Кіріспе

Махабхаратадағы Кауравалардың анасы Гандари (—) индус эпосы Махабхаратадағы маңызды тұлға. Ол Гандара мемлекетінің ханшайымы және Куру патшалығының соқыр патшасы Дхритраштраның әйелі болған. Ол көзін жауып жүрген, өйткені соқыр күйеуімен бірдей өмір сүргісі келген. Құдайдың берген нығметтерінің арқасында ол жүз ұлдың анасы болды, олар Махабхаратаның басты қарсыластары – Кауравалар. Оның Духсала есімді қызы да болды. Курукшетра соғысынан және оның жүз ұлының қазасынан кейін Гандари Кришна құдайына қарғыс айтып, Яду әулетін құртты.

Ерте өмір және неке

Гандари Субала мен Судхарманың – Гандхараның билеушісі мен патшайымының қызы болып дүниеге келді. Әйел болып өскен шағында Гандари ізгілігімен және тақуалығымен ерекше көзге түсті. Гандари Мати қадірлісінің жанындағы тұлға ретінде есептеледі. Ол Шакунидің қарындасы еді. Жас кезінде Шиваны құрметпен таң қалдырып, 100 бала тууға бата алған деседі. Алайда, оның осындай құрметке ие болу себебі және оның осы батаға қол жеткізуі белгісіз. Басқа нұсқаларда ол Веда Вьясаны мейірімділігімен және жомарттығымен әсерлі қылғандығы айтылады. Бхишманың Гандариді Куру патшалығының үлкен келіні етіп таңдауының басты себебі осы бата болды деп есептеледі, ол тақтың бос қалуы туралы оның алаңдауын аяқтады. Гандаридің үйленуі Куру патшалығының үлкен әміршісі Дхритараштрамен ұйымдастырылды. Махабхарата оны адал, әдемі және ізгі әйел ретінде бейнелейді. Олардың некесін Бхишма ұйымдастырған. Болашақ күйеуінің соқыр туғанын білгенде, күйеуінің сезімін бойына сіңіру үшін көзін байлап қоюға шешім қабылдады. Көзін байлау – берілгендік пен махаббаттың белгісі ретінде қарастырылады. Алайда, Иравати Карве, Девдутт Паттанаик және көптеген қазіргі ғалымдар оның көзін байлау әрекеті Бхишма мен Куру әулетіне қарсы наразылық болды деп санайды, олар оның әкесін соқыр ханзадаға үйленуге мәжбүр еткен. Махабхарата оның некесін оқиғаның орталық қақтығысының маңызды себебі ретінде көрсетеді, өйткені оның інісі Шакуни күйеуінің соқыр екенін білгенде ашуға ішінде ыстық от тұтанды. Дегенмен, Вьясаның «Махабхаратасында» Шакунидің Гандаридің Дхритараштрамен үйленуіне қарсылық білдіргені туралы ешқандай мәлімет жоқ. «Махабхаратаның» «Ади Парва» дастанында Шакуни Гандариді үйлену үшін Хастинапураға алып келді. Гандариді Куру ақсақалдары құрметпен қарсы алды, ал Шакуни Хастинапураға көптеген сыйлықтар сыйлады және өз патшалығына оралды. Оның күйеуі Дхритараштра тұңғыш ұлы болғанына қарамастан, соқырлығына байланысты таққа отырудан айырылды. Тақ оның кіші інісі Пандуға бұйырды. Панду Киндама қадірлісінің қарғысына ұшырап, тәубе ету үшін патшалығынан бас тартты. Осы оқиғадан кейін оның күйеуі Хастинапураның патшасы болып сайланды, ал ол патшайым атанды.

Балалы болу және оның тууы

Бірде, шаршаған Вьяса Гандаридің сарайына келді. Вьяса Гандаридің меймандостығына риза болып, оған «өз күші мен қабілеттерімен күйеуіне тең жүз ұл тілегін» сыйлады. Ет кесегі жүзге бөлінді, бірақ Гандари қыз тілегенде, масса тағы да жүз біреуге бөлінді. Сосын Вьяса «бауыр майға толы тағы бір құмыра алып келіп, қызға арналған бөлігін оған салды». «Сумен шашыратылған» ет кесектері бір айдың ішінде Гандаридің жүз ұлы мен жалғыз қызы Душалаға, ең кіші баласына айналды. Бірінші ұлы Дюрьодана дүниеге келген соң, көп жаман белгілер пайда болды: бала «айқайлап, есектей ырылдады» және «күшті желдер» мен «әр бағытта өрттерді» тудырды. Қорқып қалған Дхритараштра Видура, Бхишма және басқа Куруларды, сондай-ақ көптеген брахмандарды шақырып, тұңғышының таққа таласу мүмкіндігін талқылады. Жаман белгілерді көрген Видура мен брахмандар патшаға тұңғышынан бас тартуды ұсынды, себебі бала Куру тайпасына қиыншылық әкелуі мүмкін; ол тұңғышына деген әкелік махаббатынан осы кеңеске құлақ аспады. Курукшетра шайқасының он сегізінші күні болған шешуші кездесуде Бхима Дюрьодананың тізелерін сындырып, әдепсіз әрекет жасады. Бұл оқиғаның көпке танымал болғанына қарамастан, Вьяса жазған Махабхараттың түпнұсқасында ондай дерек жоқ. Вьясаның «Махабхаратасында» айтылғандай, Дюрьодана Бхимамен күрескенде жоғары шеберлігін көрсетті, сондықтан Бхима оны жеңе алмады және оны өлтіру үшін ережелерді бұзуға мәжбүр болды. Гандаридің барлық ұлдары Курукшетрадағы Пандаваларға қарсы соғыста, әсіресе Бхиманың қолынан қаза тапты. Бұл хабарды естіген соң, оның көзі байланған жердегі кішкентай тесіктен Юдхиштхираның аяғына қарады. Оның таза аяғы оның ашуы мен күшінен қара күйіп кетті. Ол Пандавалардың (Упапандавалардың) барлық ұлдарының қазасы туралы естігенде, Пандаваларды құшақтап, олардың қайғысына көңіл берді. Кейін ол осы қиыншылыққа жол бергені үшін Кришнаға ашуланды. Ол оған қарғыс айтты: «Сен, сенің қалаң және сенің халқың жойылсын». Кришна қарғысты қабылдады. Оның қарғысы Ұлы соғыстан 36 жыл өткен соң орындалды, яду әулеті мереке кезінде ядавалар арасында туған ұрыс-даудан құлдырады. Кришна 126 жыл өмір сүргеннен кейін көкке көтерілді. Двараканың алтын қаласы оның жоғалып кеткенінен жеті күн өткен соң суға батып кетті. Гандари күйеуі Дхритараштра, күйеуінің інісі Видура және келіні Кунтимен бірге соғыстан кейін 15 жыл өткен соң Хастинапурдан қайтты, тазарну іздеп. Олар Дхритараштра, Видура және Кунтимен бірге Гималайдағы орман өртінен қаза тауып, мокшаға жетті делінеді.

Махабхаратадағы сурет

"Махабхарата" Гандариді жоғары моральдық қағидалардың иесі ретінде көрсетеді. Ұлдары жамандыққа толы кейіпкерлер ретінде суреттелгенімен, ол оларды дхарманың жолын ұстануға және Пандавалармен бейбітшілік орнатуға үнемі шақырды. Курукшетра соғысында Дюрьёдана жеңіс тілегенде, Гандари әрдайым "жеңіс туралықтың жағында болсын" дейтін. Гандаридің басты кемшілігі – ұлдарына, әсіресе үлкен ұлы Дюрьёданаға деген шексіз сүйіспеншілігі, ол оның қауіпті мінезін көруге кедері келтірді. Гандари Кунтимен әпке-қарындас секілді жақын қарым-қатынаста болды, қуанышын да, қайғысын да ортақтастырып, ашуын айтты. Пандавалармен арақатынасы туралы мәлімет аз, бірақ ол олардың әйелі Драупадиге шын ниетпен аянып, көмек көрсеткені айтылады. Эпостың барлық оқиғаларында Гандари сабырлы және тыныш адам ретінде бейнеленген, бірақ барлық ұлдарын жоғалтқаннан кейін, ол қатты қайғыға батып, Кришнаны соғысты тоқтату үшін құдайлық күштерін пайдаланбағаны үшін кінәлайды.

Мұра

Хаббья ауылында, Нанжангуд, Майсур, Үндістан, оған арналған Гандхари храмы бар. Бұл храм оның адалдығы мен берілгендігін құрметтейді, өйткені ол ананың және сүйіспеншілікке толы әйелдің жақсылығын бейнелейді. Храмның іргетасы 2008 жылдың 19 маусымында қаланды. Рабиндранат Тагор оның туралы "Гандарир Абедон" (Bangla: গান্ধারীর আবেদন, Translation: Гандаридің жалбарынуы) атты бенгал тілінде поэзиялық пьеса жазды. Гандари, оның күйеуі Дхритараштра және олардың ұлы Дурйодхана – бұл пьесаның орталық кейіпкерлері. Адити Банерджи "Гандаридің қарғысы" атты роман жазды, онда Махабхарата оқиғасы Гандаридің көзқарасынан баяндалады.

БАҚ және теледидарда

Б.Р. Чопраның "Махабхаратында" Гандари рөлін Ренука Исрани сомдады. Рамананд Сагардың "Шри Кришна" сериалында Гандари рөлін Нила Пател ойнады. "Star Plus" телеарнасының "Махабхаратында" Гандари рөлін Рия Дипси сомдады. "Махабхарат" фильмінде Гандари рөлін Павитра Джанани ойнады. "Дхармакшетра" (2014) фильмінде Гандари рөлін Малика Гай сомдады. "Сурьяпутра Карна" (2015 жылғы телесериал) фильмінде Гандари рөлін Смрити Синха Ваца ойнады. "РадхаКришн" (2018–2023) сериалында Гандари рөлін Виа Рой Чоудхури сомдады.