Кіріспе

Рия немесе Рея (көне грекше: Ῥέα немесе Ῥεία) – көне грек діні мен мифологиясындағы ана құдай, жер анасы Гая мен аспан құдайы Уранның титан қызы, өзі Гаяның ұлы. Ол Кроносқа үлкен әпке, сонымен қатар оның жұбайы, және бес үлкен Олимп құдайының (Гестия, Деметра, Гера, Посейдон және Зевс) және жер асты әлемінің патшасы Аидтың анасы. Кронос өзінің балаларының біреуі, әкесінен бұрынғыдай, оны тақтан құлатуға тағдырланғанын білгенде, Рея туғаннан кейін барлық балаларын жұтып қойды. Рея алтыншы және соңғы баласы Зевсті туғаннан кейін, оны Критке жасырып, Кроносқа жұту үшін тас берді, осылайша кіші ұлын құтқарып, ол әкесінің билігіне қарсы шығып, қалған бауырларын азат етуге мүмкіндік берді. Зевс Кроносты жеңгеннен және Олимп құдайлары билікке көтерілгеннен кейін, Рея құдайлардың патшайымы рөлінен шегініп, Олимп тауындағы қолдаушы тұлғаға айналды. Ол жаңа Олимп дәуірінде белгілі бір рөлдер атқарады. Ол немересі Аполлонның тууына қатысып, екінші немересі Дионисті тәрбиеледі. Персефонаны Хадес ұрлап кеткеннен кейін, Зевс Реяны Деметраға жіберді. Пелопс туралы мифте ол қайғылы жасты өлтіргеннен кейін қайта тірілтеді. Ерте дәстүрлерде ол "құдайлардың анасы" деп белгілі болғандықтан, ұқсас функцияларды атқаратын Гая және Кибелемен тығыз байланысты. Көне гректер оны Олимп құдайлары мен құдайшаларының анасы деп есептеген. Римдіктер оны Магна Матермен (Кибеленің бір түрі) және Опс құдайымен теңестірді.

Этимология

Кейбір көне этимологтар Реа (Ῥέα) (метатез арқылы) ἔρα (éra, 'жер', 'топырақ') сөзінен туындаған деп есептейді; қазіргі ғалымдар, мысалы Роберт Грейвс та осы пікірді қолдайды. Платон мен Крисипптің еңбектерінде кездесетін басқа бір дәстүр бұл сөзді ῥέω (rhéo, 'ағу, құйылу') сөзімен байланыстырады, бұл тұжырым A Greek–English Lexicon сөздігінде де қолдау тапқан. Сонымен қатар, Реа есімі гранатқа қатысты сөздермен де байланысты болуы мүмкін: ῥόα (rhóa), кейіннен ῥοιά (rhoiá). Реа есімінің түпнұсқасы гректерге дейінгі немесе минойлық мәдениетке қатысты болуы да мүмкін.

Отбасы

Рия - Титандардың (Океан, Крий, Гиперион, Япет, Кой, Темида, Тея, Фива, Тетис, Мнемосина, Кронос және кейде Диона), Циклоптардың, Геккатонхирлердің, Гиганттардың, Мелиялардың және Эриниялардың қарындасы; сондай-ақ Афродитаның (кейбір нұсқаларда) Тайфон, Питон, Понт, Таума, Форкис, Нерей, Эврибия және Цетоның жарты қарындасы. Гесиод айтуынша, Реяның Кроноспен алты баласы болды: Гестия, Деметра, Гера, Аид, Посейдон және Зевс. Философ Платон Рия, Кронос және Форкис Океан мен Тетистің ең үлкен балалары екенін айтады. Орфикалық мифтерде Зевс анасы Рияға үйленгісі келді. Рия оған үйленуден бас тартқан соң, Зевс жыланға айналып, оны зорлады. Одан Персефона Зевстен туды.