Кіріспе

2001 жылғы Атлантикалық мұхитындағы 4 категориялы дауыл

Мишель дауыл Куба тарихындағы ең қымбат тропикалық циклонның бірі және 2001 жылғы Атлантикалық дауыл маусымының ең күшті дауыл болды. Осы жылы аталған он үшінші дауыл және жетінші дауыл Мишель 29 қазанда Батыс Кариб теңізіне енген тропикалық толқыннан пайда болды; бұл толқын бастапқыда 13 күн бұрын Африка жағалауынан шыққан еді. Дамуының алғашқы кезеңдерінде Никарагуа үстінде бұрқалып, кейін Москито жағалауымен қатарласып өтті, 1 қарашада тропикалық дауылға айналды; Мишель келесі күні дауыл күшіне жетті. Содан кейін жағдайлардың қолайлы болуына байланысты дауылдың қарқыны тез күшейді, 29 сағат ішінде дауылдың орталық барометрлік қысымы төмендеді. Күшінің сәл өзгеруінен кейін Мишель 4 категориялы дауыл ретінде ең жоғары қарқынына жетті. Бұл Мишельді 1999 жылғы Ленни дауылымен теңестірді, бұл Атлант мұхитындағы қараша айындағы төртінші ең күшті дауыл болды, тек 1932 жылғы Куба дауылы және 2020 жылғы Иота мен Эта дауылдарынан кейін ғана. Шамамен сол уақытта дауыл солтүстік-шығысқа қарай жылдамдады, сол күні Кубаның Шошқалар шығанағына жетті. Аралды кесіп өткен Мишель едәуір әлсіреп, Атлант мұхитына қайта кіргеннен кейін 1 категориялы дауылға айналды. 5 қарашада Багама аралдарының үстінде экстратропикалық циклонға айналып, келесі күні суық фронтқа сіңіп кетті. Мишель дауылы сегіз күндік сапарында Батыс Кариб теңізінде кең аумақта қиратушылық әсер етті. Тропикалық толқын ретінде Ямайкада нөсер жаңбырларға байланысты тасқын сулар ағып, екі адам қаза тапты. Арал мемлекетіндегі шығын 18 миллион долларға бағаланды. Дауыл Орталық Американың аймақтарынан өтіп бара жатқанда, қатты жаңбырлар көптеген ауылдарды оқшаулап, инфрақұрылымға зақым келтірді, бұл шамамен үш жыл бұрын Митч дауылынан зардап шеккен аймақтарға әсер етті. Гондурас пен Никарагуада 14 адам қаза тауып, тағы 62 адамның хабарсыз жоғалғаны хабарланды. Каймар аралдарындағы аймақтарда қатты дауылдық толқындар мен су тасқыны болды, әсіресе Гранд-Кейман аралдарындағы шығын 28 миллион долларды құрады. Мишель дауылынан ең көп зардап шеккені Куба болды, онда бұл аралда 49 жылдан бері болған ең күшті тропикалық циклон болды. Қатты дауылдық толқындар мен қатты жаңбырлар елдегі байланыс желілерін бұзды. Сонымен қатар, қатты жел мен жаңбыр ғимараттарды қиратты және қант қамысы егісіне зақым келтірді. Ол кезде Мишель Куба тарихындағы ең қымбат дауыл болды, оның шығыны шамамен 2 миллиард долларды құрады; бұл көрсеткіш жеті жылдан кейін Айк дауылынан асып түсті. Мишель Флорида мен Багама аралдарынан өтіп бара жатқанда әлсіреп барады. Қатты толқындар жағажайлардың эрозиясына себеп болды, ал желдер мүліктің зақымдануына әкелді. Мишельдің барлық жолында 22 адам қаза тауып, шығын 2,43 миллиард долларға (2001 жылғы АҚШ доллары; $ USD) бағаланды. Маусым аяқталғаннан кейін Мишель атауы қолданудан алынып, 2007 жылғы Атлантикалық дауыл маусымында Мелиссамен ауыстырылды.

Метеорологиялық тарих

2001 жылдың 16 қазанында Африка жағалауынан Атлант мұхитына қарай батысқа қарай жылжыған тропикалық толқын пайда болды. Сол кезде толқынның конвекциялық және найзағайлық белсенділігі минималды болды. 23 қазанда бұл толқын Кіші Антиль аралдарын кесіп өтіп, Кариб теңізіне енді, бірақ тропикалық дамудың минималды белгілерін көрсетті. Үш күннен кейін толқын Кариб теңізінің батысына жылжып, Никарагуа жағалауында кең аумақты төмен қысым аймағын құрады. 29 қазанда сағат 1800 UTC-де барлау рейсі Никарагуаның Пуэрто-Кабезас қаласынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 64 шақырым жерде тропикалық депрессияның пайда болғанын растады. Сол кезде конвекция айналым орталығының солтүстігіне қарай ығысты, ал дауыл әлсіз рустикалық жағдайда болды; сондықтан бастапқы болжамдар бойынша, он бесінші тропикалық депрессия деп аталған бұл депрессия солтүстікке қарай баяу жылжуы күтілді. Кейін сол күні депрессияның айналым ортасының үстінде конвекцияның күрт өрбуі байқалды, бұл ұйымдасудың артуын көрсетті. Бұл толқын 36 сағат бойы шығыс Никарагуа үстінде қозғалды, содан кейін 31 қазанда сағат 2100 UTC-де Кабо Грасиас-а-Диос маңында Кариб теңізіне шықты. Кариб теңізіне шыққаннан кейін депрессия жылдам ұйымдасты, ал Ұлттық дауыл орталығы (NHC) келесі күні сағат 0000 UTC-де барлау рейсінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, депрессияны тропикалық дауыл деңгейіне көтерді. Осылайша, тропикалық дауыл Мишель деп аталды. 1 қарашада Мишельдің бұлт қабаттары солтүстікке қарай жылжып, салқындағандықтан күшейе бастады, бұл күшейіп бара жатқанын көрсетеді. Сол кезде NHC тропикалық дауылдың тез күшейіп кету ықтималдығы шамамен 12 пайызды құрайтынын болжады; сол кезде дауыл ұйымның тез күшейіп кетуінің бес критерийінің үшеуін орындаған еді. Күндіз конвекциялық белсенділіктің ауытқулары болды және циклонға әсер ететін желдің кейбір белгілері байқалды, бірақ жалқы нығаю үрдісі сақталды. 2 қарашада жүйеге жіберілген екі зонд Мишельде дауылдық желдерді тіркеді; осы деректерге сүйене отырып, NHC Мишельді сол күні сағат 1200 UTC-де дауыл деңгейіне көтерді, ал дауыл Гуанахакабибес түбегінің оңтүстік-оңтүстік-шығысында 467 шақырым жерде орналасқан. Мишельдің спутниктік суреті жақсарғандықтан және циклонның ең төменгі барометрлік қысымы 29 сағат ішінде төмендегендіктен, көп ұзамай жылдам күшейіп кету кезеңі басталды. Сол күні сағат 1200 UTC-ге дейін Мишель 4-ші санаттағы дауылға дейін күшейді. Алты сағаттан кейін дауыл 3-ші санаттағы қарқындылыққа дейін әлсіреп, бірақ ең төменгі барометрлік қысымын тіркеді. Бұдан кейін Мишельдің орталық қысымы көтеріле бастады; үрдіске қарамастан, солтүстік-шығысқа қарай бұрылысқа қарай оның ең жоғары тұрақты желдері де күшейді. 4 қарашада конвекциялық ұйымы бұзылғанына және оның көзі бұдан былай айқын көрінбейтіндігіне қарамастан, Мишель сол күні сағат 0600 UTC шамасындағы желге қол жеткізді; бұл жүйе үшін оның барлық өмірлік кезеңінде бағаланған ең жоғары тұрақты желдері болды. 4 қарашада сағат 1800-де Мишель 4-ші санаттағы дауыл ретінде Cayo Largo del Sur-ға жетіп, желдің күші; бұдан кейін бес сағаттан кейін Пирс шығанағына жетіп, сәл әлсіреген дауыл болды. Мишель Куба құрлығына жеткенде, бұл 1952 жылы Фокс даулынан бері Куба тарихындағы құрлыққа жеткен ең күшті дауыл болды. Сол кезде дауылдың ең төменгі барометриялық қысымы Куба үстінде болды, Мишельдің айналым орталығы айтарлықтай бұзылды, нәтижесінде дауылдың қарқындылығы төмендеді; Сол күні әлсіреп қалған дауыл 6 қарашада сағат 0000 UTC-ге дейін толық экстратропикалық болып, дауыл күшіндегі желдерді сақтай отырып, Андрос аралы мен Элеутера аралынан жерге құлады. Экстратропикалық жүйе 18 сағат бойы жалғасты, содан кейін оны жақын келген суық майдан жұтып кетті. Келесі күні сол дауылға қарсы күзету шығысқа қарай кеңейтіліп, Пинар-дель-Риодан Сиего-де-Авилаға дейінгі барлық провинцияларды қамтыды. 3 қарашада Кубада барлық дауылға қарсы күзетулер дауыл туралы ескертулерге дейін жаңартылды. Кубада барлық ескертулер 5 қарашада сағат 1200 UTC-де Мишель теңізге жылдамдықты арттыра бастағаннан кейін тоқтатылды. Гаванада билік 150 мың адамды көшірді. Жағалаудағы туристік курорттар тазартылды, ал 35500 студент Zapata түбегіндегі лагерьлерден шығарылды. Кубаның оңтүстік-батыс аралдарында, соның ішінде Кайо-Ларго мен Исла-де-ла-Ювентуд аралдарында 500 турист эвакуацияланды. Сургидеро де Батабаноның барлық тұрғындары көшірілді. Эвакуациядан басқа, үкімет астананың оңтүстік аймақтарына азық-түлік, су және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етті. Елге және одан барлық ішкі және халықаралық рейстер тоқтатылды. Сонымен қатар, сол приходта алты үй негізінен қирады. Сент-Кэтрин, Сент-Эндрю және Сент-Энн приходтарында бірнеше жол қираған қалдықтармен тосылды. Ямайка Ұлттық жұмыс агенттігі (NWA) жолдан қалдықтарды тазалау жұмыстарын жүргізді. Тропикалық циклогенезден кейін Мишель Ямайканың солтүстік-батысынан өтіп, қосымша жауын-шашын жаудырды. 29 қазаннан бастап 48 сағат ішіндегі бір жерде 254 мм жауын-шашын тіркелді, бұл сағатына 10.6 мм жауын-шашынның орташа қарқыны. Мишельдің Ямайка маңынан өтуі кезінде көптеген жерлерде он күн бойы жоғары жауын-шашын тіркелді. Портленд және Сент-Эндрю приходтарында кофе егістеріне ауыр зиян келтірілді, шығын 102.6 миллион Ямайка долларына (2.2 миллион АҚШ доллары) бағаланды. Төрт приходтағы банан плантацияларының шамамен 30 пайызы зардап шекті, бұл 18.2 миллион Ямайка долларына (400 000 АҚШ доллары) зиян келтірді. Ішкі тұтынуға арналған банан егістеріне 22 миллион Ямайка долларына (480 000 АҚШ доллары) зиян келтірді. Малға келген зиян 30.8 миллион Ямайка долларына (670 000 АҚШ доллары) бағаланды. Мишельдің Ямайкаға келтірген жалпы зияны 18 миллион долларды құрады.

Орталық Америка

Тропикалық депрессия ретінде дамуының бастапқы кезеңдерінде Мишель Орталық Америка аймақтарында шамамен 36 сағатқа созылып, кұйреліс жаңбырлар жаудырып, үш жыл бұрын "Митч" даулының зардап шеккен аймақтарында кең ауқымды су тасқынына себеп болды. Ең көп зардап шеккен аймақ – Гондурас солтүстік-шығысындағы Грасиас-а-Диос департаменті, онда бір кезде 100 ауыл су тасқынынан оқшауланды. Кұйреліс жаңбырлар салдарынан кем дегенде 100 000 адам тұрғын үйлерінен күшпен шығарылды. Гондураста су тасқыны 245 үйге зақым келтіріп, ел бойынша 4393 адамды көшіруге мәжбүр етті. Алты көпірдің кем дегенде жартылай зақымдалғаны анықталды, оның үшеуі толығымен қирады. Осы зақымдардың нәтижесінде Гондурас үкіметі бес департаментте – Колон, Атлантида, Йоро, Кортес және Санта-Барбарада төтенше жағдай жариялады. Мишельден туындаған су тасқыны аймақта ұзаққа созылған суық фронттың әсерінен күшейіп, қосымша жауын-шашын жауды. Йороның жанында Куямапа өзенін кесіп өтетін көпір су тасқынынан құлады. Гондурастың ұзақ жылдар бойы созылған құрғақшылықтан зардап шеккен аймақтарында ауа райы нашар болғанына қарамастан, пайдалы жаңбыр жауған жоқ. Гондурастағы су тасқынынан 21 адам қаза тауып, 5 миллион долларлық зиян келтірілді. Елдегі 35 су жүйесі жойылды. Жаңбырдың салдарынан бұршақ егісінің 70 пайызы жойылды. Мишельдің алғы шарты негізінен Никарагуада тұрақтанғанмен, дауылдың конвекциясын солтүстікке қарай жылжытқандықтан Гондурастағыдай көп зиян келтірмеді. Мишельдің салдарынан 16 адамның қазасы расталды және елдегі зиян 1 миллион долларға бағаланды. Жалпы алғанда, Коста-Рикадағы зиян 1 миллион долларды құрады, бірақ ешқандай қаза болған жоқ. Кейман-Брактағы тағы бір метеостанция Мишель дауылының ең жоғары жел соғуын тіркеді, ол аралды 4-санатты дауыл ретінде жылдам өтті, бұл 1952 жылғы "Фокс" дауылынан бері ең күшті дауыл болды. Кубаның оңтүстігінде Кайо Ларго-дель-Сур 9-10 футтық дауыл толқынына тап болды, нәтижесінде бүкіл арал суға батты. Кубаға жақын Жастар аралында жаңбыр жауып, 5 метрлік толқындар болды, бұл кең ауқымды электр қуатының өшірілуіне және су тасқынына әкелді. 4-санатты дауыл 1,8 миллиард АҚШ долларына бағаланған зиян келтірді. Президент Фидель Кастро елдің қайта құру процесі үшін жеткілікті ресурстары бар екеніне сеніп, көмекке бас тартты.

Флорида

Бірнеше күн бойы көбейген толқындардың салдарынан Голливуд жағажайынан Холландал жағажайына дейін аумақта жағажай эрозиясы орын алды. 4 қарашада су тасыған кезде су, мұхит қабырғасынан асып, оны және жақын орналасқан ғимараттарға зақым келтіріп, 20 000 долларлық шығынға әкелді. Жағажайларды қалпына келтіруге кеткен шығын 10 миллион долларға бағаланды. Дауылмен байланысты ең жоғары жел жылдамдығы Сомбреро-Кейде тіркелді; тұрақты жел жылдамдығы және желдің күшті соққылары Флорида штатының оңтүстік-шығыс жағалауында байқалды. Құрғыннан келген зиян 50 000 долларды құрады. Бірінші торнадо су құйыны түрінде пайда болып, Билл Бэггс жағажайына жақын жерде құрлыққа шығып, екі Чики шатырын қиратты, олардың құны 6 000 долларды құрады, бұл F0 қарқындылығын көрсетеді, содан кейін ол тарап кетті. Екінші, күшті торнадо, F1 дәрежесінде бағаланып, Палм-Бич округінде 3 километрлік (2 миль) қашықтыққа дейін қозғалды. Көлік құралдары мен ғимараттардың терезелері сынды, ағаштар мен жол белгілері құлады, ал торнадоның салдарынан қызыл қандауылдың шағын алқабы тегістелді. Торнадодан келген зиян 10 000 долларды құрады. NOAA WP 3D Orion дауылды зерттеу ұшағы дауылдың ішіне бару миссиясы кезінде зақым алды. MORE FM радиостанциясының радио мұнарасы қатты желдің салдарынан екіге бөлініп, радио хабарларын таратуда үлкен үзіліске әкелді.

Салдары

Кубаның «Мишель» дауылынан қалпына келуіне көмектесу үшін 16 желтоқсанда Гавана портына тонналап тоңазытылған тауық аяқтары мен жүгерісі бар кемелер келді. Бұл жөнелтімдер Куба үкіметінің елдегі азық-түлік тапшылығын жеңілдету мақсатында АҚШ-тан бір реттік 30 миллион долларлық азық-түлік сатып алуының бөлігі болып табылады. Куба үкіметі АҚШ-тың бастапқы гуманитарлық көмек ұсынысын қабылдамады, бірақ оның орнына тауар сатып алу туралы ұсынысқа келісті. АҚШ ондаған жылдар бойы Кубаға экономикалық эмбарго сақтап келгенімен, АҚШ заңнамасы коммунистік үкімет бақылауындағы аралға азық-түлік пен дәрі-дәрмек жөнелтуге рұқсат береді. Бірақ, соған дейін Куба үкіметі, азық-түлік сатуды тікелей АҚШ қаржыландыруына тыйым салу сияқты шектеулерге байланысты, американдық азық-түлік сатып алудан бас тартқан болатын.