Кіріспе
Иллинойс штатындағы Чикаго архиепископтығының тамыр орны, АҚШ.
Чикагодағы Киелі Есім соборы – АҚШ-тағы ең ірі Рим католик епархияларының бірі болып табылатын Чикаго архиепископтығының орталығы. Қазіргі Чикаго архиепискобы – кардинал Блас Дж. Купич. 1875 жылдың 21 қарашасында салтанатты түрде ашылған Киелі Есім соборы 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен қираған Әйелі Мария соборы мен Киелі Есім шіркеуінің орнына салынды. Іргетастың бір жағында 1926 жылдың 11 қазанында шіркеу алдында (көшенің жиегінде, іргетасқа қарай бір-екі фут оңтүстікке қарай) өлтірілген Солтүстік жақ бандиттік тобының мүшесі Хайми Вайсқа тиген оқтардың әлсіз іздері сақталған. 2009 жылы жүргізілген жөндеу жұмыстары кезінде болған өрт шіркеудің шатыры мен ішкі бөлігіне елеулі зақым келтірді. Зақымдар жөнделіп, собор сол жылдың соңында қайта ашылды.
Сәулет және үй жиһазы
Қасиетті Есім соборы готикалық жаңғыру сәулет стилінде салынған, сонымен бірге қазіргі заманғы шіркеутің хабарын символдайтын мотивтерді де қамтиды. Шіркеу ғимаратының ұзындығы 71 метр (233 фут), ені 38 метр (126 фут) және 1110 адамға арналған орын бар. Шатырының биіктігі 21 метр (70 фут), ал шпилі 64 метр (210 фут) биіктікке жетеді. Жалпы алғанда, соборда өмір ағашында физикалық түрде болу сезімін тудыруға арналған мотивтер бар.
Собордың қола есіктері
Алғашқы қарсы алатыны – Альберт Фришианың жобалаған, әрқайсысы бірнеше тонна салмақты қола есіктер. Есіктердегі күрделі өрнектер "Өмір ағашы" тақырыбын ашады, олардың сыртқы түрі алып ағаш кесінділеріне ұқсайды. Есіктер гидравликалық жүйемен жабдықталған, сондықтан оларды бір саусақпен итеру арқылы ашуға болады. Есіктерден кейін шынымен жабылған вестибюль орналасқан.
Қайта тірілу айқыш
Шіркеудің ішіне кірген соң, ең көз тартарлық нәрсе – суретші Иво Демец жасаған, тіріліс айқыш белгісін бейнелейтін мүсін. Нефтің қабырғаларын Гофредо Вержинелли суретшінің Крест жолы бейнелері әшекейлейді, олар Мәсіхтің азапталуын, айқышқа ілінуін және қайта тірілуін көрсетеді. Станциялар қоладан құйылған және қызыл Рокко Аликанте мәрмәрімен шегеленген.
Евангелистердің амбосы
Ғимараттың басқа бөліктерінде әртүрлі қола мүсіндер орналасқан. Ең ірі туындылардың бірі – Эухенио де Куртеннің "Евангелистер амбосы". Амбо – шіркеу литургиясында Киелі кітаптан оқылатын нәрселер жарияланатын мінбер. Қоладан құйылған мүсінде Евангелия авторлары өздерінің символдарымен бейнеленген: Матай – шіркеу Евангелиясын білдіретін періште; Марк – Петірдің үйретілімдеріне немесе катехизисіне шабыттандырған арыстан; Лука – Мәсіхтің бала кезі туралы айтқаны үшін өгіз; Жохан – "Рухани Евангелияның" авторы, "Жан болған Сөз" тарихын баяндайтын бүркіт.
Хат жазушылардың амбосы
Сондай-ақ де Куртеннің жасаған Евангелистердің амбосы – ертедегі шіркеу қауымдарына апостол хаттарын жазған авторларды бейнелейтін қоладан құйылған тұғыр: Петір, Құдай Патшалығының кілттерімен; Пауыл, қылышпен өлтірілген; Жақып, игі амалдармен нығайтылған иманды көрсетеді; және Яһуда, жазалауды білдіретін қамшы ұстап тұр. Бұл амбоны оқушылар мен әншілер жексенбі күнгі және басқа да ерекше шіркеу мерекелері мен естелік шараларында пайдаланады.
Собордың құрбандық үстелі
Алты тонналық қызыл-қара Rosso Imperiale di Solberga граниті құрбандық үстелінің бетін құрайды. Пьедесталдың айналасында Ескі өсиеттен құрбандық шалу мен дайындық сахналарын бейнелейтін қола рельеф орналасқан: Әбілдің бірінші құрбандығын ұсынуы, дін қызметшісі Мәліксадек нан мен шарап сыйлауы, Ыбырайымның ұлы Ысқақты құрбандыққа шалуға азаматтығы және Илияс пайғамбардың Иеміздің періштесінен күш алып, жолына жалғастыру үшін нан мен су алуы. Қасиетті алтарь қасиетті апостол Жохан мен қасиетті Тімотейдің денелерінен алынған реликвияларды, яғни нақты артефакттарды сақтайды.
Чикаго кафедрасының кафедрасы
Кафедра, немесе епископ тағы, шіркеуді соборға айналдырады. Дәл осы орындықтан Чикаго архиепискобы Чикаго кафедрасын, немесе "Sedes Chicagiensis" басқарады. Көптеген Рим католик кафедраларынан өзгеше, Чикаго кафедрасының кафедрасы қарапайым. Оның артқы жағында үш бөлімнен тұратын алғашқы христиан мұғалімдерінің бейнесі бейнеленген: орталық бөлімде – Мәсіх, оның оң жағында – Петір, ал сол жағында – Пауыл.
Киелі есімнің киелі үйдегі панельдері
Кафедраның үстінде Киелі Есімнің қасиетті панельдері орналасқан, Атилло Селваның бес қола панелінен тұрады. Бұл панельдер Исаның Киелі Есімін бейнелейді, осы есімнен шіркеу аталған. Бірінші панельде Симеонның Мәриям ғибадатханаға әкелген Сәби Құтқарушыны ойша шағылыстыруы көрсетілген. Екінші панельде Ұш Тұрған Құдайдың құпиясы және Мәсіхтің монограммасын жерге жеткізіп бара жатқан періште бейнеленген. Үшінші панельде Иеміз деп жарияланған қайта тірілген Мәсіхтің суреті бар. Төртінші панельде Исаның ғибадатханада ұсынылуы көрсетілген, онда Мәриям мен Жүсіп баланы сүндеттеу және ат қою үшін ұсынады. Соңғы панельде Исаның діни қызметі бейнеленген, Мәсіх киім-кешекпен әшекейленіп, тостағанды барлық адамдарға ұсынады.
Құбырлы мүшелер
Соборда екі әдемі құбырлы орган бар: Голландияның Заандам қаласындағы Flentrop Orgelbouw компаниясы жасаған, батыс жағындағы галереяда орналасқан 71 тоқталмалы, 4 мануалды үлкен орган; және Канаданың Квебек провинциясы, Сент-Хяцинте қаласындағы Casavant Frères компаниясы жасаған, оңтүстік ғибадатханада орналасқан 19 тоқталмалы, 2 мануалды кішкентай орган.
Кардиналдар галереясы
Қасиетті есімдер соборы қайтыс болған кардиналдың кең жиекті, мақтаныш белгісі бар галеросын жартылай шеңберлі, күмбезді собор апсисінің ең биік нүктесінен көтеру дәстүрін жалғастыруда. Галеролар Қасиетті есімдер соборында ілініп тұрады және топыраққа айналғанға дейін сонда қалады, бұл барлық жер бетіндегі мәртебе мен даңқтың өткінші екенін көрсетеді. Кафедраның үстіне Кардинал Мунделин, Стрич, Мейер, Коди, Бернардин және Джорджтың галеролары ілінген.
1871 жылғы Чикагодағы үлкен өрт
Чикаго епархиясы 1843 жылдың 30 қыркүйегінде құрылғанда, епископ Уильям Квартер өзінің адалдарын Мэдисон және Уабаш көшелерінің оңтүстік-батыс бұрышындағы Сент-Мария соборынан жетектеп шықты. Бірнеше жыл өткен соң, 1851 жылы Хьюрон және Супериор көшелерінің арасындағы Стейт-стритте Киелі есім шіркеуі деп аталатын үлкен кірпіш шіркеу салынып жатыр. Оның іргетасы 1852 жылы қаланды. Бірақ 1871 жылдың қазан айында Чикагодағы Ұлы өрт қаланы жалмап кеткен кезде екі шіркеу де қирады. Қасиетті есім шіркеуінің пасторы Джон МакМаллен шіркеулерді қайта құру және Чикагодағы үйсіздерге көмек көрсету үшін қаржы жинау мақсатымен елді аралап сапарлады. Осы аралықта Чикаго католиктері Касс көшесіндегі қираған үйдің ішінде ғибадат етуге мәжбүр болды, оны "шалаш собор" деп атады. Олар төрт жылдан астам уақыт бойы сол жерде ғибадат етті.
Жаңа собордың іргетасын қалау
1874 жылы Бруклиндегі сәулетші Патрик Чарльз Кили, кейіннен Киелі Станислав Костка шіркеуінің жоспарын дайындаған, Чикаго қаласының жаңа кафедралық соборының жоспарларын жасауға таңдалды. Сол жылдың 19 шілдесінде негізгі тас қаланды. Келесі жылдың 21 қарашасында епископ Томас Фоли шіркеуді киелеп, оны Қасиетті Атының соборы деп атады. 1880 жылы Чикаго епархиясы Чикаго архиепархиясы болып қайта құрылды және Қасиетті Атының соборы АҚШ-тың орталық-батыс аймағындағы бірнеше епархияның бас шіркеуіне айналды.
Ертедегі жөндеу жұмыстары
1888 жылы геодезистер собордың Superior Street жағынан иіліп жатқанын байқады. Бұл архиепископты собордың алғашқы қайта жаңарту жобаларын бастауға жетеледі. 1915 жылға қарай Қасиетті Есім соборы теңгерілді және жерге батып кетуден құтылды. Сонымен қатар, өсіп келе жатқан католик халқына сыйымды болу үшін 5 метрге (15 фут) ұзартылды. Осы жылы Чикаго архиепискобы Джеймс Эдвард Куигли қайтыс болды. Жаңадан қайта бағышталған соборда өткізілген алғашқы маңызды мисса – марқұм архиепископтың қоштасу рәсімі болды.
Жедел жөндеу
Қасиетті Есім соборында 2008 жылдың 10 ақпанында әсем ағаш төбесінің бір бөлігі еденге құлағандықтан, 2008 жылдың ақпан айынан тамыз айына дейін кең ауқымды шұғыл жөндеу жұмыстары жүргізілді. Әрі қарай тексеру кезінде тағы да бөліктер құлағандықтан, собор шұғыл жөндеу үшін жабылды. Ол 30-31 тамызда демалыс күндері жұртшылыққа қайта ашылды. 2008 жылдың 17 қарашасында толыққанды қайта ашылды. 2009 жылдың 4 ақпанында, 2008 жылдың ақпанында басталған шұғыл жұмыстарды аяқтау үшін жұмысшылардың болған жерінде үлкен өрт болғаннан кейін ол қайтадан жабылды. Өрттің себебі шіркеудің шатырындағы мұзды еріту жүйесінің істен шығуы болып анықталды. Ғимарат судан көп зақым көрді. Әке Мэтью Комптон эвакуацияға көмектесу үшін шіркеу ішін аралап, содан кейін өрт сөндіру бөлімінің дін қызметкерімен бірге Қасиетті Тағаланы құтқарып алды. Өрт сөндірушілер қауіпті өртке каска мен оттегі баллондарысыз кірді. Қасиетті Есім соборы стиліндегі ғимараттың шатырындағы өрт көбінесе толыққанды жойылды деп жарияланады және тек өрттің таралуын тоқтатуға бағытталған шаралар қолданылады; алайда, сол күні өрт сөндірушілердің батылдығы ғимаратты сақтап қалды. Өрттен кейінгі қалпына келтіру жұмыстарын Daprato Rigali Studios жүргізді. Барлық демалыс күнгі миссалар 2008 жылғыдай, аудиторияға көшірілді. Чикаго архиепископы жөндеу жұмыстарын қаржыландыру үшін Қасиетті Есім қауымына несие берді. Собор 2009 жылдың 1 тамызында қайта ашылды.
Джордж Мунделин
1924 жылы архиепископ Джордж Мунделин папаның қаулысымен кардинал дәрежесіне көтерілді. Ватиканнан консисториядан оралған жаңа кардиналды Қасиетті Есім соборында 80 мыңнан астам католиктер салтанатты шерумен қарсы алды. Мунделин сондай-ақ 1926 жылы Чикаго қаласын 28-ші Халықаралық Эвхаристиялық Конгресс өткізу орталығы деп тағайындауға қол жеткізді, ал ашылу миссасы соборда өтті. Кардинал Мунделин 1939 жылдың қазан айында күтпеген жерден ұйықтағанда қайтыс болған соң, Чикаго қалалық әкімдігі метро құрылысы жүріп жатқан Стейт-стритті жедел түрде жабуға мәжбүр болды, себебі көптеген көшіп келушілерге арналған жол қажет еді. Кардинал Мунделин Қасиетті Есім соборының негізгі бөлігінде жатқанда, миллионнан астам адам оған соңғы сәлем берді.
Екінші Ватикан кеңесі
1960 жылдары Екінші Ватикандық собор аяқталғаннан кейін, Қасиетті Есім соборы собордың ішкі кеңістігін өзгерту үшін ауқымды, даулы жөндеу жобасын бастады. 1968 жылғы Пасхадан 1969 жылға дейін собор жабылып, жақын маңдағы мектептің спорт залы сияқты әртүрлі орындарда миссалар өткізілді. Осы уақытта собордың ішкі бөлігінен барлық боялған әйнек, майлы картиналар мен мәрмәр мүсіндер алынып тасталды. Соңында салыстырмалы түрде қарапайым бөлме пайда болды, оның басты белгісі алты тонналық граниттік алтарь және Қайта тірілу кресті болды. 1969 жылғы Рождество түнінде, түнгі сағат 12-де Қасиетті Есім соборы қайта ашылды.
Папаның 1979 жылғы сапары
1979 жылдың қазан айында Папа Иоанн Павел II Чикагоның епископтарымен бірге дұға ету рәсіміне және Лучано Паваротти мен Чикаго симфониялық оркестрінің музыкасынан тұратын концертке қатысқан алғашқы Папа болды. Бұл шара собордың негізгі залында өтті. Папаның тілегі бойынша, қауым латын тілінде "Пәдуіш" дұғасын оқыды.