Уолтер Кран: Британ суретшісі және кітап суреттеушісі

Кіріспе

Британдық суретші және кітап иллюстраторы (1845–1915)

Уолтер Крейн (15 тамыз 1845 – 14 наурыз 1915) – ағылшын суретшісі және кітап иллюстраторы. Ол өзінің буынындағы ең ықпалды және ең нәзік балалар кітаптарының авторы саналады, сондай-ақ Рэндольф Кальдекотт пен Кейт Гринауэймен бірге ағылшын балалар суретті әдебиетінің даму кезеңдеріндегі балаларға арналған балабақша мотивтерін қалыптастыруға зор үлес қосты. Крейннің туындыларында балалар бағының түрлі түсті және егжей-тегжейлі бейнелері кеңінен қолданылды, бұл мотивтер келесі ондаған жылдар бойы балалар өлеңдері мен әңгімелерінде жиі кездеседі. Ол өнер және қолөнер қозғалысының қатысушысы болды және көптеген суреттер, иллюстрациялар, балалар кітаптары, керамикалық плиткалар, қағаз жабындары және басқа да сәндік өнер туындыларын жасады. Крейн халықаралық социалистік қозғалыспен байланысты бірнеше танымал бейнелерді жасағаны үшін де есте қалады.

Ерте өмір және әсері

Крэйн – портретші және миниатюрист Томас Крэйннің және бай мал өндірушінің қызы Мари Крэйннің (туған тегі Кирсли) екінші ұлы болды. Оның ағасы Томас та суретшілікпен айналысты, ал әпкесі Люси белгілі жазушы болды. Ол жаңа өнер ағымдарының жақын тұрғыншысы болды және Прерафаэлиттердің егжей-тегжейлі сезімдерін зерттеп, бағалады, сондай-ақ танымал суретші және сыншы Джон Раскиннің ынталы шәкірті болды. Теннисонның «Шалот ханымы» повесін бейнелейтін түсті беттердің эскиздері ағаш өрнекшісі Уильям Джеймс Линтонның құлшынысын тудырды, оған Уолтер Крэйн 1859–62 жылдары үш жыл бойы оқушылыққа түсті. Ағаш өрнекші ретінде ол өзінің қолынан өткен замандас суретшілерді, Прерафаэлиттер Данте Габриэль Россетти мен Джон Эверетт Миллаисті, сондай-ақ «Алиса Керемет Елде» повесінің суретшісі сэр Джон Тенниелді және Фредерик Сэндисті жан-жақты зерттеуге мүмкіндік алды. Ол итальяндық Ренессанс шеберлерін құрметтеген студент болғанмен, оған Британ мұражайындағы Эльгин мүсіндері көбірек әсер етті. Оның дағдысын жетілдірудегі маңызды фактор – жапондық түсті гравюраларды зерттеу болды, ол олардың әдістерін ойыншық кітаптар сериясында қолданып, жаңа үрдіс бастады.

Саяси қызмет

1880-жылдардың басында, бастапқыда Уильям Морристің ықпалымен, Крейн социалистік қозғалысқа тығыз байланысты болды. Ол Моррис сияқты, өнерді барлық топтардың күнделікті өміріне енгізу үшін көп еңбек етті. Осы мақсатта ол маталар мен қағаз өрнектерінің дизайнына, үйді безендіруге көп көңіл бөлді, бірақ өнерін социалистік мақсаттарды тікелей ілгерілету үшін де пайдаланды. Социалистік лиганың мүшесі ретінде ол 1885 жылы олардың манифестіне мұқаба суретін жасады. Ұзақ жылдар бойы ол «Әділет», «Ортақ іс» және «Кларион» социалистік басылымдары үшін апталық карикатуралар жасады. Олардың көптегені «Мақсат үшін карикатуралар» деген жинақта жарияланды. Крейн сондай-ақ 1888 және 1889 жылдары шебері болған «Өнер жұмысшыларының гильдиясы» және 1888 жылы құрылуына көмектескен «Өнер және қолөнер көрмелер қоғамы» сияқты саяси емес қоғамдарға көп уақыт пен күш жұмсады. Ол 1890 жылы құрылған «Салауатты және көркем киімдер одағының» вице-президенті болды, оның мақсаты «қатаңдық, тығыздық және ауырлыққа» қарсы, еркін киімдерді насихаттау болды. Олар өздерінің ісін баяндайтын көптеген брошюраларды жариялады, соның ішінде Крейн сурет салған «Корсетсіз қалай киінуге болады» атты брошюра да бар. Өзі анархист болмаса да, Крейн бірнеше либертариандық баспаларға, соның ішінде Liberty Press және Freedom Press-ке үлес қосты. Ол «Бомба дүкенінің» – солшыл және радикалды әдебиетке маманданған Хендерсонның 66 Чарлинг Кросс көшесіндегі кітап дүкенінің фасадының дизайны мен безендірілуімен де танымал. Крейн 1887 жылы Хеймаркет ісіне байланысты өлім жазасына кесілген Чикагоның төрт анархистін қолдауымен даулы болды. 1891 жылы өзінің туындыларының көрмесімен АҚШ-қа алғаш рет келген Крейн Бостон анархистерінің жиналысына қатысып, Хеймаркет ісі бойынша айыпталушылардың әділетсіз өлім жазасына кесілгенін айтты. Қонақ үйіне оралғанда Крейн американдық өнер меценаттары арасында «үлкен қиындыққа» тап болатынын мәлімдеген хатты тапты, себебі ол сол кездегі қоғамдық пікірде террористік заговоршылар деп есептелгендерді қолдаған еді.

From the early 1880s, initially under William Morris's influence, Crane was closely associated with the socialist movement. He did as much as Morris himself to bring art into the daily life of all classes. With this object in view he devoted much attention to designs for textiles and wallpapers, and to house decoration; but he also used his art for the direct advancement of the Socialist cause. As a member of the Socialist League, he created the 1885 cover illustration for their manifesto. For a long time he provided the weekly cartoons for the socialist organs Justice, Commonweal and The Clarion. Many of these were collected as Cartoons for the Cause. Crane also devoted much time and energy to non political societies, such as the Art Workers Guild, of which he was master in 1888 and 1889 and to the Arts and Crafts Exhibition Society, which he helped to found in 1888. He was a Vice President of the Healthy and Artistic Dress Union, a movement begun in 1890, whose aim was to promote loose fitting clothing, in opposition to "stiffness, tightness and weight". They produced numerous pamphlets setting out their cause, including one entitled "How to Dress Without a Corset" which Crane illustrated. Although not himself an anarchist, Crane contributed to several libertarian publishers, including Liberty Press and Freedom Press. He is credited with the design and decoration of the front façade of "The Bomb Shop", Henderson's bookshop at 66 Charing Cross Road specializing in left wing and radical literature. Crane was controversial in his support of the four Chicago anarchists executed in 1887 in connection with the Haymarket affair. Visiting the United States for the first time in connection with an exhibition of his work in 1891, Crane scandalized polite society by appearing at a Boston anarchist meeting and expressing the opinion that the Haymarket defendants had been put to death wrongfully. Returning to his hotel, Crane found a letter stating that he faced "hopeless ruin" among American patrons of the arts owing to his support of those who were commonly considered to be terrorist conspirators in public opinion of the day.

Жеке өмір

Уолтер Крейн 1871 жылы кестеші Мэри Фрэнсис Эндрюсқа үйленді және олар екі жылдық бал айларына шықты. Италияда жас жұбайлар басқа елдердің суретшілерімен байланысқа түсті, ал Крейннің суреттері Англияда жарияланды. Жұптың үш баласы болды, Крейн 1885 жылғы суретінде, «Итальян өнерінің апофеозы» деген аттағы туындысында өзінің, әйелінің және ұлдарының бірінің бейнесін сомдады. Ол әйелімен бірге әсем костюмді кештер өткізуді ұнататын, сондықтан олардың жаңа жылдық кештері Лондонның көркем әлеуметтік күнтізбесіндегі маңызды оқиға саналды. 1914 жылы, 68 жасында Фрэнсис Крейн Кингснортта (Кент) демалысқа барды, бірақ трагикалық оқиғада, пойыздың астында қалып қайтыс болды. Сот сарапшылары оның өлімін уақытша ақыл-есінен айырылу салдарынан болған жағдай деп шешті. 1865 жылдан 1876 жылға дейін Крейн мен Эванс жылына екі-үштен ойыншық кітаптар шығарды. Оның иллюстрациялық жинақтарының бірнешесі: 1864 жылы ол Эдмунд Эванс үшін үш түсті, алты пеннилік балалар кітаптары сериясын суреттеуді бастады. Оған «Құрбақа ханзада» (1874) сериясынан бастап, жапон өнерінің айқын ықпалын көрсеткен және 1871 жылы үйленгеннен кейін Италияға жасаған ұзақ сапарынан кейін көбірек еркіндік берілді. Оның туындылары өткір контурлармен және тегіс бояулармен ерекшеленеді. «Балалар операсы» 1877 жылы Эванспен бірге қол жетімді болған ағылшын балалар әндерінің кітабы болды, ал үшінші сериядағы балалар кітаптарының жалпы атауы «Романс үш R» балаларға өнер бойынша жүйелі оқыту курсын ұсынды. «Шалот ханымы» атты ерте туындысында суретші кітап иллюстрациясындағы дизайнның үйлесімділігіне қызығушылығын көрсетті, өлеңнің сөздерін өзі басып шығарды, себебі ол каллиграф пен декоратор өнерінің осы бірігісі ескі жарықтандырылған кітаптардың сұлулығының құпиясы деп санады. Ол сол бағытты достасы Джон Уайздың «Мамырдың бірінші күні: Гүл маскарады» еңбегінде де жалғастырды, мұнда мәтін мен безендіру фотогравюра арқылы қайта жаңғыртылды. Гриммнің әдемі «Үй шаруашылығы туралы әңгімелер» (1882) суреті үлкен акварель ретінде қайта жасалып, содан кейін Уильям Моррис гобеленмен қайта шығарылды. «Гүлдер мерекесі, Гүлдер маскарады» Крэйннің сызық суреттерінің литографиялық көшірмелерін жасады, олар акварельмен боялды; ол сонымен қатар Натаниел Хоторнның «Ғажайып кітабын» және Маргарет Деландтың «Ескі бағын» түсті безендірді. Сегізінші және тоқсандық жылдары ол миссис Моулсворттың 16 балалар романын ақ-қара түсті етіп суреттеді. 1894 жылы ол Уильям Морриспен бірге Кельмскотт баспасында жарық көрген «Жылтыраған жазықтың тарихы» кітабының беттерін безендіруде ынтымақтастық жасады, ол 16 ғасырғы итальяндық және неміс ағаш кескіндері стилінде орындалды. Крейн Эдмунд Спенсердің «Фери Квин» (19 бет, 1894–1896) және «Шепардтың күнтізбесі», сондай-ақ «Али Баба және қырық ұры» (1873), Оскар Уайльдтың «Бақытты ханзада және басқа да әңгімелер» (1888), «Артур аңыздары», «Гүл той» басылымдарының суреттемелерін жасады. «Англия мұрасы» оның «осы ортадағы ең маңызды жұмысы» деп сипаттаған, ал шіркеуді ІІ* дәрежеге енгізуді негіздеуде «витраждар ерекше және Өнерлер мен қолөнерлер стиліндегі витраждар контекстінде ерекше қызығушылық тудырады».

Walter Crane married embroider Mary Frances Andrews in 1871 and they proceeded on a two year honeymoon. In Italy, the newlyweds made contact with artists from other countries, while Crane's illustrations were published in England. The couple went on to have three children with Crane featuring himself, his wife and one of their sons in his 1885 watercolour, The Apotheosis of Italian Art. Both he and his wife enjoyed giving enormous costume parties, so that the couple's New Year parties were considered a major event in London's artistic social calendar. In 1914 at the age of 68, Frances Crane went on a rest cure in Kingsnorth, Kent, but committed suicide in a tragic train incident. The coroner's jury ruled it to be a case of temporary insanity. From 1865 to 1876 Crane and Evans produced two to three toy books each year. These are a few of his illustration suites: In 1864 he began to illustrate a series of sixpenny toy books of nursery rhymes in three colours for Edmund Evans. He was allowed more freedom in a series beginning with The Frog Prince (1874) which showed markedly the influence of Japanese art, and of a long visit to Italy following on his marriage in 1871. His work was characterized by sharp outlines and flat tints. The Baby's Opera was a book of English nursery songs available in 1877 with Evans, and a third series of children's books with the collective title Romance of the Three R's provided a regular course of instruction in art for the nursery. In his early "Lady of Shalott", the artist had shown his preoccupation with unity of design in book illustration by printing in the words of the poem himself, in the view that this union of the calligrapher's and the decorator's art was one secret of the beauty of the old illuminated books. He followed the same course in The First of May: A Fairy Masque by his friend John Wise, text and decoration being in this case reproduced by photogravure. The Goose Girl illustration taken from his beautiful Household Stories from Grimm (1882) was done again as a big watercolour and then reproduced in tapestry by William Morris. Flora's Feast, A Masque of Flowers had lithographic reproductions of Crane's line drawings washed in with watercolour; he also decorated in colour The Wonder Book of Nathaniel Hawthorne, and Margaret Deland's Old Garden. During the eighties and nineties he illustrated 16 children's novels by Mrs. Molesworth in black and white. In 1894 he collaborated with William Morris in the page decoration of The Story of the Glittering Plain, published at the Kelmscott Press, which was executed in the style of 16th century Italian and German woodcuts. Crane illustrated editions of Edmund Spenser's Faerie Queene (19 pts., 1894–1896) and The Shepheard's Calendar, as well as Ali Baba and the Forty Thieves (1873), The Happy Prince and Other Stories by Oscar Wilde (1888), an edition of Arthurian Legends, A Flower Wedding. and have been described by English Heritage as Crane's "most significant work in this medium", and in the justification for listing the church as Grade II* "the stained glass is extraordinary and has more than special interest in the context of Arts and Crafts stained glass".

Жетілдірілген жұмыс

Оның көбіне аллегориялық тақырыптағы суреттері, олардың ішінде «Өмір көпірі» (1884) және «Шалғыншы» (1891) Гросвенор галереясында, кейіннен Жаңа галереяда тұрақты түрде қойылды. «Нептунның жылқылары» 1893 жылы Жаңа галереяда көрсетілді, онымен бірге оның «Күсем және толқын» шығармасын да атауға болады. Оның алуан түрлі жұмыстарына гипстен жасалған рельефтер, плиткалар, боялған шыны, қыш ыдыстар, қабырға қағазы және тоқыма дизайндары кіреді, олардың барлығында ол таза декоративтік дизайн принциптерінде «суретші табиғатқа тікелей сілтеме жасамай, ең еркін және жақсы жұмыс істейді және ол пайдаланатын формаларды жадынан жақсы білуі керек» деген қағиданы қолданды. Оның әртүрлі туындыларынан тұратын көрме 1891 жылы Бонд көшесіндегі Көркемсурет қоғамының галереясында ұйымдастырылды және сол жылы суретшінің өзі оны Америка Құрама Штаттарына алып кетті. Кейін ол Германияда, Австрияда және Скандинавияда көрсетілді. Крейн 1882 жылы Су бояуларымен сурет салушылар институтының мүшесі болып сайланды, 1886 жылы мүшеліктен бас тартты; екі жылдан кейін ол Су бояулары қоғамының мүшесі атанды (1888); ол Оңтүстік Кенсингтон мұражайындағы Ғылым және өнер бөлімінің сарапшысы болды; Манчестер қалалық мектебінің дизайн директоры (1894); Рединг колледжінің өнер директоры (1896); ал 1898 жылы қысқа мерзімге Корольдік өнер колледжінің директоры болды, онда ол студенттерді құралдар мен материалдармен жақын байланыста ұстауға бағытталған жаңа оқу бағдарламасын жоспарлады. Манчестердегі лекциялары «Дизайн негіздері» (1898) және «Сызық және форма» (1900) атты еңбектерде суреттермен бірге жарияланды. «Ескі және жаңа кітаптардың декоративтік иллюстрациясы» (2-ші басылым, Лондон және Нью-Йорк, 1900) теориялық тұрғыдан маңызды үлес болып табылады. Джордж Фредерик Уоттстың Крейннің танымал портреті 1893 жылы Жаңа галереяда қойылды. 1887 жылы Крейнге Эмили Баррингтон Саутварктегі жаңадан салынған Қызыл Крест залын безендіру үшін бірнеше қабырғалық суреттер салу тапсырылды. Бұл жобаны тұрғын үй мәселесімен айналысқан Октавия Хилл ұсынды. Крейн тоғыз панельге эскиздер жасады, олар 1890 жылы Өнер және қолөнерлер қоғамының көрмесінде көрсетілді. Ақырында, тек үш эскиз толық көлемдегі қабырғалық суреттерге айналдырылды: «Элис Айрес» (1890), 1885 жылы бірнеше көше қашықтықта болған Юнион-стрит өртінің батыры бейнеленген; «Джеймисон» (1892), 1874 жылы Глазго мен Пейсли арасындағы жолда қаза тапқан екі шотланд теміржолшысы, Алекс Джеймисон және оның інісі Александр бейнеленген; және «Құдықтан құтқару» (1894), 1887 жылдың желтоқсанында Гэмпширдегі Басингсток маңындағы Даммерде бес жасар баланы құтқару үшін құдыққа түскен 58 жастағы жұмысшы Джордж Иалс бейнеленген. 1894 жылдан кейін қосымша қабырғалық суреттер жасалмады, себебі қаржы жетіспеді және басқа да міндеттемелер болды, сонымен қатар залдағы газ жарығы суреттерге зиян келтіретіні анықталды. Қызыл Крест залы қазір жеке меншікте, ал қабырғалық суреттердің жағдайы белгісіз. Крейннің «Сфера және өнер хабары» атты үлкен мозаикасы 1898 жылы Уайтчепель өнер галереясының қасбетіне орнату жоспарланған. Алайда, жеткілікті қаржы табылмай, оның орнына құрғақ терракота плиткалармен қапталған қасбет салынды. (Сурет әлі сақталған.) Крейн Венгрияда зор құрметке ие болды және 1900 жылы Будапешт қолданбалы өнер мұражайының директоры оның туындыларынан ретроспективті көрме ұйымдастырды. Крейн көктемде қалаға келіп, салтанатты қабылдауларға қатысты, лекциялар оқыды және Трансильванияға сапар шекті. Ол венгр халқының дәстүрлі өнерін зерттеу үшін Коложварға (қазіргі Клуж-Напока), Банффюниадқа (қазіргі Хуэдин) және Калотаскегке (қазіргі Țara Călatei) барды. Ол бұл сапары туралы «Өнердегі идеалдар» еңбегінде жазды. Зюза Гонда Крейннің сапары туралы пікірінде бұл сол кезеңде елдің өнер өміріндегі ең толыққанды құжатталған оқиғалардың бірі екенін айтады. Оған көрсетілген құрмет тек жеке тұлғаға ғана емес, сонымен қатар Англияның өкілі ретінде, Коссутты баспанаға алған және оны жүрегіне жақын ұстаған елдің өкілі ретінде болды. Крейннің соңғы маңызды туындыларының бірі – 1913 жылы салынған Корольдік Батыс Англия академиясындағы люнеттер.

His own easel pictures, chiefly allegorical in subject, among them The Bridge of Life (1884) and The Mower (1891), were exhibited regularly at the Grosvenor Gallery and later at the New Gallery. Neptune's Horses was exhibited at the New Gallery in 1893, and with it may be classed his Rainbow and the Wave. His varied work includes examples of plaster relief, tiles, stained glass, pottery, wallpaper, and textile designs, in all of which he applied the principle that in purely decorative design "the artist works freest and best without direct reference to nature, and should have learned the forms he makes use of by heart". An exhibition of his work of different kinds was held at the Fine Art Society's galleries in Bond Street in 1891, and taken to the United States in the same year by the artist himself. It was afterwards exhibited in Germany, Austria and Scandinavia. Crane was elected a member of the Institute of Painters in Water Colours in 1882, resigning in 1886; two years later he became an associate of the Water Colour Society (1888); he was an examiner for the Science and Art Department at the South Kensington Museum; director of design at the Manchester Municipal School (1894); art director of Reading College (1896); and in 1898 for a short time principal of the Royal College of Art, where he planned a new curriculum intended to bring students into closer contact with tools and materials. His lectures at Manchester were published with illustrated drawings as The Bases of Design (1898) and Line and Form (1900). The Decorative Illustration of Books, Old and New (2nd ed., London and New York, 1900) is a further contribution to theory. A well known portrait of Crane by George Frederick Watts was exhibited at the New Gallery in 1893. In 1887, Crane was commissioned by Emilie Barrington to paint a series of murals to decorate the newly constructed Red Cross Hall in Southwark, a project conceived by the housing campaigner Octavia Hill. Crane produced designs for nine panels, which were displayed at the 1890 Arts and Crafts Exhibition Society show. Ultimately, only three designs were converted into full size murals, these being: Alice Ayres (1890), depicting the heroine of the Union Street fire which had occurred in 1885 just a few streets away; Jamieson (1892), depicting two Scottish railway workers, Alex Jamieson and his nephew Alexander, who lost their lives in 1874 while working on the Glasgow and Paisley line; and Rescue from a Well (1894), depicting George Eales, a 58 year old labourer who in December 1887 at Dummer, near Basingstoke in Hampshire, descended into a well to rescue a five year old child. After 1894, no further murals were created, partly due to shortages in funding and other commitments, but also because it was discovered that the gas lighting in the hall was damaging the paintings. The Red Cross Hall is now in private hands and the status of the murals is unknown. A large mosaic, The Sphere and Message of Art, designed by Crane, was intended for the façade of the Whitechapel Art Gallery at the time of its construction in 1898. Sadly, sufficient funds were not forthcoming, resulting instead in a frontage clad in buff terracotta tiles. (The drawing still exists.) Crane was much admired in Hungary and in 1900 hu, the director of the Budapest Museum of Applied Arts, organised a retrospective of his work there. Crane visited the city in the autumn, was feted, gave lectures and visited Transylvania. He went to Kolozsvár (now Cluj Napoca), Bánffyhunyad (now Huedin), and Kalotaszeg (now Țara Călatei) in search of Hungarian traditional art. He recorded the visit in Ideals in Art. Zsuzsa Gonda in her review of Crane’s visit says that it is one of the most extensively documented events in the artistic life of the country in that period. The welcome extended to him was not entirely personal, however: he was the representative of England, the nation that sheltered Kossuth and took him to its heart. One of Crane's last major works was his lunettes at the Royal West of England Academy, which were painted in 1913.

Шығармалары

Cartoons for the Cause 1886–1896 Лондон: ХХ ғасыр баспасы, 1896 (1907 жылы қайта жаңартылған нұсқасы). Сызық және пішін. Лондон: Г. Белл және ұлдары, 1900 ж. Даулы мәселелер; Уолтер Крейн мен Льюис Ф. Дей арасындағы өнер және өнеркәсіп туралы пікір алмасу. Лондон, Б. Т. Батсфорд, 1903 ж. Суретшінің естеліктері. Нью-Йорк: Макмиллан, 1907 ж. Уильям Моррис пен Уистлер. Лондон: Г. Белл және ұлдары, 1911 ж.