Кіріспе
Жапон саясаткері, соғыс қылмыскері 1880-1946. Йосуке Мацуока (松岡 洋右) – Жапон дипломаты және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Жапон империясының Сыртқы істер министрі. Ол 1933 жылғы ақпанда Ұлттар Лигасындағы сөйлесімен танымал, онда ол Жапонияның ұйымдағы қатысуын тоқтатты. Сонымен қатар, ол соғысқа дейін үшжақты келісім мен совет-жапон бейтараптық шартының жасалуына ықпал еткендердің бірі болды.
Yōsuke Matsuoka (松岡 洋右) was a Japanese diplomat and Minister of Foreign Affairs of the Empire of Japan during the early stages of World War II. He is best known for his defiant speech at the League of Nations in February 1933, ending Japan's participation in the organization. He was also one of the architects of the Tripartite Pact and the Soviet–Japanese Neutrality Pact in the years immediately prior to the outbreak of war.
Жапония мен АҚШ-тағы алғашқы жылдары
Мацуока Ямагучи префектурасының Кумаге ауданында (қазіргі Хикари қаласының бөлігі) кеме тасымалымен айналысатын бай саудагердің төртінші ұлы болып дүниеге келді. 11 жасында әкесінің бизнесі банкротқа ұшырады, сол себепті 1893 жылы Мацуока әкесінің туысымен бірге методист миссионерлерінің қолдауымен АҚШ-қа, ағылшын тілін оқуға жіберілді. Ол Орегон штатының Портленд қаласына қоныстанды, бастапқыда методист миссиясында тұрды, кейін жесір Уильям Данбардың үйіне қабылданды, онда Данбардың ұлы Ламберт және Данбардың қарындасы, миссис Изабелл Данбар Беверидж де тұрды. Миссис Беверидж Мацуокаға асыраушы ана болды және оған американдық қоғамға бейімделуге көмектесті. Мацуоканың оған деген құрметі Жапонияға оралғаннан кейін де сақталды. Ол 1906 жылы қайтыс болды. Мацуока Портлендтегі Аткинсон грамматикалық мектебінде (қазір Аткинсон бастауыш мектебі) оқыды. Миссис Беверидж мен Данбар отбасының ықпалымен ол пресвитериан дініне кірді, пастор Кавабе оны "Фрэнк Мацуока" деп шомылдырды. Кейін ол ағасы Кенсукемен Калифорния штатының Окленд қаласына көшіп, 18 ай Окленд орта мектебінде оқыды. Содан кейін Портлендке оралып, заңгерлік білім алды, түрлі жұмыстар арқылы өзін асырады, соның ішінде официант, есіктен есікке кофе сатушы және жапон подрядшысының аудармашысы болып жұмыс істеді. Мацуока 1900 жылы Орегон университетінің заң факультетін бітірді. Орегон университетінің Жапониядағы Васеда университетімен тығыз байланысы болғанымен, Мацуока магистратураны аяқтау үшін Айви Лигасындағы университеттердің бірінде оқуды жоспарлады. Алайда, анасының денсаулығы нашарлағандықтан 1902 жылы Жапонияға оралуға мәжбүр болды.
Шетелдік қызмет
1902 жылы Мацуока Жапонияға оралғанда, Токио императорлық университетіне түсуге тырысты, бірақ байланыстарының жетіспеуі және Токио университетінің құқық мектебі оның шетелде алған білімін мойындамағандықтан қабылдаудан бас тартты. 1904 жылы Мацуока бюрократтық мансапты таңдап, Сыртқы істер министрлігіне емтихан беріп қабылданды. Екі жылдың ішінде ол Шанхай қаласындағы Жапония консулдығының вице-консулы болып тағайындалды. Содан кейін Квантун жалға алынған аймағының бас губернаторына бекітілді, онда Оңтүстік Маньчжурия темір жолының президенті Гото Шинпеймен және Мицуи компаниясы үшін Маньчжурияның табиғи ресурстарын дамытумен айналысқан Ямамото Жотаромен танысты. Келесі 18 жылда Мацуока дипломаттық қызметте жылдам өрледі. 1914 жылы ол қысқа мерзімге Вашингтондағы Жапония елшілігінің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал 1919 жылы Париж бейбіт келісімдері конференциясына Жапония делегациясының құрамына кірді. Мацуока премьер-министр Тераучидің және Тераучидің Сыртқы істер министрі Гото Шинпейдің хатшысы қызметін атқарды, онда оның ағылшын тілін білуі үлкен пайда келтірді. Мацуока сонымен қатар Ресей азамат соғысындағы большевиктерге қарсы Сібірге жасалған интервенцияға Жапонияның қатысуын жақтады.
Оңтүстік Маньчжурия темір жолы және саяси мансабы
1921 жылы Мацуока Қытайдағы жапон консулы болып тағайындалды, бірақ 1922 жылы Оңтүстік Маньчжурия теміржолы компаниясының директоры ретінде Маньчжурияға оралудан бас тартты. 1927 жылы Мацуока Оңтүстік Маньчжурия теміржолы компаниясының вице-президенті қызметіне көтерілді. Ол сонымен қатар Фушундағы көмір шахталарын кеңейту және көмірді сұйықтандыру зауытын салуға жауапты болды. Алайда 1930 жылы Оңтүстік Маньчжурия теміржолынан кетіп, Жапонияға оралды. 1930 жылғы жалпы сайлауда Мацуока Ямагучи префектурасынан Жапония Диетасының Төменгі палатасына Риккен Сейюкай (Саяси достық конституциялық қауымдастығы) партиясының қолдауымен үміткер болды. Бірақ 1931 жылғы Маньчжурия оқиғасынан кейін, Маньчжуко мемлекетінің құрылуынан және Жапонияның әрекеттерін айыптаған Ұлттар Лигасына Литон есебінен кейін, Мацуока 1933 жылы сыртқы істер саласына қайта оралып, Жапонияның Ұлттар Лигасындағы делегациясын басқарды. Мацуока Ұлттар Лигасын айыптаған және Жапонияның Лигадан шығуын жариялаған сөзімен халықаралық деңгейде танымал болды, соның салдарынан жапон делегациясы Лиганың жиналыс залынан шығып кетті. Жапонияға оралғаннан кейін Мацуока Риккен Сейюкайдан кеткенін және Италиядағы Ұлттық фашистік партия үлгісіндегі өзінің саяси партиясын құру ниетін жариялады. Алайда партия Мацуока күткендей кең қолдау таппады, ал 1935 жылы ол Оңтүстік Маньчжурия теміржолының президенті ретінде Маньчжурияға оралды. Ол 1939 жылға дейін бұл қызметте болды. 1941 жылдың наурыз-сәуір айларында Мацуока Мәскеу мен Берлинге сапар жасады. 1941 жылдың 29 наурызында Германияның сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроппен болған әңгімесінде Риббентропқа алдағы Барбаросса операциясы туралы жапондықтарға ештеңе айтпау және жапондықтарды Германияның жоспарларынан хабарсыз ұстау тапсырылды. Риббентроп Мацуоканы Токиодағы үкіметті Сингапурға шабуыл жасауға көндіруге тырысты, британдық теңіз күштері Атлантика шайқасына қатысқандықтан кек қайтару үшін тым әлсіз екенін мәлімдеді. Мацуока бұған Сингапурды басып алуға дайындық жүргізіліп жатқанын жауап ретінде айтты. Мацуока 1941 жылдың сәуір айында Мәскеуге жасаған сапары барысында Кеңес-жапон бейтараптық шартына қол қойды. Бірақ 1941 жылдың маусым айында нацистік Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін Гитлер Мацуокаға Жапонияның да шабуылға қатысуын ұсынды. Мацуока Жапонияның Сібірге шабуыл жасау идеясын ынтамен қолдады және Коноэ мен Жапон императорлық армиясы мен Жапон императорлық теңіз күштерінің басшыларына осы мақсатта әскери күштерді жұмылдыруға үнемі қысым жасады. Ақырында армия, теңіз күштері және Коноэ Жапонияның оңтүстігіндегі нысаналарға әскери күш-жігерін шоғырландыруға келісті. Оның идеяларына қарсылық көрсеткен әскерилерге қарамастан, Мацуока Ресейге шабуыл жасауды жалғастырып, АҚШ-пен дипломатиялық қарым-қатынаста абайсыздық танытты, ол Жапонияны соғысқа итермелеу үшін сөз байласып отыр деп сенді. Мацуоканың АҚШ-қа деген жаушылдығы (Жапонияның әскери науқандарына қарсы шыққан) Коноэді алаңдатты, ол АҚШ-пен соғыстан аулақ болуды қалады. Коноэ мен әскери басшылар Мацуокадан құтылу үшін келісті. Осы мақсатта Коноэ 1941 жылдың шілдесінде отставкаға кетті, оның кабинет министрлері де онымен бірге кетті, соның ішінде Мацуока да. Коноэ дереу қайтадан премьер-министр болып тағайындалды және Мацуоканың орнына адмирал Тейдзиро Тойоданы сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Тынық мұхиты соғысы басталғанда Мацуока: "Үшжақты келісімге кіру – менің өмірімдегі қателік болды. Қазір де оны қатты сезінемін. Тіпті өлімім де бұл сезімді жоймайды", – деді. Содан кейін Мацуока көзге түспейтін болды және соғыс жылдары зейнеткерлікте өмір сүрді.
Соғыстан кейінгі
Жапонияның капитуляциясынан кейін Мацуока 1945 жылы одақтас әскерлердің Бас қолбасшысымен тұтқындалып, Сугамо түрмесіне қамалды. Бірақ ол 1946 жылғы 26 маусымда, алыс шығыстағы Халықаралық әскери трибуналда соғыс қылмыстары бойынша сотталуға үлкермес бұрын, түрмеде табиғи себептерден қайтыс болды. 1979 жылы ол Тынық мұхиты соғысының 12 айыпталған соғыс қылмыскерімен бірге Ясукуни қасиетті орында мәңгілікке орналастырылды.