Кіріспе
1995 жылы түсірілген Сэм Райминің фильмі
"Жылдамдық және өлім" – 1995 жылы түсірілген американдық жаңашыл батыс фильмі. Фильмнің режиссері Сэм Райми, ал басты рөлдерде Шарон Стоун, Джин Хакман, Рассел Кроу және Леонардо Ди Каприо ойнаған. Сценарийін Саймон Мур жазған, бірақ Джосс Уэддон да үлес қосты. Оқиға "Ханшайым" (Стоун) атты мылтық көтеріп, Джон Иродтың (Хакман) билігіндегі Редемпшн шекаралық қаласына келіп, әкесінің өлімі үшін кек алуға тырысатын қауіпті дуэльге қатысады. Саймон Мурдың сценарийін 1993 жылдың мамырында Sony Pictures Entertainment сатып алды, ал актриса Шарон Стоун басты рөлге де, продюсерлікке де келісім берді. Режиссер Сэм Райми жалдағаннан кейін даму жұмыстары жеделдетілді және түсірілімдер 1993 жылдың 21 қарашасында Аризонадағы Олд Тусон студиясында басталды. Фильмді TriStar Pictures таратты және 1995 жылдың 10 ақпанында АҚШ-та көрсетілді, бірақ кассада үлкен табыс әкелмеді, сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер тудырды. Алайда, кейінгі жылдары фильм сыншылардың жоғары бағасын алды, әсіресе актерлік шеберліктері, режиссурасы, түсірілімдері және музыкасы үшін, ал кейбір сыншылар оны Раймидің фильмдерінің ішінде бағаланбаған туынды деп атады.
Сюжет
1881 жылы "Леди" деп танылатын қарулы әйел Ескі Батыстың Redemption қаласына келеді, оны Джон Ирод есімді қатал заңсыздықпен басқаратын мэр билейді. Ирод жылдам ату арқылы жеңіліске дейін өтетін турнир жариялайды, ережелері мынадай: кез келген қатысушы кез келгенге қарсы шығуға құқылы, ешкім шақырудан бас тарта алмайды, әрбір қатысушы күніне бір рет жұдырықтасуы керек, және жұдырық бір қатысушы бас тартқанға дейін немесе өлгенге дейін жалғасады. Леди қатысатынын жариялап, тек үлкен ақшалай сыйлыққа қызығушы екенін айтады. Тіркелу кезінде Иродтың қолдаушылары олардың бұрынғы тобының мүшесі, өте шебер қару қолданушы Кортпен бірге келеді. Корт зорлықтан бас тартып, дін қызметкері болып, турнирге қатысудан бас тартады. Иродтың адамдары оны дарға асуға тырысады, бірақ Леди арқанды атып, оны босатады. Леди "Баламен" кездеседі, ол Иродтың әкесі екеніне сенеді және турнирде жеңіп оның құрметін алуды үміттенеді. Ол Баланың төсегінде жалғыз оянып, төменінде динамит бөшкелерін көреді. Бірінші раундта Ирод, Бала және Леди қарсыластарын оңай жеңеді. Ирод Кортке арзан қару береді және қаладан қашу үшін бір оқтан артық ала алмайтынын жариялайды. Өзгергеніне қарамастан, Корт шақырылғанда рефлекстік түрде тартады және бірінші раундтағы жұдырықты жеңіп алады. Екінші раундқа дейін Ирод Клей Кантреллмен кездеседі, ол қала тұрғындары оны өлтіру үшін жалдаған кәсіби қарушы. Ирод барлық жұдырықтар өлімге дейін болатынын жариялайды және Кантреллді өлтіреді. Бала екінші жұдырығын жеңіп алады. Кейінірек Леди салон иесінің кішкентай қызын зорлаған Юджин Дредпен жұдырықтасып, оны өлтіреді. Көңілі қалған ол қаладан кетеді. Осы уақытта Корт Американың туа біткен қарушысы, Тіпті Атпен жұдырықтасады және бірінші оғы өлтірмей қалғанда екінші оқ сұрап жалбарынады. Доктор Уоллес жақын маңдағы зиратта Ледиді тауып, оны танитынын және оның неге келгенін білетінін айтады. Флэшбэктерде Ледидің нағыз аты Эллен екені анықталады. Оның әкесі Redemption қаласының маршалы болған, бірақ Иродтың тобы шабуыл жасап, оны дарға асып өлтіреді. Ирод Элленге арқанға атпақ болып, үш оқпен атуға пистолет берді, бірақ ол қателікпен оны өлтіріп, қаладан қашып кетті. Доктор Элленге әкесінің ескі белгісін береді және оны қаладан Иродты құтқаруға көмектесуге сендіреді. Келесі күні Эллен Иродқа қарсы шығады, бірақ ол Баланың шақыруын қабылдаған. Эллен мен Корт соңғы жұдырықтас болғандықтан, Ирод оларға жұдырықтасуға бұйрық береді, егер бас тартса, өзі өлтіретінін айтады. Ирод Баладан бас тартуын сұрайды, бірақ ол бас тартады. Ол Иродты жарақаттаса да, ақырында жұдырықты жеңіледі. Ирод суыққан түрде өлген кезде оның қолын ұстаудан бас тартады, содан кейін ол Баланың әкесі екені ешқашан дәлелденбегенін айтады. Корт пен Эллен бетпе-бет келгенде, Корт оған атып, Доктор Элленнің өлгенін жариялайды. Корт ашуланып, Иродпен бірден жұдырықтасуды талап етеді, бірақ келесі күні таңға дейін келіседі. Сол түні Иродтың адамдарының бірі Корттың оң қолын сындырады. Келесі күні Ирод Кортқа зиян келтіргені үшін оны өлтіреді. Ирод Корттан қорқатынын мойындайды, сондықтан оны турнирге қатысуға мәжбүрледі. Ар-намысын сақтап, ол Кортпен сол қолымен жұдырықтасуға келіседі, бірақ егер ол жеңсе, қолдаушыларына Кортты өлтіруді бұйырады. Ирод қолын көтерген сәтте бірнеше ғимарат жарылып кетеді, соның ішінде Иродтың үйі мен сағат мұнарасы. Эллен түтін мен оттан шығады, өлімін жасамалап, Корт пен Доктордың көмегімен Баланың динамитін орналастырады. Корт Иродтың қалған қолдаушыларын өлтіреді, ал Эллен Иродқа қарсы шығады, оның аяғына әкесінің белгісін лақтырып, кім екенін көрсетеді. Ирод Элленді жарақаттайды, бірақ ол оны атып, көзіне оқ тигізіп өлтіреді. Ол Кортке белгісін лақтырып, "Заң қалаға оралды" дейді, содан соң атқа мініп кетеді.
Даму
Жазушы Саймон Мур 1992 жылдың соңында «Жылдам және өлгендер» үшін болжамды сценарийін аяқтады, оны Серджио Леоненің спагетти-вестерндеріне, әсіресе Клинт Иствудтың «Долларлар трилогиясына» құрмет көрсету ретінде жазды. Жазушы басты кейіпкердің әйел болуын шешті. «Осындай әлемге әйелдерді енгізген кезде өте қызықты нәрсе болады және бірден қызықты динамика туады», – деді Мур. Стоун сонымен қатар атқарушы продюсер ретінде қол қойғандықтан, режиссерді таңдау құқығына ие болды. Стоунның 1992 жылғы «Қараңғылық армиясы» фильміндегі жұмысына әсерленгенінен Сэм Райми режиссерлікке шақырылды. Актриса продюсерлерге Райми фильмді түсірмесе, ол фильмде ойнамайтынын мәлімдеді. Ол Раймидің бұрынғы жұмысына қатысты ара-тұра эмоцияларға ие болғанымен, режиссер әлі өз талантын толық ашпағанына сенді, сондай-ақ «Жылдам және өлгендер» оның «техникалық және шығармашылық қабілетінің шегін кеңейтуге» тамаша мүмкіндік болады деп ойлады. Мур Раймиді жұмысқа алуға қуанды, бұл оның бұрынғы «Зомбилер әлемі» (Evil Dead) фильмдер сериясындағы жұмысына негізделген. Раймимен жұмыс істеген Кроу кейіннен режиссерді «бір қызық адам, төртінші Стоудж сияқты» деп сипаттады. Мэтт Деймонға Фи «Бала» Иродтың рөлі ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Сэм Роквелл «Бала» рөліне үміткер болды, бірақ бұл рөл Леонардо Ди Каприоға бұйырды. Sony Ди Каприоның актерлік құрамына да күмәнмен қарады. Соның салдарынан Стоун Ди Каприоның жалақысын өзі төледі. Түсірілім алаңдарының бірі Аризонадағы Олд Тусон студиясы болды. Redemption қалашығын Патриция фон Бренденштейн жобалады, ол «Амадей» (1984) және «Тиісті емес» (The Untouchables, 1987) фильмдеріндегі жұмысымен танымал. Стоунның Кроумен болған махаббат көрінесі фильм АҚШ-та көрсетілімге шығар алдында «Жылдам және өлгендер» фильмінің соңғы нұсқасынан алынып тасталды. Актриса/атқарушы продюсер бұл көріне фильмдегі қалыптасқан шындыққа сай келмейтінін айтты. Фильмнің музыкасын Алан Сильвестри жазды және дирижерлік етті, ал дыбыс режиссері Дэннис Сэндс болды. Кеннет Карман мен Томас Дресшер фильмнің музыкасын монтаждады.
The town of Redemption was designed by Patrizia von Brandenstein, known for her work on Amadeus (1984) and The Untouchables (1987). Stone had a love scene with Crowe removed from the final cut of The Quick and the Dead before the film's release in the United States. The actress/co producer thought the scene did not fit in with the picture's established reality. The score for the film was composed and conducted by Alan Silvestri and mixed by Dennis Sands. Kenneth Karman and Thomas Drescher edited the film's music.
Кассалық жинақ
The Quick and the Dead 1995 жылы 10 ақпанда АҚШ және Канадада 2158 кинотеатрда көрсетілді, алғашқы көрсетілім аптасында 6 515 861 доллар тапты, бұл оны АҚШ кассасындағы екінші орынға қойды, ал Билли Мэдисоннан 124 000 долларға қалып қойды. Фильм АҚШ және Канада кассасында барлығы 18 636 537 доллар жинады. Жазушы Саймон Мур фильмнің Еуропада орташа нәтиже көрсеткенін айтты. Сонымен қатар, Стоун "Үздік әйел актер" номинациясына ие болды, бірақ "Страндж Дэйз" фильміндегі Анжела Бассеттен жеңілді. Жек Кертистің романы 1995 жылдың қыркүйек айында HarperCollins баспасында жарық көрді. 1-ші аймақ DVD нұсқасы 1998 жылдың қыркүйек айында шықты.
Сыни қабылдау
The Quick and the Dead киносыншылардан ара-жібір пікірлер алды. 40 сынға сүйене отырып, Rotten Tomatoes фильмге 58% баға берді, орташа бағасы 6.01/10. Сайттың консенсусы былай деді: "The Quick and the Dead өте қызықты идеясы мен танымал режиссерлеріне қарамастан, толыққанды әсер қалдырмайды, бірақ дәстүрлі емес вестерн жанкүйерлері көңіл көтерерлік болар". Metacritic 21 сын негізінде орташа баллды 49/100 деп есептеді. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин Стоунның ойынын және Раймидің режиссерлік шеберлігін жоғары бағалады. "Стоунның қатысуы Раймидің жанрлық тәсілдерін жарқын көрсетеді, ал культ режиссері енді өзін-өзі мақтан тұтып, B класты фильмді жаңаша құруға тырысып бағуда". Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмді тым көп клишеге толы деп сынады, бірақ Раймидің режиссерлігі мен Данте Спиноттінің операторлық жұмысын мақтады. Раймидің өмірбаянын жазған сыншы және жазушы Билл Уоррен фильмнің "1960 жылдардағы Серджио Леоненің керемет опералық спагетти-вестерндерінің, әсіресе Клинт Иствудтың қатысуымен түсірілген "Аты жоқ адам" трилогиясының тақырыптарын, стилін және тартымдылығын қайта жаңғыртуға жасалған өте саналы (бірақ өзін-өзі саналы емес) әрекет екенін" айтты. "Ол Леоне фильмдеріне қарағанда, жылдам, романтикалық және америкалыққа жақын". Rolling Stone журналынан Питер Траверс "The Quick and the Dead атақты вестерн фильмдерінен алынған ең қызықты сахналардың жиынтығы сияқты көрінеді деп есептеді. Райми дұрыс атмосфераны табады, бірақ фильмнің мағынасын жоғалтады. Сіз фильмнен басыңды ауыстырып, әсер қалмайсыз, егер тәжірибелі мерген мылтығын тартып, өзіне-өзі оқ атқандай".
Критикалық қайта бағалау
Шығарылғаннан кейін сыншылардың аралас пікірлеріне қарамастан, «The Quick and the Dead» фильмі сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан мақтау алды. Collider сайтынан Том Рейманн бұл туындыны Раймидің ең жақсы фильмдерінің бірі деп есептейді: «Фильм соншалықты ерекше, оны көруден ләззат алу мүмкін емес». Dread Central-дың Скотт Халлам Раймидің режиссерлік шеберлігін және түрлі жанрлардағы фильмдердегі жан-жақтылығын, сондай-ақ актерлік құрамды жоғары бағалады. WhatCulture сайтынан Джей Ройстон фильмді мақтап, Раймидің үздік фильмдерінің қатарына қосты: «Мен оны Раймидің үш үздік туындысының ішіне қоюға тиіспін, мүмкін ол өзге фильмдерінен өзгеше болғандықтан, бірақ режиссердің актерлермен жұмыс істеу, камера түсірілімдерін жаңалау және визуалды тұрғыдан әңгіме айту сияқты үш қасиетін біріктіреді». PopMatters-тің Билл Гиброн былай деді: «Бұл көптеген Райми жанкүйерлері үшін шешімді нүкте болды. Біріншіден, бұл жанр өмір үшін күресіп жатқан кездегі вестерн. Сонымен қатар, онда әлі танылмаған Леонардо Ди Каприо, Рассел Кроу сияқты белгісіз актерлер және жыныстық тартымдылығы жоқ Шарон Стоун рөл сомдады. Фильмнің артықшылығы Раймидің шабытты режиссерлігі болды, тіпті ол да көрсетуге тырысқандай көрінді. Дегенмен, кейіннен қарап отырсақ, бұл жақсы фильм, бірақ сыртқы күштердің әсерінен кемшіліктері бар». AVClub-тың Мэтт Шимковиц та фильмді жоғары бағалады: «Осындай актерлік құраммен мұндай стиль, түпнұсқалық және қызықтылық күтілген, бірақ бұрын соңда осындай болған емес». Empire журналынан Бен Трэвис бұл фильмді Раймидің үшінші үздік туындысы деп атады: «Бұл нағыз шеберлік, жоғары деңгейдегі актерлік құраммен стильді түсірілген, сонымен қатар оның ең шығармашылық камера жұмыстарын қамтиды». MovieWeb-тің Ричард Шертцер бұл фильмді Раймидің ең жақсы фильмдерінің бірі деп санады: «Өзінің қарқындылығымен, Стоун сомдаған әйел басты рөлінің буыршықтауымен және күтпеген зорлық-зомбылығымен «The Quick and the Dead» режиссер ретіндегі оның репертуарына және вестерн жанрындағы алғашқы тәжірибесіне лайықты үлес қосады». Looper сайтынан Патрик Филипс та фильмді мақтап, оны «культтік классика» деп атады: «Сэм Раймидің ерекше туындыларының арасында бұл фильм кино әлемінде қайта ашылуға лайық, тіпті түн ортасында көрсетілсе де». /Film-нің BJ Colangelo да фильмді мақтап, Раймидің ең бағаланбаған фильмдерінің бірі деп санады: «Бұл фильмде голланд бұрышындағы камераның жылжуы соншалықты көп, көрерменді бағдардан шығаруға болады, бірақ бұл тиімді жұмыс істейді. «The Quick and the Dead» классикалық вестерннің рухын сақтайды, бірақ қазіргі заманғы көрермендерге арналған, қызықтырақ». Фильм сыншысы Адриан Мартин: «Сэм Раймидің «The Quick and the Dead» фильмі – қару ұстаған Шарон Стоунды сомдаған феминистік вестерн. [Бұл] керемет көрініс, онда Леди ашуланып, жасөспірім қызын зорлаған жігітке қарсы шығады. Райми бізді Стоунның бір секундтық танылуынан бастап, жаңбыр астында алға жүгіріп келе жатқан көрініске жеткізеді. Оның екі қолы да ашумен, жан дүниесінің тереңінен шыққан айқаймен атып тұр. Мұндай көріністі Леоне де одан жақсырақ түсіре алмас еді».