Кіріспе

Уильям Майкл Харнетт (10 тамыз, 1848 – 29 қазан, 1892) – американдық суретші, күнделікті заттардың алдау-өнер стиліндегі натюрморттарымен танымал.

Ерте өмір

Харнетт Ұлы ашаршылық кезінде Ирландияның Корк графтығындағы Клонакилти қаласында дүниеге келген. Әкесі аяқкиім жасаушы болған. Осы кезеңде ол Пенсильвания көркемсурет академиясында кешкі сабақтарға қатысып, кейін Нью-Йоркте Купер Одағында және Ұлттық дизайн академиясында білім алған.

Жұмыс

Харнетт дамытқан trompe l'œil кескіндеме стилі ерекше болды және көптеген еліктеушілерге шабыт берді, бірақ ол бұрыннан келе жатқан дәстүр емес. Мысалы, 17 ғасырдың голландиялық суретшісі Питер Клаэс, таңғажайып шынайылықпен үстел үстіндегі табиғат көріністерін сомдады. 19 ғасырдың басында Филадельфияда жұмыс істеген Рафаэль Пил Америкада осы өнер түрінің алғашқы өкілі болды. Харнетттің туындыларын ерекшелендіретін нәрсе – оның үлкен шеберлігімен қатар, әдетте суреттерге түсірілмейтін заттарды бейнелеуге деген ынтасы. Харнетт музыкалық аспаптарды, аң аулаудан әкелген жануарларды, кружкаларды суреттеді, сонымен қатар, ерекше Алтын атжақынды (1886) – бір тотық атжақынды тақтайға шегеленген күйінде бейнеледі. Ол жәшік үстіне қойылған, «Job Lot, Cheap» (1878) деп аталатын екінші қол кітаптардың ретсіз үйлесімін, сондай-ақ, қару-жарақ пен қағаз ақшаны сомдады. Оның туындылары саудагерлер мен өнеркәсіпшілерге жақсы сатылып, көптеген кеңселерде, дүкендерде және таверналарда қойылды, бірақ олар заманауи жоғары өнердің қағидаларына сай келмеді. Мұражайлардағы немесе Ұлттық дизайн академиясындағы көрмелерге сирек іліге білген туындылары жаңалық ретінде сынға ұшырады. Харнетт 1880–1886 жылдары Еуропада болды. Харнетттің ең танымал картиналары – «Аң аулаудан кейін» атты төрт нұсқасы 1883 және 1885 жылдар аралығында жасылды. Әрқайсысы – әшекейленген шаршаулары бар есіктен ілінген аң аулау құралдары мен аңдардың әсерлі композициясы, сол жағында кілт тесігі бар тақта орналасқан. Бұл картиналар, жоғарыда аталған атжақын немесе валюта бейнелері сияқты, trompe l'œil өнерінің ең жақсы үлгілері, себебі заттар көлемдік кеңістікте орналасқан, яғни көрермен қозғалғанда перспективалық бұрмалану иллюзияны бұзбайды. Жалпы алғанда, Харнетттің жұмысы сәл кіші жастағы Джон Ф. Петоның жұмысына ұқсас. Екеуі де бір-бірін таныған, сондықтан скрипка бейнеленген екі картинаны салыстыруға болады. Харнетттің 1888 жылғы «Музыка және сәттілік» картинасында әшекейленген шаршаулары бар есіктен тік ілінген скрипка және оның артында сәл жыртылған ноталар бейнеленген. Барлық элементтер тұрақты және ойластырылған түрде орналасқан. Петоның 1890 жылғы картинасында скрипка қисық ілінген, сыпырылып, тозған, бір сыры сынған. Ноталар бұрыштарынан жыртылып, аспаптың артына ретсіз орналастырылған. Шаршаулары аз әшекейленген, тіпті біреуі сынған. Харнетттің заттары пайдаланылғанын көрсетеді, бірақ жақсы сақталған, ал Петоның қарапайым заттары дерлік тозған. Харнетт пен Петоның каталогтары қайтыс болғаннан кейін талданғанда, «Петоның көптеген картиналарына Уильям Харнетттің қолымен салынған қолтаңбалар қойылған» екені анықталды.

Кейінгі жылдар және өлім

Харнеттің соңғы жылдары қатыгез ревматизм қинады, оның салдарынан суреттерінің саны азайды, бірақ сапасы төмендемеді. Ол 1892 жылы Нью-Йорк қаласында қайтыс болды және Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы Ескі собор зиратында жерленді. Харнеттен кейін осы сияқты композицияларды салған суретшілердің ішінде оның замандасы Джон Хаберле және Отис Кей, Джефферсон Дэвид Чалфант, Ричард Ла Барре Гудвин сияқты ізбасарлары бар.

Жинақтар

Харнетттің туындылары Мунсон Уильямс Проктор өнер институтында (Утика, Нью-Йорк), Олбрайт Нокс өнер галереясында (Бәффало, Нью-Йорк), Амон Картер мұражайында (Техас), Даллас өнер мұражайында, Чикаго өнер институтында, Бруклин өнер мұражайында, Карнеги өнер мұражайында (Питтсбург), Цинциннати өнер мұражайында, Кливленд өнер мұражайында, Детройт өнер институтында, Сан-Франциско көркем өнер мұражайларында, Гарвард университетінің өнер мұражайларында, Жоғары өнер мұражайында (Атланта, Джорджия), Гонолулу өнер мұражайында, Джослин өнер мұражайында (Небраска), Лос-Анджелес округі өнер мұражайында, Метрополитен өнер мұражайында, Ұлттық өнер галереясында (Вашингтон, Колумбия округі), Канада Ұлттық галереясында (Оттава), Филадельфия өнер мұражайында, Сан-Диего өнер мұражайында (Калифорния), Тиссен-Борнемиса мұражайында (Мадрид), Толедо өнер мұражайында (Огайо), Уодсворт Афинеумда (Коннектикут) және Вичита өнер мұражайында, сондай-ақ тағы басқаларында сақталған.

Мұра

1969 жылы Уильям М. Харнетт АҚШ-тың естелік маркасымен құрметтелді, ол алғаш рет 1969 жылдың 3 желтоқсанында Бостон, Массачусетс қаласында сатылымға шығарылды. Маркада бейнеленген картина – Бостон көркем өнер мұражайының қорында сақталған "Ескі үлгілер" картинасы.