Оңтүстік Африканың iSimangaliso ылғалды жерлер паркі

Кіріспе

Оңтүстік Африканың үшінші ірі қорғалған аймағы, 280 км жағалауды қамтиды.

iSimangaliso Wetland Park (бұрынғы Greater St. Lucia Wetland Park) Оңтүстік Африканың Квазулу-Натал жағалауының шығысында, Дурбаннан солтүстікке қарай орналасқан. Бұл Оңтүстік Африканың үшінші ірі қорғалған аймағы, солтүстіктегі Мозамбик шекарасынан бастап, Сент-Люсия көлінің сағасының оңтүстігіндегі Мапеленаға дейін жағалауды қамтиды және iSimangaliso Authority басқаратын шамамен жаратылыс экожүйелерінен тұрады. Паркке келесілер кіреді:
Сент-Люсия көлі
Сент-Люсия аң ауру қорығы
Жалған шығанақ паркі
Коси шығанағы
Етеза көлі Табиғи қорығы
Сибхай көлі
Сент-Люсия теңіз қорығы
Сент-Люсия теңіз қасиетті орны
Содвана шығанағы Ұлттық паркі
Мапелан Табиғат қорығы
Мапуталанд Теңіз қорғалған аймағы
Видал мүйісі
Озабени
Мфабени
Теуте далалық аймағы
Мкузе аң ауру қорығы

Парк бұрын Ұлы Сент-Люсия ылғалды жерлер паркі деп аталатын, бірақ 2007 жылдың 1 қарашасынан бастап қайта аталды. Исимгангало сөзі зулу тілінде "ғажайып" немесе "керемет нәрсе" дегенді білдіреді. Бұл атау Шаканың бағыныштысы тсонгалар жеріне жіберілгендіктен пайда болды. Ол қайтып келгенде көрген әсемдігін ғажайып деп сипаттады.

Шекарааралық саябақтар

Парк Оңтүстік Африка, Мозамбик және Эсватини елдерінің аумағында орналасқан трансшекаралық теңіз паркі – Понта-ду-Оуро-Коси шығанағы трансшекаралық табиғат қорғау аймағының бір бөлігі. Бұл теңіз қорғау аймағы Үлкен Лубомбо трансшекаралық табиғат қорғау аймағының құрамына кіреді.

Тарих

1895 жылға дейін шығанақ Тсонга халқының және олардың Тсонга балық ұстау орнының мекені болды. Бұл Тсонга халқының бастапқы және табиғи мекені. Олар мұнда 1000 жылдан астам уақыт бойы өмір сүріп келеді. Ерте португал теңізшілерінің жазбалары осы аймақты Тсонга халқының мекендегенін, оңтүстікке қарай да, дұрыс көрсетіп тұр. Бұл аймақ Тембеланд немесе Тонгаланд деп те белгілі болған, бірақ бұл атау 1900 жылдардың басында қолданыстан шығып қалды. Аймақ Вахлангу (Тембе) тайпасының Тсонга тармағымен басқарылды. Швейцариялық миссионер, преподобный Анри Александр Юнод (ХА Юнод деп танылған) 1890 жылдардың басында Тсонга халқының ғылыми және этнографиялық зерттеуін жүргізіп, Тсонга Тембе халқының шығанақты мекендеуін көрсететін егжей-тегжейлі карта жасады. Юнод өзінің картасында осы аймақтың Тембеланд деп аталғанын, Тембе астанасының Сент-Люсия шығанағында орналасқанын және 1906 жылға қарай Тсонга халқының Трансвааль провинциясының Спеленкон ауданындағы Сент-Люсиядан Вальдезияға дейінгі жерді мекендегенін көрсетті, бүгінде ол Лимпопо провинциясы деп аталады. Сент-Люсия шығанағы мен Мапуто шығанағы – бір жер және олар Тсонга халқына тиесілі. Тсонга ауылдары Сент-Люсия шығанағынан Мапутоға дейін салынған және олардың арасында ешқандай табиғи бөлініс болған жоқ. Сент-Люсия төңірегінде билеуші басшы Тембе патшалық отбасы болды, ал Мапуто төңірегінде билеуші топ Мапуто патшалық отбасы болды, олардың барлығы Тсонга халқының Вахлангу тармағынан шыққан. Мапуто мен Сент-Люсия шығанағында (Тембеланд) және оның төңірегінде ронга тілі қолданылады, швейцариялық миссионер ХА Юнодтың айтуынша, бұл жеке тіл емес, шитсонга тілінің диалектісі. Ронга тілі шитсонга тіліне өте ұқсас, сондықтан оны жеке тіл деп қарастыруға болмайды, ол бүгінде шитсонга деп танылатын негізгі тілдің диалектісі. Сент-Люсияға алғаш рет 1554 жылы португалдық «Сент-Бенедикт» кемесінен аман қалғандар Рио-дус-Медуш-ду-Оуро (немесе Рио-дус-Медауш-ду-Оуро – Алтын құмдар өзені) деп ат қойған. Осы кезде тек Тугела өзенінің сағасы ғана Сент-Люсия деп аталды. Кейін, 1575 жылы Тугела өзені Тугела деп аталды. 1575 жылдың 13 желтоқсанында, Әйет Люсия мерекесі күні Мануэль Перестерелло ауыз аймағын Санта-Люсия деп атады. 1822 жылы Сент-Люсияны британдықтар қалашық деп жариялады. 1895 жылы қаладан солтүстікке қарай орналасқан Сент-Люсия қорығы құрылды. 1971 жылы Сент-Люсия көлі және Мапуталендтің тасбақа жағалаулары мен коралл рифтері Халықаралық маңызы бар ылғалды жерлер туралы конвенцияға (Рамсар конвенциясы) енгізілді. 1999 жылдың желтоқсан айында паркті ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны деп жариялады, салтанатты шараға Нельсон Мандела арнайы қонақ ретінде қатысты.

Until 1895, the bay had been a home of the Tsonga people and their Tsonga fish kraal. This is the original and the natural home of the Tsonga people and they have lived here for more than 1000 years. Records from early Portuguese sailors rightfully point out this area to be occupied by the Tsonga people and further down south. The area was also known as Tembeland or Thongaland but the name fell into disuse around the early 1900s. The area was ruled by a Tsonga branch of the Vahlanganu (Tembe). The Swiss missionary, Reverend Henri Alexandre Junod (known as HA Junod), conducted a scientific and ethnographic study of the Tsonga people during the early 1890s and produced a detailed map, showing the occupation of the bay by the Tsonga Tembe people. Junod showed in his map that the area was known as Tembeland and that the Tembe capital city was located in the St Lucia bay, and that by 1906, the Tsonga people occupied the land from St Lucia to Valdezia in the Spelenkon district of the Transvaal province, known today as Limpopo Province. St Lucia bay and Maputo Bay are one land and they belong to the Tsonga people, Tsonga villages were built from St Lucia bay until Maputo and they were not separated by any natural division. Around St Lucia, the ruling chief was the Tembe Royal Family, while around Maputo, the ruling class was the Maputo royal family, who are all of the Vahlanganu branch of the Tsonga people. In and around Maputo and St Lucia bay (Tembeland), the language spoken is Ronga, which according to the Swiss Missionary, Rev HA Junod, is not an independent language but a dialect of Xitsonga. According to Rev Junod, Ronga language is so similar to Xitsonga that it cannot be regarded an independent language but is a dialect of a major language known today as Xitsonga. St. Lucia was first named in 1554 Rio dos Medos do Ouro (alternatively Rio dos Médãos do Ouro — River of the Gold Dunes) by the survivors of the Portuguese ship Saint Benedict. At this stage, only the Tugela River mouth was known as St. Lucia. Later, in 1575, the Tugela River was named Tugela. On 13 December 1575, the day of the feast of Saint Lucy, Manuel Peresterello renamed the mouth area to Santa Lucia. In 1822, St. Lucia was proclaimed by the British as a township. In 1895, St. Lucia Game Reserve, north of the town was proclaimed. In 1971, St. Lucia Lake and the turtle beaches and coral reefs of Maputaland have been listed by the Convention on Wetlands of International Importance (Ramsar Convention). In December 1999, the park was declared a UNESCO World Heritage Site at an unveiling ceremony, where Nelson Mandela was the guest of honour.

Биологиялық әртүрлілік

Парк бай биологиялық әртүрлілігі, бірегей экожүйелері және салыстырмалы түрде шағын аумақта кездесетін табиғи сұлулығы үшін әлемдік мұра орыны деп жарияланды. Жануарлар мен өсімдіктердің мол болуының себебі – парктегі әртүрлі экожүйелердің көптігі, олар коралл рифтері мен құмды жағажайлардан бастап, субтропиктік құмды ормандарға, саванналарға және батпақтарға дейін жетеді. Паркте кездесетін жануарларға піл, барыс, қара және оңтүстік ақ мүйізді бұғы, мыс бұқасы, ал мұхитта киттер, дельфиндер және теңіз тасбақалары, оның ішінде былғары және логгерхед тасбақалары жатады. Сондай-ақ, паркте 1200 қолтырауын мен 800 бегемот бар. 2013 жылдың желтоқсан айында, 44 жылдық үзілістен кейін, африкалық арыстандар қайтадан Исимбангалосаға енгізілді. Су астындағы рифтердің ірі тілімдері бар, олар түрлі-түсті балықтар мен маржандарға мекен болып табылады. Содуана шығанағында әлемдегі ең таңғажайып кораллдардың әртүрлілігі кездеседі. Рифтерде түсін өзгертетін осьминогтер мен кальмарлар қызыл көздерімен күтпеген жемтің іздерін күтеді. Көбінесе судың ішінде аузын ашып, ұсақ планктонды жұтып жатқан алып кит акулаларын көруге болады. Сент-Люсия көлінде екі жақ қабықты моллюскалардың жиырма төрт түрі тіркелген, бұл парктің маңызды бөлігін құрайды.