that became known as the Schulz Initiative. It called for Jordan rather than the PLO to represent the Palestinians; however, when Schultz contacted Hussein about the plan, he reversed his position and told him it was a matter for the PLO to decide. The orchestrators of the Intifada were the Unified National Leadership of the Uprising, which issued its 10th communiqué on 11 March 1988, urging its followers to "intensify the mass pressure against the [Israel] occupation army and the settlers and against collaborators and personnel of the Jordanian regime." West Bank Palestinians deviation from the Jordanian state highlighted the need for a revision in Jordan's policy, and Jordanian nationalists began to argue that Jordan would be better off without the Palestinians and without the West Bank. Adnan Abu Oudeh, a Palestinian descendant who was Hussein's political advisor, Prime Minister Zaid Al Rifai, army chief of staff Zaid ibn Shaker, Royal Court chief Marwan Kasim, and mukhabarat director Tariq Alaeddin, helped the King prepare West Bank disengagement plans. The Jordanian Ministry of Occupied Territories Affairs was abolished on 1 July 1988, its responsibilities taken over by the Palestinian Affairs Department. On 28 July Jordan terminated the West Bank development plan. Two days later a royal decree dissolved the House of Representatives, thereby removing West Bank representation in the Parliament. In a televised speech on 1 August, Hussein announced the "severing of Jordan's legal and administrative ties with the West Bank," essentially surrendering claims of sovereignty over the West Bank. The move revoked the Jordanian citizenship of Palestinians in the West Bank (who had obtained it since Jordan annexed the territory in 1950), but not that of Palestinians residing in Jordan. Nevertheless, the Hashemite custodianship over the Muslim and Christian holy sites in Jerusalem was retained. Israeli politicians were stunned, thinking it was a political manoeuvre so that the Palestinians could show support for Hussein, but later realized that it represented a shift in Jordan's policy after Hussein asked his West Bank supporters not to issue petitions demanding that he relent. In a meeting in November 1988 the PLO accepted all United Nations resolutions and agreed to recognize Israel.

1989 жылғы тәртіпсіздіктер

Иорданияның Батыс жағалаудан қол үзгені Иордания экономикасының өсу қарқынын баяулатты. Соның салдарынан алты наразы қаза тауып, 42-сі жарақат алды, екі полицей қаза тауып, 47-сі жарақаттанды. Наразылықтардың себебі қиын экономикалық жағдай болғанымен, халықтың талаптары саяси сипатқа ие болды. Наразылар Зейд әл-Рифаи үкіметін кең таралған жемқорлыққа бапты деп айыптады және 1957 жылдан бері сақталған әскери жағдайды жоюды, парламент сайлауын жаңадан бастауды талап етті. Ұлттық харта 1991 жылы парламентте қабылданып, бекітілді. 1996 жылғы 29 мамырда өткен Израильдің жалпы сайлауында Нетаньяху премьер-министр болып тағайындалды.

Израильмен арадағы шиеленістер

Хусейннің Нетаньяхуды қолдауы көп ұзамай кері әсер етті. Израильдің 1996 жылғы Қанадағы қырғын кезінде Ливанның оңтүстігінде, Ликуд үкіметінің Шығыс Иерусалимде елді мекендер салу туралы шешімі және ғибадатхана тауының айналасында Израильдің туннель қазуынан кейін палестиналық және израильдік полиция арасындағы қақтығыстар болған оқиғалар Араб әлемінде Нетаньяхуға қарсы сын тудырды. 1997 жылдың 9 наурызында Хусейн Нетаньяхуға үш беттік хат жолдап, көңілінің қалғанын білдірді. Патша Нетаньяхуды қатаң сынады, хаттың алғашқы сөйлемінде: "Израиль үкіметінің басшылығымен бастаған трагедиялық әрекеттердің жинақталуынан шынайы және терең қайғыға батам, бұл менің өмірімнің ең құнды мақсаты – бейбітшілік, көз алдынан жоқ болатын алыс бір арман сияқты көрінеді". Төрт күннен кейін, 13 наурызда, Иорданияның солтүстігіндегі Бейбітшілік аралының жанындағы Иордания мен Израиль арасындағы шекарада қарауылдаған иордандық әскер, жеті израильдік мектеп оқушысын өлтіріп, алтысын жарақаттады. Испанияда ресми сапарда болған король дереу елге оралды. Ол Израильдің Бейт-Шемеш қаласына барып, қаза тапқан израильдік балалардың отбасыларына көңіл айтты. Ол отбасылардың алдында тізе бүгіп, оларға оқиғаның "баршамыз үшін ұятты қылмыс" екенін айтты. "Мен өзімнің баламды жоғалтқаным сияқтымын. Егер өмірдің мәні болса, ол – біздің буын сияқты азап шекпеу үшін барлық балалардың қамын жасау болар еді". Оның бұл әрекеті Израильде жылы қабылданып, Хусейн қаза тапқан отбасыларға 1 миллион доллар көлемінде өтемақы төледі. Әскердің психикалық тұрақсыз екені анықталды және ол 20 жылға түрмеге кесілді, оның барлық мерзімін өтеді. Газа мен Батыс жағалауда израильдік күштер мен палестиналық топтар арасында қақтығыстар болды. Хусейннің әйелі, королева Нур, кейін күйеуінің ұйықтамағанын мәлімдеді: "Оның өмір бойы атқарылған барлық ісі, сенім мен құрметке негізделген әр қарым-қатынасы, Иорданияның балалары үшін армандаған бейбітшілік пен өркендеудің әр арманы қасіретке айналды. Мен Хусейннің одан артық қаншалықты шыдай алатынын білмедім". 1997 жылдың 27 қыркүйегінде Моссадтың сегіз адамы жалған канадалық паспорттарды пайдаланып Иорданияға кірді және палестиналық ХАМАС тобының басшысы, иордандық азамат Халед Машальды өлтіруге тырысты. Хусейн, ХАМАС Иерусалимге екі шабуыл жасағаннан кейін, үш күн бұрын ХАМАС пен Израиль арасындағы 30 жылдық бітімге дайындалып жатқан еді. Моссадтың екі адамы Машальды кеңсесіне ертіп барып, құлағына у укол салды, бірақ оларды Машальдің күзетшісі ұстады. Екі агентті Иордания полициясы ұстады, ал қалған алты агентті Израиль елшілігінде жасырды. Ашуға буған Хусейн жағдайды түсіндіруге тырысқан израильдік делегатпен кездесті; Патша оқиға туралы сөйлеген сөзінде біреудің "өзіне түкіргенін" сезінгенін айтты. Иордания билігі Нетаньяхудан Машальдің өмірін сақтап қалу үшін антидот беруді сұрады, бірақ Нетаньяху бұдан бас тартты. Содан кейін Иордания Израиль елшілігін шабуылдап, Моссад командасының қалған бөлігін тұтқындаумен қорқытты, бірақ Израиль бұл Женева конвенциясына қайшы келеді деп мәлімдеді. Иордания Женева конвенциясы "террористерге қолданылмайды" деп жауап берді және операцияны Хусейннің ұлы Абдулла басқарды. Хусейн АҚШ президенті Клинтонға телефон соғып, оның араласуын сұрады, Израиль антидот бермесе келісімді жоюмен қорқытты. Кейін Клинтон Израильдің антидоттың атын жариялауға келісімін алып, Нетаньяху туралы: "Бұл адаммен сөйлесу мүмкін емес!" деп шағымданады. Халед Машаль жазылып кетті, бірақ Иорданияның Израильмен қарым-қатынасы нашарлап, Израильдің Хусейнмен байланыс орнату туралы өтініші қабылданбады. Иордания Моссад қызметкерлерін Израиль 23 иордандық пен 50 палестиналық тұтқынды, соның ішінде шейх Ахмет Ясинді босатуға келіскеннен кейін босатты. Иорданияда Израильмен жасалған бейбіт келісімге қарсылық күшейе түсуі Хусейнді сөз бостандығына шектеулер қоюға итермеледі. Бірнеше диссидент, соның ішінде танымал исламшы Лаит Шубейлат түрмеге жабылды. Түрмеге қамалғаннан бірнеше ай өткен соң, патша өзінің ең қатал сыншысы Шубейлатты Суака түрмесінен үйіне дейін жеткізді. Алайда, бұл қуғын-сүргін Иорданиядағы оппозициялық топтарды 1997 жылғы парламент сайлауына бойкот жариялауға итермеледі. 1998 жылы Иордания Саддамның жаппай қырып-жоятын қарулары бар деген сылтаумен, Иордания аумағы арқылы Иракқа шабуыл жасау туралы Нетаньяхудың құпия өтінішін қабылдамады.

Hussein's support for Netanyahu soon backfired. Israel's actions during the 1996 Qana massacre in Southern Lebanon, the Likud government's decision to build settlements in East Jerusalem, and the events at the Temple Mount where clashes between Palestinian and Israeli police ensued after Israeli tunnel diggings around the Mount, generated an uproar of criticism for Netanyahu in the Arab World. On 9 March 1997 Hussein sent Netanyahu a three page letter expressing his disappointment. The King lambasted Netanyahu, with the letter's opening sentence stating: "My distress is genuine and deep over the accumulating tragic actions which you have initiated at the head of the Government of Israel, making peace – the worthiest objective of my life – appear more and more like a distant elusive mirage." Four days later, on 13 March, a Jordanian soldier patrolling the borders between Jordan and Israel in the north near the Island of Peace, killed seven Israeli schoolgirls and wounded six others. The King, who was on an official visit to Spain, returned home immediately. He travelled to the Israeli town of Beit Shemesh to offer his condolences to the grieving families of the Israeli children killed. He went on his knees in front of the families, telling them that the incident was "a crime that is a shame for all of us. I feel as if I have lost a child of my own. If there is any purpose in life it will be to make sure that all the children no longer suffer the way our generation did." His gesture was received very warmly in Israel, and Hussein sent the families $1million in total as compensation for the loss of life. The soldier was determined to be mentally unstable by a Jordanian military tribunal and was sentenced to 20years in prison, which he served entirely. Clashes between Israeli forces and Palestinian groups in Gaza and the West Bank surfaced. Hussein's wife, Queen Noor, later claimed her husband was having trouble sleeping: "Everything he had worked for all his life, every relationship he had painstakingly built on trust and respect, every dream of peace and prosperity he had had for Jordan's children, was turning into a nightmare. I really did not know how much more Hussein could take." On 27 September 1997 eight Mossad agents entered Jordan using fake Canadian passports and attempted to assassinate Jordanian citizen Khaled Mashal, head of the Palestinian group Hamas. Hussein was preparing for a 30 year Hamas Israel truce three days prior to the attempt, after Hamas had launched two attacks in Jerusalem. Two Mossad agents followed Mashal to his office and injected poison into his ears, but they were caught by Mashal's bodyguard. The two agents were then held by the Jordanian police, while the six other agents hid in the Israeli embassy. Furious, Hussein met with an Israeli delegate who attempted to explain the situation; the King said in a speech about the incident that he felt that somebody "had spat in his face." Jordanian authorities requested Netanyahu to provide an antidote to save Mashal's life, but Netanyahu refused to do so. Jordan then threatened to storm the Israeli embassy and capture the rest of the Mossad team, but Israel argued that it would be against the Geneva Conventions. Jordan replied that the Geneva Conventions "do not apply to terrorists," and a special operations team headed by Hussein's son Abdullah was put in charge of the operation. Hussein called American President Clinton and requested his intervention, threatening to annul the treaty if Israel did not provide the antidote. Clinton later managed to get Israel's approval to reveal the name of the antidote, and complained about Netanyahu: "This man is impossible!" Khaled Mashal recovered, but Jordan's relations with Israel deteriorated and Israeli requests to contact Hussein were rebuffed. The Mossad operatives were released by Jordan after Israel agreed to release 23 Jordanian and 50 Palestinian prisoners including Sheikh Ahmed Yassin. Mounting opposition in Jordan to the peace treaty with Israel led Hussein to put greater restrictions on freedom of speech. Several dissidents were imprisoned including Laith Shubeilat, a prominent Islamist. A few months into his imprisonment, the King personally gave Shubeilat, his fiercest critic, a ride home from the Swaqa prison. However, the crackdown led the opposition groups in Jordan to boycott the 1997 parliamentary elections. In 1998 Jordan refused a secret request from Netanyahu to attack Iraq using Jordanian airspace after claiming Saddam held weapons of mass destruction.

Ауру, қайтыс болу және жерлеу

1998 жылдың мамыр айында темекіге тәуелді Хусейн Мейо клиникасына түсті, бірақ дәрігерлер оның ауруын анықтай алмады. Хусейн қатты қызуға шалдыққаннан кейін шілдеде клиникаға қайта келді, сосын дәрігерлер оған Ходжкин емес лимфома диагнозы қойды. 1998 жыл Иордания үшін қиын болды: ЖІӨ өсімі айтарлықтай баяулады және халық санының өсу қарқынына ілесе алмады. Басқа оқиғалардың ішінде елдің сумен жабдықталуын ластауға қатысты үкіметтік дау болды. Бас барлау директоры (мухабарат) Самих Батихи Хусейн Мейо клиникасында жатқанда оны жағдайы туралы хабардар ету үшін кездесті. Батихи патшаның бауыры Хасанды беделсіз етіп көрсетті және Хусейннің үлкен ұлы Абдулланың мұрагері болуын жиі қолдады. Абдулла сол кезде 36 жаста болды және әскердің үлкен қолдауына ие болды. Ол 1962 жылы туған кезде мұрагер ханзада болған, бірақ Хусейн 1965 жылы саяси белгісіздікке байланысты осы атақты бауыры Хасанға берді. Хусейн патшалық тағына отыру ретін төрт рет өзгертті: «Бауыры Мұхаммедтен оның кішкентай ұлы Абдуллаға, екінші бауыры Хасанға және қайтадан оның есейген ұлы Абдуллаға». 1999 жылдың қаңтар айында Иорданияға қайтып келген Хусейн Лондонға тоқтады. Дәрігерлер оған бірнеше апта Англияда демалып, күш жинауға кеңес берді, өйткені ол әлі де саяхаттауға тым осал болды. Елден алты айлық ем-домнан кейін Иорданияға келген соң, ол «толыққанды жазылғанын» мәлімдеді. Хасан телеарнада патшаның шешімін қабылдап, немере інісі Абдулланы мұрагер ханзада еткенімен құттықтады. 25 қаңтарда, Абдулланы мұрагер ханзада деп жариялағаннан кейін бір күн өткен соң, Хусейн лимфоманың қайталану белгілерін сезінгеннен кейін АҚШ-қа қайтып оралды. 2 ақпанда патшаға сүйек миын ауыстыру жасалды, бірақ ол сәтті болмады. Содан кейін Хусейннің ішкі органдары істен шығып, жағдайы ауыр екені хабарланды. 7 ақпан күні сағат 11:43-те Хусейн қайтыс болды. БҰҰ Бас Ассамблеясы сол күні «Иордания королінің естелігіне құрмет көрсету» тақырыбында төтенше арнайы сессия өткізді. Патшаның жерлеу рәсімі Рагдан сарайында өтті. Бұл 1995 жылдан бергі шетелдік басшылардың ең көп жиналған жерлеу рәсімі болды және Сирия президенті Хафез әл-Ассадтың Израиль мемлекет қайраткерлерімен бір бөлмеде болуы алғашқы рет болды. Хусейннің орнын үлкен ұлы Абдулла II бағындырды. Хусейннің өмірбаяуын жазған Әви Шлаим оның бабасы патша Абдулла I-нің Иерусалимде өлтірілуін оның өміріндегі ең маңызды оқиға деп санайды, өйткені ол 15 жасында осы оқиғаның куәсі болған. Екі жылдан кейін 17 жасар оқушы патша болды. Хусейн жас патшалыққа тақ отырды, оның көршілері оның заңдылығына күмән келтірді, сонымен қатар Иордания бақылауындағы Батыс жағалау да болды. Ол кішкентай кезінен бастап ауыр жауапкершілікті мойындады. Корольдікте табиғи ресурстар аз болды және көптеген палестиналық босқындар тұрды. Ол өзінің шектеулі әлеуетіне қарамастан, еліне әлемдік деңгейде айтарлықтай саяси бедел қосты. 1980 жылы Израильдің барлау қызметінің баяндамасында Хусейн «екі жағынан да өртеніп жатқан көпірдің үстінде тұрған, астында крокодилдер бар адам» деп сипатталған. Хусейн араб-израиль қақтығысы мен «суық соғыстың» төрт онжылдығынан сәтті өтті, араб ұлтшылдарының, Кеңес Одағының, Батыс елдерінің және Израильдің қысымын теңестіре білді. Хусейн палестиналық мәселені ұлттық қауіпсіздіктің ең маңызды мәселесі деп есептеді, тіпті Иордания 1967 жылы Батыс жағалауды жоғалтқаннан кейін және 1988 жылы оған қатысты талаптарынан бас тартқаннан кейін де. Бастапқыда Хусейн Иордан өзенінің екі жағалауын бір халық ретінде біріктіруге тырысты, бірақ 1960 жылдары ҰПҰ құрылғаннан кейін мұндай саясатты сақтау қиын болды. Ол бейбітшілікке ұмтылып, қақтығысты тек бейбіт жолмен шешуге болатынын айтты, бірақ 1967 жылы соғысқа қатысу туралы шешімінен бас тартты. Бұл шешім оған патшалығының жартысын және бабасының мұрасын жоғалтты. Соғыстан кейін ол палестиналық мемлекет құруды қолдаушыға айналды. 1988 жылы Батыс жағалаумен байланысты жоққа шығарғаннан кейін де ол қақтығысты шешуге бейілді болды. 1963 жылдан бергі Израиль өкілдерімен өткізген 58 құпия кездесуі 1994 жылы Израиль-Иордания бейбіт келісіміне қол қоюмен аяқталды, ол оны өзінің «басты жетістігі» деп санады. Хусейннің оппозицияны қолдаған саясаты ең құрметті саясаты болды. Ол аймақтың ең ұзақ билік еткен басшысы болды, тіпті оған қарсы ондаған кісі өлтіру әрекеттері мен оны құлату жоспарлары жасалды. Ол саяси қарсыластар мен наразыларды кешірумен белгілі болды, тіпті оны өлтіруге тырысқандарды да. Олардың кейбіреулерін үкіметтегі жоғары лауазымдарға тағайындады. Бір рет өмірінің соңына қарай ол өзінің ең қатал сыншысына түрмеден үйіне дейін көлікпен жетекті. Бастапқыда Хусейн экономиканы дамыту және тұрмысты жақсарту үшін экономикалық және өнеркәсіптік инфрақұрылымды құруға күш салды. Хусейн 1997 жылы Иорданиядағы ракқа емдеуге маманданған «Аль-Амаль» медициналық орталығын құрды.

In May 1998 Hussein, a heavy smoker, was admitted to the Mayo Clinic, but doctors were unable to diagnose his ailment. Hussein returned to the clinic in July after suffering severe fevers; doctors then diagnosed him with Non Hodgkin lymphoma. At home, 1998 was a difficult year for Jordanians: GDP growth had slowed considerably and could not keep pace with an accelerating population growth. Other incidents included a government scandal involving contamination of the country's water supply. Samih Batikhi, the director of the General Intelligence Directorate (mukhabarat), visited Hussein during his stay at the Mayo Clinic to keep him updated. Batikhi discredited the King's brother Hassan, and often voiced his support for Hussein's eldest son Abdullah as successor. Abdullah, who was 36 years old at the time, enjoyed great support from the army. He was crown prince when he was born in 1962, but Hussein transferred the title to his brother Hassan in 1965 due to political uncertainty back then. King Hussein had changed his line of succession a total of four times: "From his brother Muhammad, to his infant son Abdullah, to his second brother Hassan, and again to his then grown up son Abdullah." On his way back to Jordan in January 1999, Hussein stopped in London. Doctors advised him to rest and stay in England for a few weeks, as he was still too fragile to travel. Upon his arrival in Jordan, after a six month medical absence from the country, he announced he was "completely cured." Hassan gracefully accepted the King's decision on television, and congratulated his nephew Abdullah on his designation as crown prince. On 25 January, the day after he proclaimed Abdullah as crown prince, Hussein returned abruptly to the United States, after experiencing feversa sign of recurrent lymphoma. On Tuesday 2 February, the king received a bone marrow transplant, which failed. It was thereupon reported that Hussein had suffered internal organ failure, and was in critical condition. At 11:43 on 7 February, Hussein was pronounced dead. The UN General Assembly held an Emergency Special Session in "Tribute to the Memory of His Majesty the King of Jordan" on the same day. The King's funeral was held in the Raghadan Palace. The funeral was the largest gathering of foreign leaders since 1995, and it was the first time that Syrian President Hafez Al Assad was in the same room with Israeli statesmen. Hussein was succeeded as king by his eldest son, Abdullah II. Hussein's biographer Avi Shlaim sees that the assassination of his grandfather King AbdullahI in Jerusalem was the most formative event in his life, as he had witnessed the event personally at the age of 15. Two years later, the 17 year old schoolboy would become King. Hussein inherited the throne to a young Kingdom, whose neighbors questioned its legitimacy, along with the Jordanian controlled West Bank. From an early age he had to shoulder a heavy responsibility. The Kingdom had few natural resources, and a large Palestinian refugee population. He was able to gain his country considerable political weight on a global scale despite its limited potential. In 1980, an Israeli intelligence report described Hussein to be as "a man trapped on a bridge burning at both ends, with crocodiles in the river beneath him." Hussein was able to survive through four turbulent decades of the Arab Israel conflict and the Cold War, successfully balancing pressures from Arab nationalists, Soviet Union, Western countries and Israel. Hussein considered the Palestinian issue to be the overriding national security issue, even after Jordan lost the West Bank in 1967 and after it renounced claims to it in 1988. Initially, Hussein attempted to unite both banks of the Jordan River as one people, but with the formation of the PLO in the 1960s, it became difficult to maintain such a policy. He was relentless in pursuit of peace, viewing that the only way to solve the conflict was by peaceful means, excluding his decision to join the war in 1967. The decision cost him half his kingdom and his grandfather's legacy. After the war he emerged as an advocate for Palestinian statehood. After renouncing ties to the West Bank in 1988, he remained committed to solving the conflict. His 58 secret meetings held with Israeli representatives since 1963 culminated in the signing of the Israel–Jordan peace treaty in 1994, which he considered to be his "crowning achievement." Hussein's policy of co opting the opposition was his most revered. He was the region's longest reigning leader, even though he was subject to dozens of assassination attempts and plots to overthrow him. He was known to pardon political opponents and dissidents, including those who had attempted to assassinate him. He entrusted some of them with senior posts in the government. On one occasion before his death, he gave his fiercest critic a ride home from prison after having ordered his release. From the very start, Hussein concentrated on building an economic and industrial infrastructure to stimulate the economy and raise the standard of living. Hussein established the Al Amal medical center in 1997, a clinic specializing in cancer treatment in Jordan.

Сын

Патша қағаздармен жұмыс істеуді ұнатпады және экономика бойынша нақты көзқарасы болмады. Ол "бас демеуші" деп аталды: билік құрған жылдары ол әртүрлі көздерден шетелдік көмек алуға қол жеткізді, бұл Иорданияның шетелдік көмекке тәуелділігін қалдырды. 1950 жылдардың басында британдық көмек, 1957 жылдан бастап американдық көмек, 1960 және 1970 жылдары Перс шығанағы елдерінен көмек, 1980 жылдардың басында Араб лигасы мен Ирактан көмек, ал Израильмен бейбітшілік орнатылғаннан кейін 1990 жылдары қайтадан американдық көмек. Ол сондай-ақ жемқорлыққа қатысы бар деген айыппен кейбір министрлерге тым кешірімді қарады деп есептелді. 1994 жылы Израильмен бейбітшілік орнатудың құны ішкі саясатта төленді, Иорданиядағы Израильге қарсы наразылық патшаға сынды бағыттап, күшейді. Патша сөз бостандығына шектеулер енгізіп, парламенттік сайлау заңын "бір адам – бір дауыс" жүйесіне өзгерту арқылы тәуелсіз, үкіметке адал және тайпалық топтардың өкілдігін ислами және партиялық үміткерлердің есебінен арттыруға тырысты. 19 сәуірде 1955 жылы. Ол Мысыр тумасы, патша Хусейннің әкесі, патша Талалдың үшінші туысы еді. Ол Хусейн сияқты Хашимит әулетінің мүшесі, Кембридж университетінің түлегі және Каир университетінде ағылшын әдебиетінен бұрынғы лекторы болды. Неке ұйымдастырылды. Олар 1956 жылы ажырасып, 1957 жылы ресми түрде ажырасты. Сол кезде Дина ханшайым Иорданияның Дина Абдул Хамид ханшайымы ретінде танылды. Ол 1963 жылы Мысыр азаматтығын алды, ал 1970 жылдың қазанында Иорданияның Дина ханшайымы Палестинаны азат ету ұйымының жоғары лауазымды шенеунігіне айналған палестиналық партизан командирі, подполковник Асад Сулейман Абд әл-Қадирге, әйгілі Салах Таамариге тұрмысқа шықты. Әлия бинт Хусейн (1956 жылы туған). Алғашқыда Насер Васфи Мирзаға үйленді, олардың бір ұлы, Хусейн бар. Олар 1987 жылы ажырасып кетті. Ол 1988 жылы Сәйід Мохаммед Әл Салехке қайта үйленді; олардың Талал және Абдул Хамид есімді екі ұлы бар. Рания Әл Ясинге үйленген. Олардың төрт баласы бар: Мұрагер ханзада Хусейн, ханзада Иман, ханзада Салма және ханзада Хашем. Бұрын Біріккен Араб Әмірліктерінің вице-президенті және премьер-министрі, Дубай билеушісі шейх Мохаммед бин Рашид Әл Мактуммен некеде болған. Олардың екі баласы бар: Шейха Жалила және Шейх Зайед. Әли бин Хусейн ханзадасы (1975 жылы туған). Рим Брахимиге үйленді, қазіргі уақытта Рим әл Али ханшайымы ретінде танымал. Олардың екі баласы бар: Жалила ханшайым және Абдулла ханзадасы. 1986 жылы Тимоти анасын өлтірді. Тимоти қазақстандық сотта сәуегейлік үшін жазасын өтеді және 2003 жылы қайтыс болды.

The King disliked paperwork, and had no solid view for the economy. He was dubbed the "fundraiser in chief": throughout his reign he managed to obtain foreign aid from different sources, leaving a legacy of a foreign aid dependent Jordan. British aid in the early 1950s, American aid from 1957 onwards, Gulf aid in the 1960s and 1970s, Arab League and Iraqi aid in the early 1980s, and, after formalizing peace with Israel, American aid in the 1990s. He was also seen as too lenient toward some ministers who were alleged to be corrupt. The price of establishing peace with Israel in 1994 he had to pay domestically, with mounting Jordanian opposition to Israel concentrating its criticism on the King. The King reacted by introducing restrictions on freedom of speech, and changing the parliamentary electoral law into the one man, one vote system in a bid to increase representation of independent regime loyalists and tribal groups at the expense of Islamist and partisan candidates. on 19 April 1955. She was an Egyptian born third cousin of King Hussein's father, King Talal. She was a member of the Hashemite family like Hussein and a graduate of Cambridge University and former lecturer in English literature at Cairo University. The marriage was arranged. They separated in 1956 and were divorced in 1957, at which time Princess Dina became known as Her Royal Highness Princess Dina Abdul Hamid of Jordan. She became an Egyptian citizen in 1963, and in October 1970, Princess Dina of Jordan married Lieut Colonel Asad Sulayman Abd al Qadir, alias Salah Ta'amari, a Palestinian guerrilla commando who became a high ranking official in the Palestine Liberation Organization. Princess Alia bint Hussein (born in 1956). Married first to Nasser Wasfi Mirza, they have one child together, a son, Hussein. They divorced in 1987. She remarried in 1988 to Sayyid Mohammed Al Saleh; they have two sons, Talal and Abdul Hamid. Married to Rania Al Yassin. They have four children: Crown Prince Hussein, Princess Iman, Princess Salma and Prince Hashem. Formerly married to Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum, Vice President and Prime Minister of the United Arab Emirates and Ruler of Dubai. They have two children: Sheikha Jalila and Sheikh Zayed. Prince Ali bin Hussein (born in 1975). Married to Rym Brahimi now known as Princess Rym al Ali. They have two children, Princess Jalilah and Prince Abdullah. In 1986, Timothy killed his mother. Timothy served a prison sentence for involuntary manslaughter and died in 2003.

Мүдделер

Хусейн – ынталы радио әуесқойлар операторы, Харроу радио қоғамының құрметті мүшесі және Америка радио релелік лигасының өмірлік мүшесі болды. Ол радио әуесқойлар қауымдастығында танымал болды және әріптестерінің оны лауазымына қарамастан есіммен атауын қалады. Оның шақыру белгісі JY1 болды, осы белгі 2018 жылы ұшырылған Иорданияның алғашқы кубты спутнигіне – JY1 SAT атауын берді. Хусейн ұшқыш мамандығын алған және әуе кемесімен де, тікұшақпен де хобби ретінде ұшқан. Хусейн сондай-ақ мотоциклдердің жанкүйері болды.