Кіріспе
Су ағысының немесе аңғардың ең төменгі биіктік сызығы. География, гидрография және өзендердің геоморфологиясында тальвег немесе тальвег (/t/ɑː/l/v/ɛ/ɡ/) – аңғардың немесе су ағысының ең төменгі биіктік сызығы немесе қисығы. Картада оның тік орналасуы – өзен профиліндегі надир (ең үлкен тереңдік, өлшемдеу). Халықаралық құқық бойынша тальвег – су жолының негізгі кеме жүретін арнасының ортасы, мемлекеттер сияқты тараптар арасындағы шекара үшін стандартты құқықтық презумпция. Тальвегтер жергілікті меншік және әкімшілік маңызға ие болуы мүмкін, себебі олардың бұрынғы біршама өзгермелі орны, жаңа өлшемдерге байланысты, қазір халықаралық деңгейде сипатталғандай, ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүр мен тәжірибеге айналған. Кейбір заңнамалық аумақтарда және мемлекеттер арасында банктер арасындағы медианалық сызық шекара үшін басымдыққа ие презумпция болып табылады, ол эстуарийлерден басталуы мүмкін. Сонымен қатар, картаға түсіруге оңай, "түсірілім нүктелерін" белгілеу – Сент-Лоуренс өзені мен Ұлы көлдер жүйесі сияқты ірі өзендер үшін қолданылатын шешім.
In geography, hydrography, and fluvial geomorphology, a thalweg or talweg ('/t//ɑː//l//v//ɛ//ɡ/) is the line or curve of lowest elevation within a valley or watercourse. Its vertical position in maps is the nadir (greatest depth, sounding) in the stream profile. Under international law, a thalweg is instead taken to be the middle of the primary navigable channel of a waterway that is the default legal presumption for the boundary between entities such as states. Thalwegs can have local proprietorial and administrative significance because their formerly somewhat shifting position, reliant on renewed soundings, now more fixed as described internationally, is part of centuries old custom and practice in some jurisdictions. In some jurisdictions and between some states the median line (between banks) is the preferred boundary presumption as may extend from estuaries. Thirdly, easy to map, drawing "turning points" are the solution for a few major rivers such as the St Lawrence River Great Lakes system.
Этимология
Тальвег сөзі 19 ғасырда неміс тілінен пайда болған. Неміс тіліндегі Thalweg (қазіргі заманғы жазуы Talweg (География)) – Thal (Дудэннің 1901 жылғы орфографиялық реформасынан бері Tal деп жазылады) және Weg деген неміс тіліндегі элементтерден құралған күрделі сөз. Thal сөзі "аңғар" (ағылшын тіліндегі "dale" сөзімен туыс), ал Weg сөзі "жол" дегенді білдіреді. Ол "аңғардағы жол" деген мағынаны білдіреді және қазіргі заманғы Talweg жазуымен күнделікті неміс тілінде аңғардың түбімен өтетін жол немесе бағытты сипаттау үшін, ал географияда ағылшын тілінде де қолданылатын техникалық мағынасында қолданылады.
Гидрология
Гидрологиялық және өзендік жер бедерінде тальвег – өзен арнасының немесе аңғардың ең төменгі нүктелерін жалғайтын, оның ең терең арнасын анықтайтын сызық. Осылайша тальвег су ағысының табиғи бағытын (профилін) көрсетеді. Бұл термин кейде жер астындағы, жер бетіндегі ағынмен бірдей бағытта ағатын су ағынына да қолданылады.
Құбырсыз өзендердегі тальвегтің таспен қапталуы
Тальвегті таспен нығайту арқылы өзен төсегінің эрозиясын баяулату табиғи өзендердің бағытын және тереңдігін тұрақтандыруға көмектеседі. Тальвег бойына тас орналастыру арнаның шөгінді эрозиясы мен толанып қалу арасалмақтылығын сақтауға жәрдем етеді. Мұнымен қатар, өзен ағысында жасанды тоғандар жасау шөгінді эрозиясын және су арналарының толануын азайтады, сонымен бірге ағын судың құндылығын (балық аулау, жергілікті фауна және демалыс) және табиғи ресурстарын сақтайды. Тальвег бойына тас орналастыру және өзен ағысындағы тоғандар құру жаздың соңында судың тартылуын сирек және аздырады, ал көктем мен күздегі жоғары су деңгейіндегі қатты шөгінді эрозиясы мен толану жағдайларын азайтады, әсіресе егер су ағысының жылдамдығы артқан болса. Мұндай тальвегтің ішінара толтырылуының прототипі Орегон штатының Уматилла округіндегі Мичэм Крик өзенінде сынақтан өтті.
Тальвег принципі
Тальвег принципі (сондай-ақ тальвег доктринасы немесе тальвег ережесі деп те аталады) – егер екі саяси бірлік арасындағы шекара су жолы деп белгіленсе, одан әрі нақты сипаттамасыз (мысалы, орта сызық, оң жағалау, шығыс жағалау, төменгі су сызығы сияқты), онда шекара сол су жолының тальвегі бойынша жүреді. Мұндай тальвег – су жолының негізгі кеме қатынасы арнасының ортасы (әдетте ең терең бөлігі деп есептеледі). Бұл анықтама нақты сипаттамаларда да қолданылады. Мысалы, Версаль шартында "[кеме жүзе алатын] су жолымен белгіленген шекаралар болған жағдайда" шекара "негізгі кеме қатынасы арнасының орта сызығын" ұстанса керек делінген. Өзендердің шекарасын дәл анықтау көптеген жағдайларда маңызды болды. Көрінетін мысалдарға Ирак пен Иран арасындағы Шатт-эль-Араб, Орталық Еуропадағы Дунай (Хорватия – Сербия шекаралық дауы), Намибия мен Ботсвана арасындағы Касикили/Седуду аралдарына қатысты дау (1999 жылы Халықаралық сот шешті) және 2004 жылы БҰҰ теңіз құқығы бойынша Гвиана мен Суринам арасындағы жағажай шекарасына қатысты дауды реттеу, онда Курантин өзенінің тальвегі шешімде маңызды рөл атқарды. 20-шы ғасырда КСРО мен Қытай (ҚХР) арасындағы Чжэнбао аралы үшін болған дауда Қытай Тальвег принципі олардың позициясын қолдайды деп мәлімдеді. Бұл доктрина субұлттық шекараларға да қолданылады, мысалы, АҚШ штаттары арасындағы шекаралар сияқты.