Кіріспе

метро станциясы

Испан жазушысы, ақын және драматург Ангел Гимера и Хорхе (6 мамыр 1845 немесе 6 мамыр 1847 немесе 1849 – 18 шілде 1924), көбінесе Ангел Гимера деп аталатын, каталон драматургі. Оның шығармалары романтикалық ерекшеліктермен реализмнің негізгі элементтерін үйлестіруімен белгілі. Ол 19 ғасырдың соңындағы Ренессанс қозғалысының маңызды өкілдерінің бірі саналады.

Өмір

Ол Канар аралдарындағы Санта-Крус-де-Тенерифе қаласында дүниеге келді. Оның әкесі каталондық, ал анасы – Канар аралдарының тумасы. Гвимера отбасы ерте жасында Каталонияға көшіп, әкесінің туған жері – Эль-Вендрель қаласына қоныстанды. Гвимера көптеген танымал пьесалар жазды, олар басқа тілдерге аударылып, шетелде қойылды, бұл 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында каталан тілінің әдеби тіл ретінде қайта жаңғыруына (Renaixença) зор үлес қосты. Оның ең танымал туындысы – «Terra baixa» (Төмендіктер, сондай-ақ «Төмендіктердегі Марта» деп аударылады) реалистік драмасы. 1896 жылы жазылған бұл пьеса тез арада халықаралық деңгейде танымал болды. Туынды 15 түрлі тілге аударылды, ал испан тіліндегі нұсқасы Энрик Боррас театры арқылы Испания мен Латын Америкасы бойынша отыз жыл бойы үзбей қойылды. Ағылшын тілінде пьеса 1903 және 1936 жылдар аралығында Бродвейде үш рет көрсетілді. «Terra baixa» пьесасынан басқа, оның негізінде алты фильм түсірілді, соның ішінде АҚШ-та «Martha of the Lowlands» (1914) және Лени Рифенштальдың «Tiefland» (1954) атты үнсіз фильмдері бар. Бұдан өзге, ол екі операның бастауы болды: Эвген д’Альберттің «Tiefland» (1903) неміс операсы және Фернан Ле Борнның «La Catalane» (француз) операсы. Гвимера әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына жиырма үш рет ұсынылған, бірақ саяси мәселелерге байланысты ешқашан жеңіске жете алмады. 1904 жылы ол провансаль ақыны Фредерик Мистралмен бірге, ресми емес тілдердегі әдебиетке қосқан үлесі үшін Нобель сыйлығына үміткер болды. Алайда, Испания үкіметінің саяси ықпалы салдарынан бұл мүмкін болмады, нәтижесінде сыйлық Мистрал мен испан драматургі және саясаткері Хосе Эчегарайға берілді. 1924 жылы Гвимера қайтыс болғанда, оған Барселонада бұрын-соңды көрілмеген деңгейде мемлекеттік аза тұру рәсімі ұйымдастырылды және ол Монжуик зиратына қойылды. Оның туған қаласы Санта-Крус-де-Тенерифеде оның құрметіне театр салынды (Teatro Guimerá).

Жер асты

Terra baixa - бұл Барселонадан келген кедей қыз Мартаның оқиғасы, ол Каталонияның жазық жерлеріндегі ең ірі жер иесі Себастьянның жас сүйіктісі болып табылады. Себастьян жерін және мұрасын сақтап қалу үшін әйгілі әйелге үйленуі керек. Мартамен арадағы қарым-қатынас туралы әңгімелерді тоқтату үшін, бірақ оны әлі де сүйіктісі ретінде сақтап қалу үшін Себастьян оны Пиреней тауынан келген жас қойшы Манеликке үйлендіріп, жаңа үйленген жұбайларды қаланың диірменіне жапсарлас үйге орналастырады. Марта өзінің бұрынғы үстемдік сүйіктісі мен жаңа мейірімді күйеуі арасында қысылып, жанына сыймайтынын сезінеді.

Теңіз қызы

Гвимераның тағы бір танымал шығармасы – "La filla del mar" (Теңіз қызы, 1900) пьесасы, ол Агата (Агат) тарихын баяндайды. Оның есімі құнды тас есімдіктей келеді, оның өзіне көрсетілген жек көрумен күрт қайшылықта. Оның тегі белгісіз, және "маврлардың арасында" туғаны оны дінсіз деп жариялап, жек көруге себеп болады. Оны ешкімге де жолатпайтын азаматтардың бірі – Балтасанет, ол: "Біз туғанда бәріміз маврмыз" дейді. Агата өзін "ешкім" және "көйлекке жарамсыз" деп санағанын жақсы біледі. "Мен қандай жамандық жасадым, осылайша барлығы маған жек көрумен қарайды?" – деп сұрайды ол. Оған жасалған кемсітулер соңында оның өліміне алып келеді. Агата теңізге құштар, ол оған ата-анасының дауысымен шақырып тұрғандай сезінеді. Ол үшін теңіз бен жердің арасында символдық қарама-қайшылық бар, жер тек қана қайғы-мұң мен жасқа толы, ал теңізде тыныштық пен шындық қонақтайды. Ол үшін суға бату – туған теңізінің "амниотикалық сұйықтығына" қайта оралу. Ол теңізші сияқты күшті, батыл және жанды. Сонымен қатар ол сезімтал, ал Пере Мартирден өмірінде қатты жетіспеген махаббатты тапқанда, олар бір-бірімен байланыса алады. Ол оның бұрынғы әйелдерге құштарлығын кешіреді, бірақ қызғаныштан басы айналып, ол қайтадан сондай іске батса, өлтіремін деп қорқытады. Агатаның тарихы көптеген әдеби сілтемелер мен архетиптерді қамтиды, мифологиялық су кейіпкерлерінен бастап, Сапфоның биік жартастан теңізге секіріп, өзін-өзі өлтіргендігі туралы аңызға дейін. Рудольф Лотар аударған бұл шығарма Эвген д'Альберттің 1912 жылғы "Liebesketten" операсының негізі болды.

Құрметтеулер

Санта-Крус-де-Тенерифедегі басты театр, Канар аралдарындағы ең көне театр, осы драматургтің құрметіне Театро Гуимера деп аталды. Санта-Крус-де-Тенерифедегі Муниципальдік көркем өнер музейінің фасадында Тенерифеден шыққан белгілі тұлғалардың, оның ішінде Гуимераның мрамордан жасалған бюстері орналасқан. Театрдың орналасқан жері – Анхель Гуимера даңғылы да драматург пен ақынның есімімен аталады, себебі ол осы көшеде дүниеге келген. Гуимераның отырған күйдегі қоладан құйылған мүсіні 1920 жылы Каталонияда Жозеп Кардона и Фурро (1878–1923) жасаған. Бұл түпнұсқа модель 1983 жылы Жозеп Мария Кодина тарапынан Барселонадағы Плоса-дель-Пи алаңы үшін кеңейтілді. Осы мүсіннің екі көшірмесі жасалды, олардың бірі 1986 жылы Таррагона провинциясындағы Эль-Вендрель қаласына сыйға тартылды. Екіншісі Санта-Крус-де-Тенерифедегі Театро Гуимераның қарсы бетінде орналасқан. 1909 жылы ол Барселонаның асырап алған ұлы атанды.