Құрылыс қабырғаларын жабу материалдары

Кіріспе

Ғимарат қабырғаларының сыртқы жабын материалы

Қабырғаға жабылатын материал немесе қабырға жабыны – үйдің немесе басқа ғимараттың қабырғасының сыртқы жағына бекітілетін қорғаныш материал. Шатырмен бірге, ол күн, жаңбыр/қар, ыстық және суық сияқты сыртқы факторлардан қорғаныстың бірінші қатарын құрайды, соның арқасында ішкі жағында тұрақты және жайлы орта жасайды. Жабын материалының түрі мен стилі ғимараттың сұлулығын арттыра да, кеміте де алады. Табиғи және жасанды материалдардың алуан түрлілігі кең және одан әрі кеңейіп келеді, олардың әрқайсысының өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Кірпіш қабырғаларға жабын жасау қажет емес, бірақ кез келген қабырғаны жабуға болады. Ағаштан немесе болаттық фермалардан жасалған ішкі қабырғаларға міндетті түрде жабын жасалуы керек. Көптеген жабын материалдары ауа райына төзімді, қабырғадан кішірек болып келеді, бұл материалдың ылғал мен температура өзгерісіне байланысты кеңеюіне және жирылуына мүмкіндік береді. Бөлшектерді біріктірудің әртүрлі стильдері бар, мысалы, тақта және тіреуіш, онда панельдер арасындағы біріктіру тігісі жұқа ағаш жолағымен (әдетте 25-50 мм енімен) жабылады, сондай-ақ, жапсырма тақталар төменнен бастап қабырғаға көлденең орналастырылады және жоғары қарай орналасады, төменгі тақта жоғарыдағы тақтамен жабылады. Осы біріктіру техникалары қабырғаға судың енуін болдырмау үшін жасалған. Біріктірілген бөлшектерден тұрмайтын жабынға штукатурка жатады, ол АҚШ-тың оңтүстік-батыс аймағында кеңінен қолданылады. Бұл гипске ұқсас жабын және гипс сияқты торға жағылады. Дегенмен, біріктіру тігістері болмағандықтан, ол уақыт өте келе жарылып, су зақымдануына ұшырайды. Жаңбырдан қорғайтын конструкция жабынның қабырғаларды құрғақ ұстау қабілетін арттыру үшін қолданылады.

Ағаштан жасалған сайдинг

Ағаш сайдинг стилі жағынан өте әмбебап және оны әртүрлі құрылыс нысандарына қолдануға болады. Оны қалауынша кез келген түс палитрасына бояуға немесе лакқа бояуға болады. Орнату және жөндеу салыстырмалы түрде оңай болғанымен, ағаш сайдинг басқа танымал нұсқаларға қарағанда көбірек күтімді қажет етеді, сыртқы факторлардың күшінә байланысты төрттен тоғыз жылға дейін қайта өңдеуді талап етеді. Көптеген ағаш сайдинг түрлеріне құмырсқалар мен көбелектер қауіпті, сондықтан зиянкестер көп таралған аймақтарда қосымша өңдеу және күтім шығындарды айтарлықтай арттыруы мүмкін. Ағаш – шартты түрде жаңаруға жарамды ресурс және биоразлаган материал. Дегенмен, ағашқа қолданылатын көптеген бояулар мен лактар экологиялық тұрғыдан зиянды және уытты болуы мүмкін. Ағаш сайдинг, жұқа қаптама материалдарымен салыстырғанда, белгілі бір деңгейде жылу оқшаулау және құрылымдық қасиеттерді қамтамасыз етеді.

Шеңберлер

Ағаш шеткелер немесе ирек кедр "шайыр" қаптамасы алғашқы Жаңа Англия құрылысында қолданылған, және 19 ғасырдың соңында Шетке стилі мен Королева Анна стилі сәулетінде қайта жандандырылған.

Қалқалы тақталар

Ағаш қаптамасы бір-бірінің үстіне жабылатын көлденең қатарларға немесе "қатарларға" орналастырылады. Бұл қаптамаға "қалқанша қаптама", "жаңбырдан қорғайтын қаптама" (британдық ағылшын тілінде) немесе қиғашталған тақтайшалардан жасалған "қиғаш қаптама" деп аталады, мұнда тақтайшаның жоғарғы жиегі жұқа, ал төменгі бөлігі жуан болады. Солтүстік Американың отарлық дәуірінде шығыс ақ қарағайы ең көп қолданылатын материал болды. Ағаш қаптамасын шіруға қарсы табиғи қасиеттері бар секвойя немесе кедр сияқты ағаштардан да жасауға болады.

Төменгі жақтау

Бірлескен көлденең сайдинг (кейде "төмен" сайдинг немесе жаңалық сайдинг деп те аталады) кемеленген немесе тілшелі болуы мүмкін (бірақ бұл сирек кездеседі). Drop siding әртүрлі беттік өңдеулермен шығады, оның ішінде голландтық лап (неміс немесе Cove Lap деп те аталады) және ағаш өрнегін имитациялайтын сайдинг (қисайтылған).

Тік тақталар

Тік сайдингтің біріктіру тігісі үстінен жамылғысы болуы мүмкін: американдық ағаштан жасалған Carpenter Gothic стиліндегі үйлерде кең таралған тақта мен батон; немесе сирек жағдайда, батон мен тақта немесе кері тақта және батон деп аталатын біріктіру тігісінің артында орналасады.

Ағаштан жасалған қабырға

Фанералық қаптама кейде арзан ғимараттарда қолданылады, кейде тік кемеліпті қаптаманы (shiplap siding) еліктейтін ойыстармен. Мұндай ойысты фанералық қаптаманың бір мысалы - Texture 1–11, T1 11 немесе T111 ("tee one eleven") деп аталатын түрі. Сондай-ақ, кері тақта және жолақ (board and batten) RBB деп аталатын, ұқсас бірақ терең ойыстары бар өнім де бар. Бұл өнімдердің кейбіреулері, егер дұрыс бекітілсе, құрылымдық қолдануға жарамды болуы мүмкін. T 11 және RBB қаптамаларын, егер олар тігіс жерлерінде үйлесімді су өткізбейтін элементтермен орнатылса, жылдам және оңай орнатуға болады.

Тас қаптамасы

Тақтатас шатыр қарапайым пішінде болуы мүмкін, бірақ тақтатас қаптамасы бар көптеген ғимараттар әдемі безендірілген.

Пластмассадан жасалған сайдинг

Ағаш жапсырмасы көбінесе винил сайдинг немесе ПВХ сыртын жабу арқылы имитацияланады. Ол әдетте ағаш жапсырмасынан екі есе үлкен өлшемде шығарылады. Ағаш ұсақ жапырақшаның және ағаш қалқаншаның пластик имитациялары да бар. Пластик сайдинг өндірілген өнім болғандықтан, оның түстері мен стильдері шексіз болуы мүмкін. Бұрын винил сайдинг уақыт өте келе сарғыш түске түсіп, жарылып, бүгіліп, ауыстыруды қажет ететін. Дегенмен, жаңа винил нұсқалары жақсартылып, зақымдар мен тозуға қарсы тұру қабілеті артты. Винил сайдинг грильдерден, барбекюлерден немесе басқа да жылу көздерінен келетін тікелей ыстыққа сезімтал. Ағаштан айырмашылығы, винил сайдинг ғимаратты қосымша жылу оқшаулаумен қамтамасыз етпейді, егер өнімге жылу оқшаулағыш материал (мысалы, көбік) қосылмаса. Кейбір өрт қауіпсіздігі мамандары оның ыстыққа сезімталдығы үшін сынап айтқан. Осы сезімталдық үй өртінің кірпіш, металл немесе тас сияқты материалдарға қарағанда көршілес үйлерге тез тарауына мүмкіндік береді. Винил сайдингтің қоршаған ортаға тигізетін зияны бар. Винил сайдингті қайта өңдеуге болады, бірақ оны жағуға болмайды (себебі уытты диоксин газдары бөлінеді). Полигонға тасталған жағдайда пластик сайдинг тез ыдырамайды. Көптеген адамдар винил сайдингті ең тартымсыз сайдинг түрлерінің бірі деп санайды. Жаңа нұсқалар мен дұрыс орнату бұл мәселені шеше алса да, винил сайдинг панельдері арасында көрінетін тігіс сызықтары болады және ол әдетте ағаш, кірпіш немесе тас сияқты жоғары сапалы материалдарға ұқсамайды. Бұл мәселені ескі пластик сайдингтің сарғыш түске түсуі және жарылуы одан әрі күшейтеді. Жаңа тұрғын үйлер салынатын көптеген аймақтарда, әсіресе Солтүстік Америкада, бүкіл аудандар винил сайдингпен жабылған үйлерден тұрады, бұл жағымсыз біртектілікке әкеледі. Кейбір қалалар қазір үй салушыларды құрылыс кезінде әртүрлі типтегі сайдингтерді пайдалануға шақырып отыр.

Кірпіш немесе тас имитациясыасфальт қабырғасы

Қазіргі заманғы күтімді қажет етпейтін сайдингтердің алдында асфальт кірпіш сайдинг болған. Асфальтқа қаныққан панельдер (шамамен) кірпішті немесе тіпті тасты елестетеді. Көптеген ғимараттарда, әсіресе ескі сарайлар мен гараждарда осындай сайдинг кездеседі. Егер панельдер түзу және тегіс болса, зақымдалмаса, олардың нағыз кірпіш емес екенін анықтау тек бұрыштардағы жамылғыштар арқылы ғана мүмкін. Бұл өнімдер Insulbrick, Insulstone, Insulwood деген сауда маркаларымен шығарылған. Бүгінде оларды жиі «жасанды кірпіш», «жабыстырып жабу кірпіші» немесе «гетто кірпіші» деп атайды. Көбінесе мұндай сайдинг жаңа металл немесе пластик сайдингпен жабылады. Бүгінде әсемдеу үшін немесе сайдинг ретінде қолдануға арналған нағыз кірпіштен жұқа панельдер өндіріледі.

Изоляцияланған сайдинг

Соңғы жылдары жылуоқшауланған сайдинг жаңа категория ретінде пайда болды. Винил сайдингке қарағанда жақсартылған нұсқа саналатын жылуоқшауланған сайдинг, үй мен сайдинг арасындағы кеңістікті толтыратын, сайдингтің арт жағына біріктірілген кеңейтілген полистирол көбігімен (EPS) жасалады. Бұл өнімдер энергия тұтынуды 20 пайызға дейін төмендету арқылы экологиялық артықшылықтар ұсынады. Орташа есеп бойынша, жылуоқшауланған сайдинг өнімдерінің R көрсеткіші 3,96-ны құрайды, бұл басқа сыртқы қаптама материалдарынан үш есе жоғары. Жылуоқшауланған сайдинг өнімдері әдетте Energy Star сертификатына ие және АҚШ Энергетика министрлігі мен АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі белгілеген экологиялық стандарттарға сәйкес өндіріледі. Өндірушілердің мәліметінше, энергияны үнемдеуден басқа, жылуоқшауланған сайдинг 50 жылдан астам қызмет ететін берік сыртқы өнім болып табылады. Көбік сайдингке қосымша қатаңдық береді, оны соққыларға және желге төзімді етеді, соның арқасында өнім ұзақ жылдар бойы сапалы көрінісін сақтайды. Көбіктік қаптама ілінген кезде түзу сызықтарды қамтамасыз етеді, бұл ағаш сайдингке ұқсас көрініс береді, сонымен қатар күтімді жеңілдетеді. Өндірушілер жылуоқшауланған сайдингтің су өткізгіш немесе "тыныс алатын" екенін, су буының сыртқа шығуына мүмкіндік беретінін хабарлайды, бұл шіру, көбу және қалыптың пайда болуына қарсы қорғаныс болып табылады және үй ішіндегі ауаның салауатты болуына көмектеседі.

Металл сырты

Металл қаптамалары әртүрлі металлдардан, стильдерден және түстерден тұрады. Көбінесе ол заманауи, өнеркәсіптік және ретро стильдегі ғимараттармен байланысты. Пайдалы ғимараттарда көбінесе түсті винилмен жабылған, гальвандалған болаттан жасалған қаптама немесе жақтау қолданылады. Ұзақ қызмет ететін жағдайларда алюминий қаптама да жиі қолданылады, оның жеңілдігі орнату мен пішімдеуді жеңілдетеді, сондықтан ол металл қаптамаларының танымал таңдауы болып табылады. Бұрын алюминийден ағаш тақтайшаларды еліктейтін қаптама жасалатын (алюминий қаптамасы). Бүгінде бұл рөлді винил қаптамасы атқарады. Алюминий қаптамасы ылғал мен тұздың көп болуымен сипатталатын жағалау аймақтарындағы үйлер үшін өте қолайлы, себебі алюминий ауамен әрекеттесіп алюминий оксидін түзеді – бұл алюминийдің бетін одан әрі бұзылудан қорғайтын өте берік қабат. Ал болат тотықтанады, бұл материалдың құрылымын әлсіретеді, сондай-ақ болатты коррозиядан қорғайтын мырыш сияқты жабындар жылдар өте келе жиектерінде бұзылуы мүмкін. Дегенмен, болат қаптаманың артықшылығы – оның кедір-бүдырға төзімділігі, бұл қатты дауылдар болатын аймақтарда, әсіресе бұрқасын жиі болатын жерлерде маңызды. Алюминийдің архитектурада алғаш рет қолданылуы 1884 жылы Вашингтон монументіне кішкентай жерлеу қалқасы орнату болды. Темір немесе болаттан жасалған тақтайша қаптамалары 1903 жылы патенттелген, ал Sears, Roebuck & Company 1930 жылдары өз каталогтарында тас және кірпіш үлгілеріндегі рельефті болат қаптамаларын ұсынды. Alcoa 1920 жылдары алюминийді архитектурада қолдануды ынталандыруды бастады, Нью-Йорктегі "Керемет шіркеуінің", "Крайслер" және "Эмпайр Стейт" ғимараттары үшін әшекейлі шпандрел панельдерін шығарды. Милуокидегі A. O. Smith Corporation ғимаратының сыртқы жағы 1930 жылы толығымен алюминиймен қапталды, ал 1931 жылы Нью-Йорк сәулет лигасының эксперименталды көрме үйін 3 фут (1 м) өлшемді Duralumin табақтарымен жапты. 1930 жылдары алюминийдің архитектурадағы қолданылуы кең ауқымды болды, ал тұрғын үй құрылысында қолдану үшін тағы алты жыл күтуге тура келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы жылдары өндірушілер алюминий қаптаманы жасап, кеңінен тарата бастады. Олардың арасында Индиана штатының кәсіпкері Фрэнк Хосс қазіргі заманғы алюминий қаптаманың конфигурациясын ойлап тапқан деп есептеледі. Оның тәжірибелері 1937 жылы ағаш тақтайшаларды еліктейтін болат қаптамамен басталды. Сол кезде нарықтағы басқа да металл және болат қаптамалар деформацияға, су өткізетін тесіктерге және тотығуға ұшырау сияқты мәселелер тудырды. Хосс бұл мәселені әр панельдің жоғарғы жағындағы кішкентай жалаңашпен құрылған құлыптаушы біріктіру арқылы шешті, ол алдыңғы панельдің төменгі жиегіндегі U-тәрізді жиекпен бірігіп, су өткізбейтін көлденең тігіс жасады. 1939 жылы қаптамасы үшін патент алғаннан кейін Хосс Чикагодағы жұмысшы табы үшін склепа стиліндегі болат қаптамамен жабылған қырық төрт үйден тұратын шағын тұрғын үй ауданын салды. Соғыс зауыттары өндірісті басып алғаннан кейін оның ісі қысқарды. 1946 жылы Хосс Детройттың Metal Building Products компаниясымен одақтасты, бұл компания Alcoa алюминийінен жасалған Хосс қаптамасын жарнамалап, сатты. Олардың өнімдері солтүстік-шығыстағы ірі тұрғын үй жобаларында қолданылды және 1947 жылы Пенсильваниядағы, тек алюминий қаптамасы қолданылған алғашқы аудан үшін таңдалды. 4 метрлік боялмаған алюминий панельдер, бастауыш жолақтар, бұрыштық бөлшектер және арнайы бекіткіштер сияқты өнімдер Хосс бауырларының Индианадағы шеберханасында құрастырылды. Қаптаманы әдеттегі ағаш тақтайшалардың үстіне орнатуға болады немесе оны әр панельдің жоғарғы жағына бекітілген арнайы бекіткіштер арқылы тырнақтармен бекітуге болады. Жылу оқшаулағыш материалдар тіректер арасына орналастырылды. 1948 жылы Metal Building Products Corporation таратылғаннан кейін Hoess Brothers компаниясы шамамен он екі жыл бойы жұмыс істеді, бірақ Reynolds Metals сияқты компанияларға қарағанда сәттіліктері аз болды.

Metal siding comes in a variety of metals, styles, and colors. It is most often associated with modern, industrial, and retro buildings. Utilitarian buildings often use corrugated galvanized steel sheet siding or cladding, which often has a coloured vinyl finish. Corrugated aluminium cladding is also common where a more durable finish is required, while also being lightweight for easy shaping and installing making it a popular metal siding choice. Formerly, imitation wood clapboard was made of aluminium (aluminium siding). That role is typically played by vinyl siding today. Aluminium siding is ideal for homes in coastal areas with much moisture and salt, since aluminium reacts with air to form aluminium oxide, an extremely hard coating that seals the aluminium surface from further degradation. In contrast, steel forms rust, which can weaken the structure of the material, and corrosion resistant coatings for steel, such as zinc, sometimes fail around the edges as years pass. However, an advantage of steel siding can be its dent resistance, which is excellent for regions with severe storms—especially if the area is prone to hail. The first architectural application of aluminium was the mounting of a small grounding cap on the Washington Monument in 1884. Sheet iron or steel clapboard siding units had been patented in 1903, and Sears, Roebuck & Company had been offering embossed steel siding in stone and brick patterns in their catalogues for several years by the 1930s. Alcoa began promoting the use of aluminium in architecture by the 1920s when it produced ornamental spandrel panels for the Cathedral of Learning and the Chrysler and Empire State Buildings in New York. The exterior of the A. O. Smith Corporation Building in Milwaukee was clad entirely in aluminium by 1930, and 3 feet (1 m) siding panels of Duralumin sheet from Alcoa sheathed an experimental exhibit house for the Architectural League of New York in 1931. Most architectural applications of aluminium in the 1930s were on a monumental scale, and it was another six years before it was put to use on residential construction. In the first few years after World War II, manufacturers began developing and widely distributing aluminium siding. Among them Indiana businessman Frank Hoess was credited with the invention of the configuration seen on modern aluminium siding. His experiments began in 1937 with steel siding in imitation of wooden clapboards. Other types of sheet metal and steel siding on the market at the time presented problems with warping, creating openings through which water could enter, introducing rust. Hoess remedied this problem through the use of a locking joint, which was formed by small flap at the top of each panel that joined with a U shaped flange on the lower edge of the previous panel thus forming a watertight horizontal seam. After he had received a patent for his siding in 1939, Hoess produced a small housing development of about forty four houses covered in his clapboard style steel siding for blue collar workers in Chicago. His operations were curtailed when war plants commandeered the industry. In 1946 Hoess allied with Metal Building Products of Detroit, a corporation that promoted and sold Hoess siding of Alcoa aluminium. Their product was used on large housing projects in the northeast and was purportedly the siding of choice for a 1947 Pennsylvania development, the first subdivision to solely use aluminium siding. Products such as by 12 feet (4 m) unpainted aluminium panels, starter strips, corner pieces and specialized application clips were assembled in the Indiana shop of the Hoess brothers. Siding could be applied over conventional wooden clapboards, or it could be nailed to studs via special clips affixed to the top of each panel. Insulation was placed between studs. While the Hoess Brothers company continued to function for about twelve more years after the dissolution of the Metal Building Products Corporation in 1948, they were less successful than rising siding companies like Reynolds Metals.

Қалампырмен қапталған қабырға

Шатыр – бұл шатырлар мен қабырғаларға қолданылатын ежелгі және кең таралған құрылыс материалы. Шатыр жабыны ұзын сабан, су қамысы немесе тарақталған бидай қамысы сияқты құрғақ өсімдіктерден жасалады. Материалдар суды бұрып, ағызу үшін өрнектермен біріктіріліп, жабылады.

Бүркемелеу

Тас және қабырғалық қаптама кейде сайдинг ретінде қарастырылады, олар әртүрлі және формальдыдан рустикалық стилге дейінгі көптеген стильдерге бейімделе алады. Қабырғалық қаптаманы көптеген түс палитрасына сәйкес бояуға немесе тоналдыруға болады, бірақ ол бейтарап топырақ тоннарына және сынық тас және қиыршық тас сияқты жабындарға көбірек сәйкес келеді. Қабырғалық қаптама өте берік (100 жылдан астам) және оған минималды күтім қажет. Қабырғалық қаптаманың басты кемшілігі – бастапқы құны. Жауын-шашын ғимараттардың құрылымына қауіп төндіреді, сондықтан сайдинг жергілікті аймақтағы ауа-райы жағдайларына төтеп бере алуы маңызды. Жаңбырлы аймақтарда сыртқы жылу оқшаулау жүйелері (EIFS) артық ылғалға ұшырағанда ағаш шіруіне бейім. Қабырғалық қаптаманың қоршаған ортаға тигізетін әсері қолданылатын материалдың түріне байланысты. Жалпы, бетон және бетонға негізделген материалдарды өндіру үшін көп энергия қажет. Алайда, қабырғалық қаптаманың ұзақ қызмет ету мерзімі және минималды күтім-жөндеуі оның қызмет ету кезеңінде аз энергия қажет ететінін білдіреді.

Композиттік сайдинг

Әртүрлі композиттік материалдар сайдинг ретінде де қолданылады: асфальт жалаты, асбест, талшықты цемент, алюминий (ACM), талшықты тақта, қатты тақта және т.б. Олар жалаты немесе тақтайшалар түрінде болуы мүмкін, мұндай жағдайда оларды кейде қаптама деп атайды. Композиттік сайдингтер көптеген стильдерде ұсынылады және басқа сайдинг опцияларын имитациялай алады. Композиттік материалдар белгілі бір стильге немесе "көрініске" қол жеткізуге өте ыңғайлы, бірақ бұл стиль жергілікті ортаға сәйкес келмеуі мүмкін (мысалы, қатты дауылдарға бейім аймақта толқынды алюминий сайдинг; жағалау климатында болат; құрылыста термиттер көп болатын аймақтарда ағаш сайдинг). Композиттердің құны көбінесе ағаштан жасалған опциялардан төмен, бірақ орнату, күтім және жөндеу талаптары сияқты кең ауқымда өзгереді. Таңқаларлық емес, композиттік сайдингтердің беріктігі мен қоршаған ортаға тигізетін әсері өндіріс процесінде қолданылатын нақты материалдарға байланысты. Талшықты цементтен жасалған сайдинг – цемент, целлюлоза (ағаш), құм және судың үйлесімінен жасалған композиттік сайдинг класы. Олар зауытта жабылады немесе боялады, немесе орнатылғаннан кейін боялады. Талшықты цемент нақты көрінісі, беріктігі, аз күтімді қажет етуі, өртке төзімділігі және дәстүрлі ағаш сайдингке қарағанда жеңілдігі үшін танымал. Целлюлоза (ағаш талшықтары) бар композиттік сайдинг өнімдерінің кейбір климаттарда немесе белгілі бір экологиялық жағдайларда нашарлау, қабаттану немесе жабысудың жоғалуы сияқты мәселелері бар екені көрсетілген. Соңғы 15 жылда жаңа, ағаш емес синтетикалық сайдинг класы пайда болды. Бұл өнімдер әдетте полимерлі шайырлар, шыны талшықтары, тас, құм және ұшқыш күл сияқты ағаш емес материалдардан жасалады және беріктігі, эстетикалық тартымдылығы және күтімнің қарапайымдығы үшін таңдалады. Мұндай технологиялардың жаңалығын ескере отырып, өнімнің қызмет ету мерзімін болжауға болады, түрлері шектеулі және таралуы сиректеу.